• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • avda

    See also abda, abdaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 86.
    avda m. (-vdaḥ)

    1 A cloud.

    2 A year.

    E. ava to preserve, dan Uṇādi affix, see abda.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 98, col. 2.
    avda avda, as, m. (= abda), a cloud; a

    year.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 58, col. 1.
    avda avda m. (pour abda) nuage.

    Année.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 504.
    avda = abda Uṇ. 4, 100. RĀYAM. und SĀRAS. zu AK. im ŚKDR.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 271, col. 1.
    avda is an alternate of abda. a(vda)bda pu0 avati rakṣati sīmānaṃ dan . 1 parvatabhede sa ca
    varṣaparvata eva tadbhedaḥ varṣaparvataśabde vakṣyate . apodadāti
    dā—ka 6 ta0 . 2 meghe 3 mustāyāṃ ca tasyāścātyantaśītavīryya-
    tvena vaidyakokteḥ jalamayamūlatvācca tathātvam . āpyante
    vyāpyante ṛtumāsapakṣatithinakṣatrayogakaraṇavārādayo yena
    āpa—dan hrasvaśca “a(bdā)bdādayaśca” u0 ni0 . 4 vatsare .
    sa ca navavidhaḥ . “brāhmaṃ divyaṃ tathā pitryaṃ prājāpatyaṃ
    gurostathā saurañca sāvanaṃ cāndramārkṣaṃ mānāni vai naveti”
    sū0 si0 ukteḥ tatra brāhmābdamānam “sūryyābdasaṃkhyayā
    dvitrisāgarairayutāhataiḥ sandhyāsandhyaṃśasahitaṃ vijñeyaṃ taccaturyu-
    gam ithaṃ yugasahasreṇa bhūtasaṃhārakārakaḥ kalpī brāhmamahaḥ
    proktaṃ śarvarī tasya tāvatīti” paramāyuḥ śataṃ tasya tayāhorātra-
    saṃkhyayā” iti ca sū0 si . tathāca sauraiḥ (43200000000)
    etāvadvarṣaistasyāhastāvadbhiśca rātriḥ tena dviguṇitaistaiḥ
    360 guṇitairbrāhmābdamānam . atha divyam “māsairdvādaśa-
    bhirvarṣaṃ divyaṃ tadaharucyate tatṣaṣṭiḥ ṣaḍguṇā divyaṃ varṣa-
    māsuramucyate” iti tatrokteḥ 360 sauravarṣairdivyābdamānam
    “manvantaravyavasthā ca prājāpatyamudāhṛtam na tatra dyuniśorbheda
    iti tatroktam manvantaramānameva prājāpatyābdamānam tacca
    “yugānāṃ 4320000 saptatiḥ saikā manvantaramudāhṛtam”
    ityuktam tena 71 guṇitaiḥ 31104000 sauravarṣaiḥ prājāpa-
    tyam . pitryaṃ tu “triṃśatā tithibhirmāsaścāndraḥ pitryamahaḥ
    smṛtam niśā ca māsapakṣāntau tayormadhye vibhāgataḥ”
    ityukteḥ cāndramāsa eva pitryamahorātraṃ tacca 360 guṇitaṃ
    tadvarṣamānam tathāca 10800 cāndradinaiḥ pitryavarṣamāna-
    mitiphalitam . vārhaspatyantu “vaiśākhādiṣu kṛṣṇe ca yogaḥ
    pañcadaśe tithau . kārttikādīni varṣāṇi gurorastodayāt
    tayā” sū0 si0 “yayā paurṇamāsyāṃ nakṣatrasambandhena tatsaṃjño
    māso bhavati tatheti samuccayārthakam . vṛhaspateḥ sūryya-
    sānnidhyadūratvābhyāmastādudayādvā vaiśākhādiṣu dvādaśasu
    māseṣu kṛṣṇapakṣe pañcadaśe tithau amāyāmityarthaḥ . cakāraḥ
    paurṇamāsīsambandhāt samuccayārthakaḥ . yogo dinanakṣatra-
    sambandhaḥ kārtikādīni dvādaśa varṣāṇi bhavanti . vaiśākha-
    kṛṣṇapakṣapañcadaśyāmamārūpāyāṃ vṛhaspateraste udaye vā
    jāte sati tadādi vṛhaspativarṣaṃ kṛttikādinakṣatrasambandhāt
    kārttikasaṃjñam . evaṃ jyaiṣṭhāṣāḍhaśrāvaṇabhādrapadāśvinakārttika-
    mārgaśīrṣapauṣamāghaphālgunacaitrāmāsu kramaśo mṛgapuṣyamaghāpūrba-

    phālgunīcitrāviśākhājyeṣṭhāpūrvvāṣāḍhāśravaṇāpūrbabhādrā-
    śvinīnakṣatrasambandhānmārgaśīrṣādīni bhavanti . atrāpi
    nakṣatradvayatrayasambandhaḥ cāndramāsavat bodhyaḥ . tacca māsaśabde
    dṛśyam tena yaddine vṛhaspaterudayo'sto vā taddine yaccandrā-
    dhiṣṭhitanakṣatraṃ tatsaṃjñaṃ vārhaspatyaṃ varṣaṃ bhavatīti tātpaparyyam .
    meṣādisaṃkrāntīruktvā “meṣādayo dvādaśaiva sauramāne tu vatsara”
    iti “saurantu tadbhavenmānaṃ bhānorbhagaṇapūraṇāditi”
    cokteḥ 360 sauradivasaiḥ sauravarṣamānam . sāvanantu
    “udayādodayaṃ bhānoḥ sāvanaṃ tatprakīrttita” mityuktam .
    “pañcāṅgarāmāstithayaḥ kharāmāḥ sārddhadvidasrāḥ kudi-
    nādyamabde” iti si0 śi0 ukteḥ 365, dināni
    15, 30, 22, 30, daṇḍādisahitāni sāvanadināni
    “asyārkamāso'rkalavaḥ pradiṣṭastriṃśaddinaḥ sāvanamāsa”
    iti si0 śi0 uktadiśā tanmāsādayojñeyāḥ . “triṃ-
    śatā tithibhirmāsaścāndra iti” prāguktaṃ cāndramānam
    tacca “kālena yenaiti punaḥśaśīnaṃ krāman bhacakraṃ vivareṇa
    gatyoḥ māsaḥ sa cāndro'ṅkayamāḥ kurāmāḥ śūnyeṣavastat
    kudinapramāṇam” iti si0 śi0 ukteḥ 31 . 50 daṇḍādi-
    yutairekonatriṃśatkudinaiścāndramāsaḥ dvādaśaguṇite ca tasmin
    354 . 18 kudinaiścāndrabarṣamānam cāndramāsaviśeṣāḥ
    māsaśabdevakṣyante . nākṣatraṃ yathā “bhacakrabhramaṇaṃ nityaṃ nākṣatraṃ
    dinamucyate” sū0 si0 nityaṃ pratyahaṃ bhacakrabhramaṇaṃ nakṣatrasasūhasya
    pravahavāyukṛtaḥ paribhramaḥ nākṣatraṃ nakṣatrasaṃvandhi dinam .
    evaṃ0020navasu brāhmādiṣu varṣeṣu darśiteṣu caturṇṇāmeva
    vyavahāropayogitā yathoktaṃ “caturbhivyavahāro'tra saura-
    cāndrārkṣasāvanaiḥ vārhaspatyena ṣaṣṭyabdaṃ jñeyaṃ nānyaistu
    nityaśa” iti sū0 si0 . tatra kasya kutropayogastadapyuktaṃ
    tatraiva . “saureṇa dyuniśorvāmaṃ ṣaḍaśītimukhāni ca ayanaṃ
    ghiṣuvaccaiva saṃkrānteḥ puṇyakālatā” iti “tithiḥkaraṇamudvāhaḥ
    kṣauraṃ sarvvakriyāstathā vratovāsayātrāṇāṃ kriyā cāndreṇa
    gṛhyate” iti “sāvanāni syuretena yajñakālavidhistu taiḥ
    sūtakānāṃ paricchedodinamāsābdapāstathā madhyamagrahabhuktiśca
    sāvanenaiva gṛhyate” sū0 si0 . cāndreṇa tu māsavarṣādi-
    gaṇanāpi “caitre māsi jagatsraṣṭā sasarja prathame'hani
    śuklapakṣe samagrantu grahatārodaye sati pravarttayāmāsa
    tadā kālasya gaṇanāmapi grahān rāśīnṛtūn māsān
    vatsarān vatsarādhipān” iti ma0 ta0 bra0 pu0 . “ya-
    trābde puṇyasahamaṃ śubhaṃ so'bdaḥ śubhapradaḥ” iti nī0 tā0 .

    ☞ p. 466, col. 1.
    avda pu0 abdavat . vatsare .