avda
See also
abda,
abdaḥ.
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 86.
avda m. (
-vdaḥ)
1 A cloud.
2 A year.
E. ava to preserve, dan Uṇādi affix, see abda.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 98, col. 2.
avda avda, as, m. (
= abda), a cloud; a
year.
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 58, col. 1.
avda avda m. (pour
abda) nuage.
Année.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 504.
avda =
abda Uṇ. 4, 100.
RĀYAM. und
SĀRAS. zu
AK. im
ŚKDR.
Vācaspatyam
☞
p. 271, col. 1.
avda is an alternate of
abda.
a(vda)bda pu0 avati rakṣati sīmānaṃ dan . 1 parvatabhede sa ca varṣaparvata eva tadbhedaḥ varṣaparvataśabde vakṣyate . apodadāti dā—
ka 6 ta0 . 2 meghe 3 mustāyāṃ ca tasyāścātyantaśītavīryya- tvena vaidyakokteḥ jalamayamūlatvācca tathātvam . āpyante vyāpyante ṛtumāsapakṣatithinakṣatrayogakaraṇavārādayo yena āpa—
dan hrasvaśca “
a(bdā)bdādayaśca”
u0 ni0 . 4 vatsare . sa ca navavidhaḥ . “
brāhmaṃ divyaṃ tathā pitryaṃ prājāpatyaṃ gurostathā saurañca sāvanaṃ cāndramārkṣaṃ mānāni vai naveti”
sū0 si0 ukteḥ tatra brāhmābdamānam “
sūryyābdasaṃkhyayā dvitrisāgarairayutāhataiḥ sandhyāsandhyaṃśasahitaṃ vijñeyaṃ taccaturyu- gam ithaṃ yugasahasreṇa bhūtasaṃhārakārakaḥ kalpī brāhmamahaḥ proktaṃ śarvarī tasya tāvatīti”
paramāyuḥ śataṃ tasya tayāhorātra- saṃkhyayā”
iti ca sū0 si . tathāca sauraiḥ (43200000000) etāvadvarṣaistasyāhastāvadbhiśca rātriḥ tena dviguṇitaistaiḥ 360 guṇitairbrāhmābdamānam . atha divyam “
māsairdvādaśa- bhirvarṣaṃ divyaṃ tadaharucyate tatṣaṣṭiḥ ṣaḍguṇā divyaṃ varṣa- māsuramucyate”
iti tatrokteḥ 360 sauravarṣairdivyābdamānam “
manvantaravyavasthā ca prājāpatyamudāhṛtam na tatra dyuniśorbheda iti tatroktam manvantaramānameva prājāpatyābdamānam tacca “
yugānāṃ 4320000 saptatiḥ saikā manvantaramudāhṛtam”
ityuktam tena 71 guṇitaiḥ 31104000 sauravarṣaiḥ prājāpa- tyam . pitryaṃ tu “
triṃśatā tithibhirmāsaścāndraḥ pitryamahaḥ smṛtam niśā ca māsapakṣāntau tayormadhye vibhāgataḥ”
ityukteḥ cāndramāsa eva pitryamahorātraṃ tacca 360 guṇitaṃ tadvarṣamānam tathāca 10800 cāndradinaiḥ pitryavarṣamāna- mitiphalitam . vārhaspatyantu “
vaiśākhādiṣu kṛṣṇe ca yogaḥ pañcadaśe tithau . kārttikādīni varṣāṇi gurorastodayāt tayā”
sū0 si0 “
yayā paurṇamāsyāṃ nakṣatrasambandhena tatsaṃjño māso bhavati tatheti samuccayārthakam . vṛhaspateḥ sūryya- sānnidhyadūratvābhyāmastādudayādvā vaiśākhādiṣu dvādaśasu māseṣu kṛṣṇapakṣe pañcadaśe tithau amāyāmityarthaḥ . cakāraḥ paurṇamāsīsambandhāt samuccayārthakaḥ . yogo dinanakṣatra- sambandhaḥ kārtikādīni dvādaśa varṣāṇi bhavanti . vaiśākha- kṛṣṇapakṣapañcadaśyāmamārūpāyāṃ vṛhaspateraste udaye vā jāte sati tadādi vṛhaspativarṣaṃ kṛttikādinakṣatrasambandhāt kārttikasaṃjñam . evaṃ jyaiṣṭhāṣāḍhaśrāvaṇabhādrapadāśvinakārttika- mārgaśīrṣapauṣamāghaphālgunacaitrāmāsu kramaśo mṛgapuṣyamaghāpūrba- phālgunīcitrāviśākhājyeṣṭhāpūrvvāṣāḍhāśravaṇāpūrbabhādrā-
śvinīnakṣatrasambandhānmārgaśīrṣādīni bhavanti . atrāpi
nakṣatradvayatrayasambandhaḥ cāndramāsavat bodhyaḥ . tacca māsaśabde
dṛśyam tena yaddine vṛhaspaterudayo'sto vā taddine yaccandrā-
dhiṣṭhitanakṣatraṃ tatsaṃjñaṃ vārhaspatyaṃ varṣaṃ bhavatīti tātpaparyyam .
meṣādisaṃkrāntīruktvā “meṣādayo dvādaśaiva sauramāne tu vatsara”
iti “saurantu tadbhavenmānaṃ bhānorbhagaṇapūraṇāditi”
cokteḥ 360 sauradivasaiḥ sauravarṣamānam . sāvanantu
“udayādodayaṃ bhānoḥ sāvanaṃ tatprakīrttita” mityuktam .
“pañcāṅgarāmāstithayaḥ kharāmāḥ sārddhadvidasrāḥ kudi-
nādyamabde” iti si0 śi0 ukteḥ 365, dināni
15, 30, 22, 30, daṇḍādisahitāni sāvanadināni
“asyārkamāso'rkalavaḥ pradiṣṭastriṃśaddinaḥ sāvanamāsa”
iti si0 śi0 uktadiśā tanmāsādayojñeyāḥ . “triṃ-
śatā tithibhirmāsaścāndra iti” prāguktaṃ cāndramānam
tacca “kālena yenaiti punaḥśaśīnaṃ krāman bhacakraṃ vivareṇa
gatyoḥ māsaḥ sa cāndro'ṅkayamāḥ kurāmāḥ śūnyeṣavastat
kudinapramāṇam” iti si0 śi0 ukteḥ 31 . 50 daṇḍādi-
yutairekonatriṃśatkudinaiścāndramāsaḥ dvādaśaguṇite ca tasmin
354 . 18 kudinaiścāndrabarṣamānam cāndramāsaviśeṣāḥ
māsaśabdevakṣyante . nākṣatraṃ yathā “bhacakrabhramaṇaṃ nityaṃ nākṣatraṃ
dinamucyate” sū0 si0 nityaṃ pratyahaṃ bhacakrabhramaṇaṃ nakṣatrasasūhasya
pravahavāyukṛtaḥ paribhramaḥ nākṣatraṃ nakṣatrasaṃvandhi dinam .
evaṃ0020navasu brāhmādiṣu varṣeṣu darśiteṣu caturṇṇāmeva
vyavahāropayogitā yathoktaṃ “caturbhivyavahāro'tra saura-
cāndrārkṣasāvanaiḥ vārhaspatyena ṣaṣṭyabdaṃ jñeyaṃ nānyaistu
nityaśa” iti sū0 si0 . tatra kasya kutropayogastadapyuktaṃ
tatraiva . “saureṇa dyuniśorvāmaṃ ṣaḍaśītimukhāni ca ayanaṃ
ghiṣuvaccaiva saṃkrānteḥ puṇyakālatā” iti “tithiḥkaraṇamudvāhaḥ
kṣauraṃ sarvvakriyāstathā vratovāsayātrāṇāṃ kriyā cāndreṇa
gṛhyate” iti “sāvanāni syuretena yajñakālavidhistu taiḥ
sūtakānāṃ paricchedodinamāsābdapāstathā madhyamagrahabhuktiśca
sāvanenaiva gṛhyate” sū0 si0 . cāndreṇa tu māsavarṣādi-
gaṇanāpi “caitre māsi jagatsraṣṭā sasarja prathame'hani
śuklapakṣe samagrantu grahatārodaye sati pravarttayāmāsa
tadā kālasya gaṇanāmapi grahān rāśīnṛtūn māsān
vatsarān vatsarādhipān” iti ma0 ta0 bra0 pu0 . “ya-
trābde puṇyasahamaṃ śubhaṃ so'bdaḥ śubhapradaḥ” iti nī0 tā0 .
☞
p. 466, col. 1.
avda pu0 abdavat . vatsare .