• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • avayavaḥ

    See also avayava.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 185, col. 3.
    avayavaḥ [avayūyate kāryadravyeṇa saṃbadhyate, ava-yu-karmaṇi-ap]

    1 A limb (of the body); mukhāvayavalūnāṃ tāṃ R. 12. 43, Amaru. 40, 46; a member (in general); kasmiṃścidapi jīvati naṃdānvayāvayave Mu. 1.

    2 A part, portion (as of a whole); pade na varṇā vidyaṃte varṇeṣvavayavā na ca Bhartṛ.; dravyāṇāṃ kenacidavayavena Dk. 61; ktenāhorātrāvayavāḥ P. II. 1. 45; I. 1. 46.

    3 A member or a component part of a logical argument or syllogism. (These are five: pratijñā, hetu, udāharaṇa, upanaya and nigamana).

    4 The body.

    5 A component, constituent, ingredient (in general), as of a compound &c.

    6 A means (sādhana, upakaraṇa).

    Comp.

    — arthaḥ the meaning of the component parts of a word.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 252.
    avayavaḥ [avayūyate kāryadravyeṇa saṃbadhyate, ava-yu-karmaṇi-ap] 1 limb (of the body); mukhāvayavalūnāṃ tām R.12.43, Amaru. 45,51; a member (in general); kasmiṃścidapi jīvati nandānva- yāvayeva Mu.1. -2 A part, portion (as of a whole); pade na varṇā vidyante varṇeṣvavayavā na ca Bhartṛi; dravyāṇāṃ kenacidavayavena Dk.61; ktenāhorātrāvayavāḥ P.II.1.45; II.1.46. -3 A member or a component part of a logical argument or syllogism, (these are five :- pratijñā, hetu, udāharaṇa, upanaya and nigamana). -4 The body. -5 A component, constituent, ingredient (in general), as of a compound &c. -6 A means (sādhana, upakaraṇa). -Comp. -arthaḥ The meaning of the component parts of a word. -prasiddhiḥ Denotation of the parts, etymological signification, na cāvayavaprasiddhayā samudāyaprasiddhirbādhyate ityuktam | ŚB. of MS.6.8.41.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 127.
    avayavaḥ , puṃ, (avayauti iti yu miśraṇe + pacādyac .)
    aṅgaṃ . ityamaraḥ ..
    (“svairevāvayavaiḥ priyasya viśatastanvyā kṛtaṃ maṅgalaṃ” .
    iti amaruśatake . upakaraṇaṃ . aṃśaḥ . ekadeśaḥ .
    “teṣāmavayavān sūkṣmān ṣaṇṇāmapyamitaujasāṃ” .
    iti manusaṃhitāyāṃ . nyāyamate ārambhakadravyañca,
    tat upādānakāraṇatayā ca vyavahriyate yaduktaṃ, —
    “anityā tu tadanyā syāt saivāvayavayoginī” .
    iti bhāṣāparicchede . pratijñāhetūdāharaṇopa-
    nayanigamānyanumānāvayavāśca .)