• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • avataṃsaḥ

    See also avataṃsa.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 179, col. 3.
    avataṃsaḥ saṃ [ava-taṃs-ghañ]

    1 A garland.

    2 An ear-ing, a ring-shaped ornament, an ear-ornament (fig. also); gaṇāṃ nameruprasavāvataṃsāḥ Ku. 1. 55; svavāhanakṣobhacalāvataṃsāḥ 7. 38; caṃdanapallavāvataṃsāṃ K. 11, 12, 140, 97; (pb) R. 13. 49; Dk. 5, 88; Ki. 3. 11; Śi. 3. 81; °utpalaṃ a lotus used as an ornament; Ku. 4. 8; oft. with a omitted; yairvataṃsakusumaiḥ priyametāḥ Śi. 10. 67.

    3 An ornament worn on the head, crest; (fig.) anything that serves as an ornament; ‘decked with’; tāmarasāvataṃsā jalasaṃniveśāḥ Chāt. 2. 3; puṃḍarīkāvataṃsābhiḥ parikhābhiḥ Rām.; puṣpāvataṃsaṃ salilaṃ Suśr.; kalyāṇāvataṃsā kalyāṇasaṃpad Māl. 6.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 244.
    avataṃsaḥ, avataṃsam [ava-taṃsa-ghañ] 1 A garland. -2 An ear-ring, a ring-shaped ornament, an ear-ornament (fig. also); gaṇā nameruprasavāvataṃsāḥ Ku.1.55; svavāhanakṣobhacalāvataṃsāḥ 7.38; candanapallavāvataṃsām K.11,12,140,97; R.13.49; Dk. 5,88; Ki.3.11; Śi.3.81; ˚utpalam a lotus used as an ornament; Ku.4.8; oft. with a omitted; yairvataṃsakusumaiḥ priyametāḥ Śi.10.67. -3 An ornament worn on the head, crest. -4 (fig.) anything that serves as an ornament; 'decked with'; tāmarasāvataṃsā jalasaṃniveśāḥ Chāt.2.3; puṇḍarīkāvataṃsābhiḥ parikhābhiḥ Rām.5.4.25; puṣpāvataṃsaṃ salilam Suśr.; kalyāṇāvataṃsā kalyāṇasaṃpad Māl.6.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 123.
    avataṃsaḥ , puṃ, klī, (ava + tansa + ghañ .) karṇapūraḥ .
    karṇabhūṣaṇaṃ .
    (“taṃ mātaro devamanuvrajantyaḥ
    svavāhanakṣobhavacalātaṃsāḥ” .
    iti kumārasambhave .) śekharaḥ . śirobhūṣaṇaṃ .
    tatparyyāyaḥ . vataṃsaḥ 2 uttaṃsaḥ 3 . ityamaraḥ ..
    mukuṭaṃ 4 makuṭaṃ 5 mauliḥ 6 maulīkaḥ 7 śekharaṃ
    8 uṣṇīṣakaḥ 9 kauṭīrakaṃ 10 koṭīraṃ 11
    kirīṭaṃ 12 cūḍāmaṇiḥ 13 śiroratnaṃ 14 śiro-
    maṇiḥ 15 . karṇabhūṣaṇaṃ . tatparyyāyaḥ . vataṃsaḥ 2
    karṇapuraḥ 3 kuṇḍalaṃ 4 karṇaveṣṭanaṃ 5 uttaṃsaḥ 6
    dantapatraṃ 7 karṇakaṃ 8 . iti śabdaratnāvalī ..