• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • avasaraḥ

    See also avasara.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 190, col. 3.
    avasaraḥ

    1 Occasion, opportunity, time; utpannāvasaramarthitvaṃ M. 3; nāsyāvasaraṃ dāsyāmi Ś. 2; bhavadgirāmavasarapradānāya vacāṃsi naḥ Śi. 2. 8; visarjana° satkāraḥ Ś. 7; °prāptaṃ suited to the occasion M. 1; K. 158; °tulitābhiḥ Pt. 5. 28 equal to the occasion; vedasyāvasaro'tra kaḥ Ks. 5. 62 what has the Veda to do here?

    2 (Hence) A fit or proper opportunity, proper or opportune time; śaśaṃsa sevāvasaraṃ surebhyaḥ Ku. 7. 40; avasaroyamātmānaṃ prakāśayituṃ Ś. 1; see anavasara also; avasaropasarpaṇīyā rājānaḥ Ś. 6.

    3 Space, room, scope; kumudeṃganā manasi cāvasaraṃ (alabhata) Śi. 9. 41.

    4 Leisure, advantageous position.

    5 Introduction.

    6 A kind of saṃgati q. v.

    7 A year.

    8 Raining.

    9 Descent.

    10 A consultation in private.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 259.
    avasaraḥ 1 Occasion, opportunity, time; utpannāvasara- marthitvam M.3; nāsyāvasaraṃ dāsyāmi Ś.2; bhavadgirāmavasarapradānāya vacāṃsi naḥ Śi.2.8; visarjana˚ satkāraḥ Ś.7; ˚prāptam suited to the occasion M.1; K.158; ˚tulitābhiḥ Pt.5.28. equal to the occasion; vedasyāvasaro'tra kaḥ Ks.5.62 what has the Veda to do here? -2 (Hence) A fit or proper opportunity, proper or opportune time; avasarapaṭhitā vāṇī guṇagaṇarahitāpi śobhate puṃsām Subh. Ratn. śaśaṃsa sevāvasaraṃ surebhyaḥ Ku.7.40; avasaro'yamātmānaṃ prakāśayitum Ś.1; see anavasara also; avasaro'pasarpaṇīyā rājānaḥ Ś.6. -3 Space, room, scope; kumudeṅganā manasi cāvasaram (alabhata) Śi.9.41. -4 Leisure, advantageous position. -5 Introduction. -6 A kind of saṃgīta q. v. -7 A year. -8 Raining. -9 Descent. -10 A consultation in private. -Comp. -kāle, -velāyām ind. On a favourable opportunity.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 129.
    avasaraḥ , puṃ, (ava + sṛ + ac .) prastāvaḥ . mantra-
    viśeṣaḥ . varṣaṇaṃ . iti medinī .. vatsaraḥ . kṣaṇaṃ .
    iti hemacandraḥ .. avakāśaḥ . yathā . “go-
    badhe ekā cedbahubhirityupadeśena daṇḍavat prāya-
    ścittāni bhavantītyatideśānavasarāt . tadavasa-
    ratve pratyekaṃ pūrṇaprāyaścittadvaiguṇyaṃ syāt” . iti
    prāyaścitvatattvaṃ .. (yogyakālaḥ . kriyāsthitiyogya-
    tāsampādakarūpaḥ kāliko'vakāśaḥ . yathā, —
    “kāmastu bāṇāvasaraṃ samīkṣya” . iti kumāre .
    śiṣyajijñāsānivṛttāvavaśyavaktavyarūpaḥ saṅgati-
    viśeṣaḥ . anantaravaktavyatvam avasaraḥ . “upa-
    māne'vasarasaṅgatiḥ” . iti jagadīśaḥ .)