• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • avaroha

    See also avarohaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 80.
    avaroha m. (-haḥ)

    1 Mounting, ascending.

    2 Descent, passing from or over.

    3 The growth of a creeping plant or vine.

    4 A pendant branch, one that strikes fresh root into the earth, as those of the Indian fig tree.

    5 Heaven or Svarga.

    E. ava up or down, &c. ruha to mount, ghañ aff.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 62, col. 2.
    ava-roha (haḥ) 1. m. Mounting; des-
    cent; pendent branch; heaven.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 58, col. 2.
    avaroha avaroha, i. e. ava-ruh + a,

    m. A pendant branch, one that strikes

    fresh roots into the earth, as those of

    the Indian fig-tree, Rām. 2, 52, 96. —

    Comp. Dus-, adj. whither it is difficult

    to descend, Rājat. 6, 49.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 46.
    avaroha m. descent (fig.).

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 103, col. 1.
    ava-roha m. descent, L.
    ☞ p. 103, col. 1.
    (in music) descending from a higher tone to a lower one Comm. on Mṛcch.
    ☞ p. 103, col. 1.
    mounting, L.
    ☞ p. 103, col. 1.
    a shoot or root sent down by a branch (especially of the Indian fig-tree; cf. 2. ava-rodha), Kauś.; PārGṛ.; R. ii, 52, 96
    ☞ p. 103, col. 1.
    (= latodgama) a creeping plant climbing up to the top of a tree, L.
    ☞ p. 103, col. 1.
    heaven, L.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 66, col. 2.
    avaroha

    m. (-haḥ)

    1. Mounting, ascending.

    2. Descent, passing from or
    over.

    3. The growth of a creeping plant or vine.

    4. A pendant
    branch, one that strikes fresh root into the earth, as those of the
    Indian fig tree.

    5. Heaven or Swarga.

    E. ava up or down, &c. ruha to
    mount, ghañ aff.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 89, col. 1.
    ava-roha- m. racines aériennes (du banyan).

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 486.
    avaroha (von ruh mit ava) m.

    1) das Herabsteigen TRIK. 3, 3, 455. H. an. 4, 336. MED. h. 27.

    — 2) das Aufsteigen (? āroha) MED.

    — 3) Senker, Wurzeltrieb; von den Luftwurzeln des ind. Feigenbaums AK. 2, 4, 1, 11. (taroraṅge) H. an. KAUŚ. 57. avarohaśatākīrṇaṃ vaṭamāsādya tasthatuḥ R. 2, 52, 96. = latodgama TRIK. H. an. 4, 335. MED. h. Vgl. 1. avarodha 2.

    — 4) Himmel TRIK. 1, 1, 4. 3, 3, 455 (lies tridive).

    ☞ vol. 5, p. 1062.
    avaroha

    1) = apakarṣa ein absteigendes Verhältniss, Abnahme SĀH. D. 249, 19.

    — 3) PĀR. GṚHY. 1, 14. = latodgama Schlingpflanze HALĀY. 2, 29.

    — Vgl. duravaroha, mahāvaroha .

    ☞ vol. 7, p. 1704.
    avaroha

    1) das Herabsteigen in übertr. Bed. VĀMANA 3, 1, 12.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 124, col. 3.
    avaroha m.

    — 1) *das Herabsteigen.

    — 2) absteigendes Verhältniss , Herabstimmung ; Uebergang von einem höhern Tone zu einem tiefern Comm. zu MṚCCH. 44,14. 15.

    — 3) *das Aufsteigen.

    — 4) Luftwurzel (das indischen Feigenbaums).

    — 5) *Himmel.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 31, col. 2.
    avaroha m. das Herabsteigen (übertr.).

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 73, col. 2.
    avaroha m. *Aufsteigen (= Wachstum; Ko.: vihitāvarohaṃ kṛtāṅkuram), S I, 157, 7.

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    ☞ p. 23.
    avaroha;
    latodgamo'varohastu pravālaḥ pallavāṅkuraḥ .. 184 ..
    pallavaḥ syātkisalayaṃ vallarī mañjarī tathā .
    varhaṃ parṇaṃ dalaṃ pattraṃ palāśaṃ chadanaṃ chadaḥ .
    2.1.1.184

    Vācaspatyam

    ☞ p. 439, col. 2.
    avaroha pu0 ava + ruha—ghañ . 1 avataraṇe, (nāmā) ūrddhva-
    deśānnimnadeśagamane . karttari saṃjñāyāṃ gha . tarormūlā-
    dagraparyyantamārūḍhāyāṃ 2 guḍūcyādilatāyām . 3 apādāne
    ghañ . candrādiloke svarge, tatro hi bhogāvasāne
    sarvve'vataranti . tatra dehināṃ candralokādavaroha-
    prakārastāvaduktaḥ śā0 sūtre tadbhāṣye ca yathā “kṛtātyaye-
    'nuśayavān dṛṣṭasmṛtibhyāṃ yathetamanevañca” śā0 sū0 .
    “iṣṭādikāriṇāṃ dhūmādivartmanā candramaṇḍalamārūḍhānāṃ
    tataḥ pratyavaroha āmnāyate “tasmin yāvatsampātamuṣitvā-
    'thaitamevādhvānaṃ punarnivarttante yatheta” mityārabhya yāvat “rama-
    ṇīyacaraṇābrāhmaṇādiyonibhāvamāpadyantekapūyacaraṇāḥ śvā-
    diyonimiti” . tatredaṃ vicāryyate kiṃ niranuśayā bhuktakṛtsna
    karmmāṇo'varohanti? āhosvit sānuśayāḥ? iti . kiṃ tāvat
    prāptaṃ niranuśayā iti . kutaḥ? yāvatsampātamitiviśeṣa-
    ṇāt . sampātaśabdenātra karmmāśaya ucyate sampatatyanenā-
    smāllokādamuṃ lokaṃ phalabhogāyeti . yāvatsampātamuṣi-
    tveti ca kṛtsnasya tasya tatraiva bhuktatāṃ darśayati . “teṣāṃ yadā
    tatparyyavaitoti” ca śrutyantareṇaiṣa evātheḥ pradarśyate . syāde-
    tat yāvadamuṣmiṃlloka upabhoktavyaṃ karmma tāvadupabhuṅka iti
    kalpayiṣyāmīti naivaṃ kalpayituṃ śakyate yat kiñcetyanyatva
    parāmarśāt . “prāpyāntaṃ karmmaṇastasya yat kiñceha karotya-
    yam . tasmāllokāt punaratyasmai lokāya karmmaṇe” iti
    hyaparā śrutiryatkiñcetyaviśeṣaparāmarśena kṛtsnasyaiveha kṛtasya
    karmmaṇastatra kṣayitāṃ darśayati . api ca prāyaṇamanārabdha-
    phalasya karmmaṇo'bhivyañjakaṃprāk prāyaṇādārabdhaphalena karmmaṇā
    pratibadvasya abhivyaktyanupapatteḥ . taccāviśeṣeṇa yadyāvat
    kiñcidanārabdhaphalaṃ tasya sarvvasyābhivyañjakaṃ na hi sādhā-
    raṇe nimitte naimittikamasādhāraṇaṃ bhavitumarhati nahya
    viśiṣṭe pradīpasannidhau ghaṭo'bhivyajyate, na paṭaityupapadyate .
    tasmānniranuśayā avarohantītyevaṃ prāpte brūmaḥ “kṛtātyaye
    anuśayavāniti” . yena karmmavṛndena candramasamārūḍhāḥ phalo-
    pabhogāya tasminnupabhogena kṣayite teṣāṃ yadammayaṃ śarīraṃ
    candramasyupabhogāyārabdhaṃ tadupabhogakṣayadarśanaśokāgnisaṃpa-
    rkāt pralīyate savitṛkiraṇasaṃparkāddhimakarakāiṃva hutabhyu-
    garcciḥsaṃparkādiva ca ghṛtakāṭhinyam . tataḥ kṛtātyaye kṛta-
    syeṣṭādeḥ karmmaṇaḥ phalopabhogenopakṣayesati sānuśayā evemamava
    rohanti . kena hetunā? dṛṣṭasmṛtibhyāmityāha . tathāhi
    pratyakṣā śrutiḥ sānuśayānāmavararohaṃ darśayati “tadya
    iha ramaṇīyavaraṇā abhyāso ha yatte ramaṇīyāṃ yonimā-
    ṣadyeran brāhmaṇayoniṃ vā kṣatriyayoniṃ vā vaiśyayoniṃ
    vā atha ya iha kapūyacaraṇā abhyāso hayatte kapūyāṃ yoni-
    māpadyeran śvayoniṃ vā śūkarayoniṃ vā cāṇḍālayoniṃ
    veti” . caraṇaśabdenānenānuśayaḥ sūcyata iti varṇṇayiṣyati .
    dṛṣṭaścāyaṃ janmanaiva pratiprāṇyuccāvacarūpaupabhogaḥ pravibhajya-
    mānaḥ ākasmikatvāsambhavāt anuśayasadbhāvaṃ sūcayati
    abhyudayapratyavāyayoḥ sukṛtaduḥkṛtayoḥ hetutvasya sāmānyataḥ
    śāstreṇāvagamitatvāt . smṛtirapi varṇṇā āśramāśca sva-
    karmmaniṣṭhāḥ pretya kamma phalamanubhūya tataḥ śeṣeṇa viśiṣṭadeśa-
    jātikularūpāyuḥśrutavṛttavittasukhamedhāyai janma pratipadyanta
    iti sānuśayānāmevāvaroha darśayati . kaḥ punaranuśayī
    nāmeti kecittāvadāhuḥ svargārthasya karmmaṇo bhuktaphalasyāva-
    śeṣaḥ kaścidanuśayo nāma bhāṇḍānusārisnehavat yathāhi
    snehabhāṇḍaṃ viricyamānaṃ na sarvvātmanā viricyate bhāṇḍānu-
    sāryyeva kaścit snehaśeṣo'vati te tathānuśayo'pīti . nanu-
    kāryyavirodhitvādadṛṣṭasya na bhuktaphalasyāvaśeṣeṇāva-
    sthānaṃ nthāpyam . nāyaṃ doṣaḥ na hi sarvvātmanā
    bhuktaphalatvaṃ karmmaṇaḥ pratījānīmahe . nanu niravaśeṣa-
    karmmaphalabhogāya candramaṇḍalamārūḍhaḥ . vāḍhaṃ tathāpi
    svalpakarmmāvaśeṣamātreṇa tatrāvasthātuṃ na śakyate yathā
    kila kaścit sevakaḥ sakalaiḥ sevopakaraṇaiḥ rājakula-
    mupasaptaḥ cirapravāsāt parikṣīṇabahūpakaraṇaḥ chatrapādu-
    kādimātrāvaśeṣo na rājakule'vasthātuṃ śaknoti, eva-
    manuśayaleśamātraparigraho na candramaṇḍale'vasthātuṃ śakno-
    tīti . na caitadyuktamiva na hi svargārthasya karmmaṇo
    bhuktaphalasyāvaśeṣānuvṛttirupapadyate kāryyavirodhitvādityuktam .
    nanvetadapyuktaṃ na svargaphalasya karmaṇonikhilasya bhuktaphalatvaṃ
    bhaviṣyatīti . tadetadapeśalaṃ svagāṃrthaṃ kila karma svargasthasyaiva
    svargaphalaṃ nikhilaṃ janayati svargacyutasyāpi kañcit phalaleśaṃ
    janayatīti” na śabdapramāṇakānāmīdṛśī kalpanāvakalpate .
    snehabhāṇḍe tu snehaleśānuvṛttirdṛṣṭatvādupapadyate . tathā
    sevakasyopakaraṇaleśānuvṛttirdṛśyate na tviha tathā svarga-
    phalasya karmmaṇoleśānuvṛttirdṛśyate nāpi kalpayituṃ
    śakyate svargaphalatvaśāstraṣirodhāt . avaśyañcaitadevaṃ vijñeyaṃ
    na svargaphalasyeṣṭādeḥ karmaṇo bhāṇḍānusārisnehavadeka-
    deśo'nuvarttamāno'nuśaya iti yadi hi yena sukṛtena karma-
    ṇeṣṭādinā svargamanvabhūvan tasyaiva kaścidekadeśo'nuśayaḥ
    kalpyeta tato ramaṇīyaevaiko'nuśayaḥ syānna viparītaḥ .
    tatreyamanuśayavibhāgaśrutiruparudhyeta “tadya iha ramaṇīya-
    caraṇāḥ atha ya iha kapūyacaraṇā iti” . tasmādāmudmika
    phale karmajāte upabhukte'vaśiṣṭamaihikaphalaṃ karmāntarajāta
    manuśayaḥ tadvanto'varohanti . yadapyuktaṃ yatkiñcityavi-
    śeṣeṇa parāmarśāt sarvasyehakṛtasya karmaṇaḥ phalopabhogenāntaṃ
    prāpya niranuśayā avarohantīti . naitadevam anuśayasadbhā-
    vasyāvagamitatvāt . yatkiścidihakṛtamāmuṣmikaphalaṃ karmā-
    rabdhabhogaṃ tat sarvaṃ phalopabhogena kṣapayitveti gamyate .
    yadapyuktaṃ prāyaṇamaviśiṣṭatvādanārabdhaphalaṃ kṛtsnameva karmābhi
    vyanakti tatra kenacit karmaṇāmuṣmillom̐ke phalamārabhyate
    kenacidasminnityayaṃ vibhāgo na sambhavatīti . tadapyanu-
    śayasadbhāvapratipādanenaiva pratyuktam . api ca kena
    hetunā prāyaṇamanārabdhaphalasya karmaṇo'bhivyañjakaṃ “pratijñāyata
    iti vaktavyam ārabdhaphalena karmmaṇā pratibaddhasyetarasya
    vṛttyudbhavānupapattestaṣṭupaśamāt prāyaṇakāle vṛttyudbhavo bhava-
    tīti yadyucyeta” tatovaktavyaṃ yathaiva hi prākprāyaṇādārabdha-
    phalena karmmaṇā pratibaddhasyetarasya vṛttyudbhavānupapattirevaṃ
    prāyaṇakāle'pi viruddhaphalasyānekasya karmmaṇaḥ yugapatphalā-
    rambhāmambhāvādvalavatā prativṛddhasya durbalasya vṛttyudbhavānupapa-
    ttiriti . nahyanārabdhvaphalatvasāmānye jātyantaropabhogya
    phalamapyanekakarmmaikasmin prāyaṇe yugapadabhivyaktaṃ sadekāṃ jāti-
    mārabhataiti śakyaṃ vaktu pratiniyataphalatvavirodhāt . nāpi-
    kasyacit karmmaṇaḥ prāyaṇe abhivyaktiḥ kasyaciduccheda iti
    śakyaṃ vaktum aikāntikaphalatvavirodhāt . nahi prāya-
    ścittādibhirhetubhirvinā karmmaṇo'nucchedaḥ sambhāvyate .
    smṛtirapi viruddhaphalena karmmaṇā pratibaddhasya karmāntarasya-
    ciramapyavasthānaṃ darśayati . “kadācit sukṛtaṃ karmma
    kūṭasthamiha tiṣṭhati . pacyamānasya saṃsāre yāvadduḥkhādvimu-
    cyate” ityevaṃjātīyakā . yadi ca kṛtsnamanārabdhaphalaṃ
    karmmaikasmin prāyaṇe'bhivyaktaṃ sadekāṃ jātimārabheta tataḥ
    sarganarakatiryyagyoniṣvadhikārānavagamāt dharmmādharmmānut-
    pattau nimittābhāvānnottarā jātirupapadyeta brahmahatyā-
    dīnāṃ caikaikasya karmmaṇo'nekajanmanimittatvaṃ smaryyamāṇa-
    muparudhyeta . naca dhammādharmmayoḥ svasvarūpaphalasādhanatādi
    samadhigame śāstrādatiriktaṃ kāraṇaṃ śakyaṃ sambhāvayitum .
    naca dṛṣṭaphalasya karmmaṇaḥ kārīryyādeḥ prayāṇamabhivyañjakaṃ
    sambhavatītyavyāpikāpīyaṃ prāyaṇasyābhivyañjakatvakalpanā .
    pradīpopanyāso'pi karmmabalābalapradarśanenaiva pratinītaḥ .
    sthūlasūkṣmarūpābhivyaktivaccedaṃ draṣṭavyaṃ yathā hi pradīpaḥ
    samāne'pi sannidhāne sthūlarūpamabhivyanakti na sūkṣmam, evaṃ
    prāyaṇaṃ samāne'pyanārabdhaphalasyakarmmajātasya prāptāvasaratve
    balavataḥ karmmaṇovṛttimudbhāvayati na durbalasyeti .
    tasmāt śrutismṛtinyāyavirodhādaśliṣṭoyamaśeṣakarmmābhivyakte-
    rabhyupagamaḥ . śeṣakarmmasadbhāve'nirmokṣa prasaṅga ityayamapya
    sthāne saṃbhramaḥ samyagdarśanādaśeṣakarmakṣayaśruteḥ . tasmāt
    sthitametadanuśayavanto'varohantīti . te cāvarahanto yatheta-
    manevañcāvarohantīti . yathetamiti yathāgatamityarthaḥ .
    anevamiti tadviparyyayaṇetyarthaḥ . dhūmākāśayīḥ pitṛyāne-
    'dhvanyupāttayoravarohe saṅkīrttanāt yathetaṃśabdācca yathāgata-
    miti pratīyate . rātryādyasaṃkīrttanādabhrādisaṃkhyānācca
    viparpyayo'pi pratīyate” bhā0 . anatidūre ca tatraiva
    “svābhāvyāpattirupapatteḥ” śā0 sū0 . “iṣṭādikāriṇa-
    ścandramasamāruhya tasmin yāvatsaṃmpātamuṣitvā tataḥ sānu-
    śayā avarohantītyuktam athāvarohaprakāraḥ parīkṣyate
    tatreyamavarohaśrutirbhavati “athaitamevādhvānaṃ punarnivarttante
    yathetamākāśamāśādvāyuṃ vāyurbhūtvā dhūmobhavati dhūmobhūtvā
    'bhraṃ bhavati abhraṃ bhūtvā pravarṣatīti” . tatra saṃśayaḥ kimā-
    kāśādisvarūpamevāvarohantaḥ? pratipadyantekiṃ vā'kāśādi-
    sāmyamiti? tatra prāptantāvadākāśādisvarūpameva pratipadyante
    iti kutaḥ? evaṃ hi śrutirbhavati itarathā lakṣaṇā syāt
    śrutilakṣaṇāviṣaye ca śrutirnyāyyā na lakṣaṇā, tathā ca vāyu-
    rbhūtvā dhūmo bhavatītyevamādīnyakṣarāṇi tat svarūpopapattāveva-
    kalpante tasmādākāśādisvarūpapratipattirityevaṃ prāpte brūmaḥ
    ākāśādisāmyaṃ pratipadyanta iti . candramaṇḍale yadanmayaṃ
    śarīramupabhīgārthamārabdhaṃ tadupabhogakṣaye sati pralīyamānaṃ
    sūkṣmamākāśasamaṃ bhavati tatovāyorvaśameti tato dhūmā-
    dibhiḥ saṃsṛjyata iti tadetaducyate yathetamākāśādvāyumityā-
    dinā . kutaḥ etat? upapatteḥ evaṃ hyupapadyate . nahya-
    nyasyānyabhāvomukhya upapadyate . ākāśasvarūpapratipattau
    ca vāṣvādikrameṇāvarohonopapadyate . vibhutvāccākāśe-
    na nityasaṃbandhānna tatsādṛśyāpatteranyastatsaṃbandho ghaṭeta .
    śrutyasambhave ca lakṣaṇāśrayaṇaṃ nyāyyameva ata ākāśādi-
    tulyatvāpattirevātrākāśādi bhāva ityupacaryyate” bhā0 . nāti-
    cireṇa viśeṣāt” śā0 sū0 “tatrākāśādipratipattau prāg-
    vrīhyādipratipatterbhavati viśayaḥ kiṃ dīrghaṃ kālaṃ pūrvva-
    pūrvvasādṛśyenāvasthāyottarottarasādṛśyaṃgacchanti? utālpamalpa-
    miti? . tatrāniyamaḥ, niyamakāriṇaḥ śāstrasyābhāvādityevaṃ
    prāpte idamāha nāticireṇeti . alpamalpakālamākāśādi
    bhāvenāvasthāya varṣadhārābhiḥ sahemāṃ bhuvamāpatanti . kuta
    etat? viśeṣadarśanāt . tathā hi vrīhyādibhāvāpatteranantaraṃ
    viśinaṣṭi “ato vai khalu durnniṣprapataramiti” . takāra ekaḥ
    chāndasyāṃ prakriyāyāṃ luptomantavyaḥ durniprapatataraṃ durniḥ
    kramataraṃ duḥrkhataramasmādvrīhyādibhāvānniḥsaraṇambhavatī-
    tyarthaḥ . tadatra duḥkhaniḥprapatanaṃ pradarśayan pūrvveṣu sukha
    niḥprapatanaṃ darśayati . sukhaduḥkhatāviśeṣaścāyaṃ niḥ-
    prapatanasya kālālpatvadīrghatvanimittaḥ tasminnavadhau śarī-
    rāniṣpatterupatāpāsambhavāt . tasmādvrīhyādibhāvā-
    patteḥ prāgalpenaiva kālenāvarohaḥ syāditi” bhā0 . “anyā-
    dhiṣṭhite pūrvvavadabhilāpāt” sū0 “tasminnevāvarohe pravarṣa-
    ṇānantaraṃ paṭhyate “iha vrīhiyavāoṣadhivanaspatayastilamāṣā
    jāyanta” iti . tatra saṃśayaḥ kimasminnavadhau sthāvarajātyā-
    pannāḥ sthāvarasukhaduḥkhabhājo'nuśayinī bhavanti? āhosvit
    kṣetnajñāntarādhiṣṭhiteṣu saṃśleṣamātraṃgacchantīti? kiṃ tāvat
    prāptaṃ sthāvarajātyāpannāstatsukhaduḥkhabhājo'nuśayino bhava
    ntīti . kutaḥ etat? janermukhyārthatvopapatteḥ sthāvara-
    bhāvasya ca śrutismṛtyorupabhogasthānatvaprasiddheḥ paśuhiṃsādi
    yogācceṣṭādeḥ karmajātasyāniṣṭaphalatvopapatteḥ . tasmān-
    mukhyamevedamanuśayināṃ vrīhyādijanma śvādi janmavat .
    yathā śvayoniṃ vā śūkarayotiṃ vā cāṇḍālayoniṃ veti
    mukhyamevānu śayināṃ śvādijanma sukhaduḥkhānvita mbhavati
    evaṃ vrīhyādijanmāpītyevaṃ prāpte brūmaḥ . anyairjī vairadhi-
    ṣṭhiteṣu brīhyādiṣu saṃsargamātramanuśayinaḥ pratipadyante na tat-
    mukhaduḥkhabhājo bhavanti pūrbdhavat . yathā vāyudhūmādibhāvo'-
    nuśayināntatsaṃpleṣamātnamevaṃ vrīhyādibhāvo'pi sthāvaraiḥ
    saṃśleṣamātram . kuta etat? tadvadevehāsyābhilāpāt ko'-
    bhilāpasyatadvadbhāvaḥ! kartavyāpāramantareṇa saṃkīrttanaṃ yathā'-
    kāśādiṣu na kañcit karmavyāpāraṃ parāmṛśati evaṃ
    vrīhyādijanmanyapi . tasmānnāstyatra sukhabhāktvamanuśayinām
    yatra tu sukhaduḥkhabhāktvamabhiprati, parāmṛśati tatra karmavyā-
    pāraṃ “ramaṇīya caraṇāḥ kapūyacaraṇā” iti ca . api ca
    mukhye'nuśayināṃ vrīhyādijanmani vrīhyādiṣu lūyamāneṣu
    bhajyamāneṣu pacyamāneṣu bhakṣyamāṇeṣu ca tadabhimāni-
    no'nuśayinaḥ pravaseyuḥ yo hi jīvoyaccharīramabhi-
    manyate sa tasmin pīḍyamāne pravasatīti prasiddham .
    tatra vrīhyādibhāvādretaḥsigbhāvo'nuśayināṃ nābhilapyeta,
    ataḥ saṃsargamātramanuśayināmanyāghiṣṭhiteṣu brīhyādiṣu
    bhavati . etena janermukhyārthatvaṃ pratibrūyāt upabhogasthāna
    tvañca sthāvarabhāvasya . na ca vayamupabhogasthānatvaṃ sthāvarabhā-
    vasyāvajānīmahe . bhavatvanyeṣāṃ jantūnāmapuṇyasāmarthyena
    sthāvarabhāvamupagatānāmetadupabhogasthānaṃ, candramasaṃ tvavaro-
    hanto'nuśayino na sthāvarabhāvamupabhuñjata ityācakṣmahe” bhā0 .
    “aśuddhamiti cenna śabdāt” sū0 . “yat punaruktaṃ paśu-
    hiṃsādiyogādaśuddhamādhvarikaṃ karma tasyāniṣṭamapi phala-
    mavakalpata ityato mukhyamevānuśayino vrīhyādijanmāstu
    tatra gauṇī kalpanā'narthiketi tat . parihriyate .
    na śāstrahetutvāddharmādharmavijñānasya ayaṃ dharmaḥ ayamadharma
    iti śāstrameva vijñāne kāraṇam atīndriyatvāttayora-
    niyatadeśakālanimittatvācca . yasmindeśe kāle nimitte
    ca yodharmo'nuṣṭhīyate sa eva deśakālanimittāntareṣu
    agharmo bhavati tena na śāstrādṛte dharmāvarmaviṣayaṃjñānaṃ
    kasyacidasti . śāstrācca hiṃsānugrahādyātmakojyotiṣṭo-
    modharmma ityavadhāritaṃ sa kathamaśuddha iti śakyate vaktum .
    nanu “mā hiṃsyāt sarvvābhūtānīti” śāstrameva bhūtaviṣayāṃ
    hiṃsāmadharma ityavagamayati” . vāḍhaṃ utsargastu saḥ .
    apavādaḥ “agnīṣomīyaṃ paśumālabheteti” utsargāpavādayośca
    vyavasthitaviṣayatvam tasmādviśuddhaṃ vaidikaṃ karma śiṣṭairanu-
    ṣṭhīyamānatvādanindyamānatvācca . tena na tasya pratirūpaṃ
    phalaṃ jātisthāvaratvam . naca śvādijanmavadapi brīhyādi-
    janma bhavitumarhati taddhi kapūyacaraṇānadhikṛtyocyate naivamiha
    vaiśeṣikaḥ kaścidadhikāro'sti . ataścandrasthalāt skhalitā-
    nāmanuśayināṃ vrīhyādisaṃśleṣamātraṃ tadbhāva ityupacaryyate”
    bhā0 “retaḥsigyogo'tha” sū0 . “itaśca vrīhyādi
    saṃśleṣamātraṃ tadbhāvaḥ yatkāraṇaṃ brīhyādibhāvasyā-
    nantaramanuśayināṃ retaḥsigabhāva āmnāyate . “yoyohya-
    nnamatti yoretaḥ siñcati tadbhūya eva bhavatīti” . na cātra
    mukhyoretaḥsigbhāvaḥ sambhavati cirajāto hi prāptayauvano-
    retaḥsigbhavatīti kathamivānupacaritatadbhāvamadyamānānnānu-
    gato'nuśayī pratipadyeta tatrāvaśyaṃ retaḥsigyoga eva
    retaḥsigbhāvo'bhyupagantavyaḥ . tadvadvrīhyādibhāvo'pi
    vrīhyādiyoga evetyavirodhaḥ” bhā0 .. “yoneḥśarīram”
    sū0 .. “atha retaḥsigbhāvasyānantaraṃ yonau sikte retasi
    yoneradhiśarīramanuśayināmanuśayaphalopabhogāyatanam ityā
    ha śāstram “tadya iha ramaṇoyacaraṇā” ityādi .
    tasmādapyavagamyate nāvarohe brīhyādibhāvāvasare taccharīrameva
    sukhaduḥkhānvitaṃ mavatīti . tasmādvrīhyādisaṃśleṣamātra-
    manuśayināṃ tajjanmeti siddham” bhā0 . saṃjñāyāṃ karttari ghañ
    “vaṭāditaroḥ śākhāto mūlāvaghi avatārake'ṃśabhede ca .
    “avarohagatākīrṇṇaṃ vaṭamāsādya tasthatuḥ” rāmā0 .
    jyotiṣokte daśābhede strī avarohiśabde udā0 .