• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • avapātaḥ

    See also avapāta.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 183, col. 3.
    avapātaḥ

    1 Falling down; jalaṃ kūlāvapātena prasannaṃ kaluṣāyate Mk. 9. 24; adhaścaraṇāvapātaṃ Bh. 2. 31 falling down at the feet; (fig.) cringing.

    2 Descent, descending; śastrāvapātaḥ Y. 2. 277; kapota° H. 1; śyena° cakitā Māl. 8. 8 sudden swoop or pouncing.

    3 A hole, pit.

    4 Particularly, a hole or pit for catching elephants; (pb) avapātastu hastyarthe garte channe tṛṇādinā Yādava; rodhāṃsi nighnannavapātamagnaḥ karīva vanyaḥ paruṣaṃ rarāsa R. 16. 78.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 249.
    avapātaḥ 1 Falling down; jalaṃ kūlāvapātena prasannaṃ kaluṣāyate Mk.9.24; adhaścaraṇāvapātam Bh.2.31 falling down at the feet; (fig.) cringing. -2 Descent, descending; śastrāvapātaḥ Y.2.277; kapota˚ H.1; śyena˚ cakitā Māl.8.8. sudden swoop or pouncing. -3 A hole, pit. -4 Particularly, a hole or pit for catching elephants; avapātastu hastyarthe garte channe tṛṇādinā Yādava; rodhāṃsi nighnannavapātamagnaḥ karīva vanyaḥ paruṣaṃ rarāsa R.16.78. The Mātaṅgalīlā 10.1 enumerates the methods of catching elephants as follows vārīkarma vaśāvilobhanavidhibhya cānugatyā tathaivāpātena tato'- vapātata itīhebhagrahaḥ pañcadhā |

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 126.
    avapātaḥ , puṃ, (ava + pat + ghañ .) randhaṃ . garttaḥ .
    iti hemacandraḥ .. adhaḥpatanaṃ .. (gajādīnāṃ graha-
    ṇārthaṃ kṛtastṛṇādinā pracchanno garttaḥ . yathā, —
    “avapātastu hastyarthe garttaśchannastṛṇādinā” .
    iti yādavaḥ .
    “rodhāṃsi nighnannavapātamagnaḥ
    karīva vanyaḥ paruṣaṃ rarāsa” .
    iti raghuvaṃśe . nāṭakādau bhayādijanitapalāyana-
    sambhramādivarṇanena prastutasya parivarttaḥ . yathā, —
    “avapātantu niṣkrāma-praveśa-trāsa-vidravaiḥ” .
    iti daśarūpe .)