See also avakāśaḥ.
1 Leisure, opportunity.
2 Interval, space.
3 An open or wide space.
4 A receptacle, a repository, a place in which any thing is kept.
5 A place, a spot, a situation.
E. ava between, &c. kāśa to shine, ac aff.
room, Man. 3, 207. 2. Interval. 3.
Opportunity, Rām. 5, 9, 28; Pañc. iii.
d. 263 (264), cf. viṣaya. — Comp. Nis-,
adj. having no room for moving free-
ly, Bhāg. P. 5, 26, 28. Sulabha-, adj. f.
śā, getting easily the opportunity (of
appearing), Śāk. d. 191.
m. (-śaḥ)
1. Leisure, opportunity.
2. Interval, space.
3. An open
or wide space.
4. A receptacle, a repository, a place in which any
thing is kept.
5. A place, a spot, a situation.
E. ava between, &c.
kāśa to shine, ac aff.
Espace, intervalle, place.
Lieu, opportunité; occasion.
Loisir.
°da- a. qui donne occasion à; qui héberge.
1) ein auf Etwas gerichteter Blick, techn. Bezeichnung einiger Sprüche, bei deren Recitation auf gewisse Gegenstände geblickt wird. ŚAT. BR. 4, 5, 6, 1. 14, 1, 4, 1. 2, 2, 51. KĀTY. ŚR. 9, 7, 9. die hierzu Zuzulassenden heissen avakāśya KĀTY. ŚR. 9, 8, 16. 12, 5, 11. 26, 7, 52; die nicht Zugelassenen anavakāśita HARISV. zu ŚAT. BR. 4, 5, 6, 5.
— 2) Platz, Raum, Gelegenheit AK. 3, 4, 120. avakāśeṣu cokṣeṣu nadītīreṣu caiva hi . vivikteṣu ca tuṣyanti dattena pitaraḥ sadā .. M. 3, 207. avakāśo vivikto 'yaṃ mahānadyoḥ samāgame R. 2, 54, 21. 5, 15, 12. SUŚR. 1, 33, 17. 326, 11. VIKR. 62, 15. mahāvakāśa geräumig, weit KAUŚ. 24. yathāvakāśam adv. nach Verhältniss des Raumes ṚV. PRĀT. 15, 2. yathāvakāśaṃ nī an seinen Platz bringen RAGH. 6, 14. asmākamasti na kathaṃcidihāvakāśaḥ PAÑCAT. IV, 9 (vgl. SĀH. D. 43, 19. fgg.). avakāśo na śāntvasya rākṣaseṣviha dṛśyate .. na dānasya na bhedasya naiva yuddhasya dṛśyate . gatiratra caturṇāṃ hi vānarāṇāṃ mahātmanām .. R. 5, 9, 28. 29. supi cetyasyāvakāśaḥ . vṛkṣābhyām die Regel supi ca findet Anwendung in dem Beispiele vṛ° (vgl. anavakāśa und P. 1, 4, 1, Sch.) P. 1, 4, 2, Sch. tato na nyūnatvaśaṅkāvakāśaḥ MADHUS. in Ind. St. 1, 14, 3. avakāśaṃ kar oder dā Platz machen, Raum geben, Einlass geben: udyamāya ha tamavakāśaṃ karoti ŚAT. BR. 8, 5, 1, 13. tathāparasmā avakāśaṃ na karoti 13, 8, 1, 19. 20. 3, 12. 10, 2, 2, 7. bhāṇḍāvakāśada (Räubern) M. 9, 271. 278. YĀJÑ. 2, 276. śayane datto 'vakāśaḥ AMAR. 18. RAGH. 4, 58. tasmāddeyo vipulamatibhirnāvakāśo 'dhamānām PAÑCAT. I, 410. dadau ca nijacitte 'pi so 'vakāśaṃ manobhuvaḥ KATHĀS. 20, 71. asau hi dattvā timirāvakāśam (der Finsterniss Einlass gebend) astaṃ vrajatyunnatakoṭirinduḥ MṚCCH. 44, 22. avakāśapradāna GARBHOP. in Ind. St. 2, 66. avakāśaṃ labh Platz finden, festen Fuss gewinnen, eine günstige Aussicht, Gelegenheit erlangen: chāyā na mūrchati malopahataprasāde śuddhe tu darpaṇatale sulabhāvakāśā ŚĀK. 191. labdhāvakāśo me manorathaḥ 15, 10. labdhāvakāśā me prārthanā 17, 14. śokāvegadūṣite me manasi viveka eva nāvakāśaṃ labhate PRAB. 91, 17. labdhāvakāśastasya (ihm beizukommen) abhūt KATHĀS. 5, 108. labdhāvakāśo 'vidhyanmāṃ (so ist zu lesen) tatra dagdho manobhavaḥ 1, 41. auch avakāśamāp 24, 227. avakāśaṃ rudh keinen Raum geben, hindern, hemmen: nidrām - nayanasalilotpīḍaruddhāvakāśām MEGH. 88.
— 3) Zwischenraum, Oeffnung AK. 3, 4, 189. SUŚR. 1, 359, 13. 2, 80, 12. īṣadavakāśaṃ gatvā zur Erkl. von stokamantarā gatvā Sch. zu ŚĀK. 8, 9.
— 4) Zwischenzeit: atha yānyūrdhvāni krayādahāni tasminnavakāśe 'dhvaryuragniṃ cenoti ŚAT. BR. 6, 2, 2, 29.
— Vgl. abhyavakāśa, abhrāvakāśika, abhrāvakāśin .
2) saṃprāpya mūḍhabuddhīnāmavakāśam Gelegenheit ihnen beizukommen Spr. (II) 6886.
— 1) freier Platz , Raum , Stelle.
— 2) Zwischenraum. avakāśena dazwischen TĀṆḌYA-BR. 18,9,6.
— 3) Zwischenzeit.
— 4) Platz für , Gelegenheit zu (Gen.). °kāśaṃ kar oder dā Platz machen , Raum — , Gelegenheit geben , Einlass gewähren (mit Dat. und Gen.). °kāśaṃ labh oder āp (mit und ohne Präp.) Platz — , Gelegenheit finden , sich Eingang zu verschaffen wissen. °kāśaṃ rudh hemmen , hindern.
— 5) freie Zeit , Musse Spr. 6240.
— 6) Bez. gewisser Sprüche , bei deren Recitation auf gewisse Gegenstände geblickt wird.
vallum. SAK. 56. 2. 20. 13. 23. infr. UR. 41. 8. infr. 66.
15. 74. 4.
of m., LV 367.20 (vs) nābhūd °śam asmin; RP 31.4 teṣv
°śam asti (or assume m as ‘Hiatus-bridger’?); see also
an-avakāśa; (2) appearance, in akṣudrāvakāśa, q.v.;
(3) see an-avakāśa, an-okāśa.
for a grammatical rule taking effect’.