avadhūtaḥ
See also
avadhūta.
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 125.
avadhūtaḥ , puṃ, (ava + dhū + ktaḥ .) sannyāsāśramī .
tadvidhānaṃ sannyāsiśabde draṣṭavyaṃ . tadbhedā yathā .
devyuvāca .
“dvividhāvāśramau proktau gārhasthyo bhaikṣukastathā .
kimidaṃ śrūyate citramavadhūtāścaturvidhāḥ ..
etadveditumicchāmi tattvataḥ kathaya prabho .
caturvvidhāvadhūtānāṃ lakṣaṇāni viśeṣataḥ ..
sadāśiva uvāca .
brahmamantropāsakā ye brāhmaṇakṣatriyādayaḥ .
gṛhāśrame vasanto'pi jñeyāste yatayaḥ priye ..
pūrṇābhiṣekavidhinā saṃskṛtā ye ca mānavāḥ .
śaivāvadhūtāste jñeyāḥ pūjanīyāḥ kulārccite ..
brahmāvadhūtaḥ śaivāśca sāgrimācāravarttinaḥ .
vidadhyuḥ sarvvakarmmāṇi śaśvadīritavartmanā ..
vinā brahmārpitañcaite tathā cakrārpitaṃ vinā .
niṣiddhamannaṃ toyañca na gṛhlīyuḥ kadācana ..
brahmāvadhūtakaulānāṃ kaulānāmabhiṣekiṇāṃ .
prāgeva kathito dharmma ācāraśca varānane ..
snānaṃ saṃnyāsanaṃ pānaṃ dānañca dārarakṣaṇaṃ .
sarvvamāgamamārgeṇa śaivabrahmāvadhūtayoḥ” ..
iti mahānirvvāṇatantre 14 ullāsaḥ .. * .. anyacca .
śaṅkara uvāca .
“śṛṇu devi pravakṣyāmi avadhūto yathā bhavet .
vīrasya mūrttiṃ jānīyāt sadā tattvaparāyaṇaḥ ..
yadrūpaṃ kathitaṃ sarvvaṃ sannyāsadhāraṇaṃ paraṃ .
tadrūpaṃ sarvvakarmmāṇi prakuryyādvīravallabhaṃ ..
daṇḍino muṇḍanaṃ cāmāvāsyāyāmācaredyathā .
tathā naiva prakuryyāttu vīrasya muṇḍanaṃ priye ..
asaṃskṛtaṃ keśajālamuktālambikacoccayaṃ .
asthimālā vibhūṣā vā rudrākṣānapi dhārayet ..
digambaro vā vīrendraścātha vā kaupinī bhavet .
raktacandanasiktāṅgaṃ kuryyādbhasmāṅgabhūṣaṇaṃ” ..
rati nirvvāṇatantre 14 paṭalaḥ .. * .. apica .
“nṛkaroṭiṃ vidhāryyañca kāṣṭhadaṇḍaṃ tathā priye .
paraśuñcājinañcaiva yogīva dhārayet sadā ..
khaṭṭāṅgaṃ dhārayedyogī vāsarūpakavāsasī .
kapāle dhārayeccandraṃ candanādyairvviśeṣataḥ ..
īṣat piṅgalakaṃ vastraṃ dhārayet sarvvadā suta” .
suta iti śivasya sambodhanaṃ .
sudarśanākhyaṃ yaccakraṃ tattu saṃdhārayedbudhaḥ ..
vipañcīṃ kapilañcaiva maḍḍaḍiṇḍimajharjharān .
vādayan ḍamaruṃ yogī yatra kutrāśrame sthitaḥ” ..
iti yogasāre 2 paricchedaḥ .. * .. aparañca .
“kṣamā dānaṃ tapo dhyānaṃ bālabhāvena śailaje .
śivo'haṃ bhairavānando mukto'haṃ kulanāyakaḥ ..
evaṃ bhāvaparo mantrī hetuyuktaḥ sadāśivaḥ .
saṃvidāsevanaṃ kuryyāt sadā kāraṇasevanaṃ ..
bhavet sākṣāt sa puruṣaḥ śambhurūpo na saṃśayaḥ” .
iti nirvvāṇatantraṃ .. * .. kiñca .
“brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdraḥ sāmānya eva ca .
kulāvadhūtasaṃskāre pañcānāmadhikāritā” ..
iti mahānirvvāṇatantraṃ .. * .. anyacca .
“nirvvāṇamuktimāpnoti brāhmaṇo vīrabhāvataḥ .
avadhūtaḥ kṣatriyaśca mahāyogī na saṃśayaḥ ..
svarūpo'pi bhavedvaiśyaḥ śūdro'pi sahalokavān .
sampūrṇaphalamāpnoti vipro nirvvāṇatāṃ vrajet ..
tribhāgaṃ phalamāpnoti kṣatriyo vīrabhāvataḥ .
pādadvayantu vaiśyasya śūdrasya caikapādakaṃ” .. * ..
daśanāmāvadhūtānāṃ pratyekaṃ nāma prāguktamidānī-
mapi teṣāṃ pradhānatvenāṅgīkaraṇārthaṃ saṃjñākathanagarbhaṃ
lakṣaṇaviśeṣamāha .
“avadhūtasya cākhyānaṃ śṛṇuṣva parbbatātmaje .
vanāraṇye bhāratī ca giriśca purireva ca ..
ekasthāne tu saṃsthitya iṣṭadhyānādikañcaret .
yo mantradānaṃ tapasā savanaḥ parikīrttitaḥ ..
snastakeśo jaṭājūṭaḥ sadā vātulavadbhavet .
antaryogī mahāvīro'raṇyasaṃjñaśca śailaje ..
nānāśāstreṣu yo vijño nānākarmmaviśāradaḥ .
sadeṣṭadevībhāvena bhāvayed yo hi cābalāṃ ..
sa eva bhāratīvīro mahājñānī jitendriyaḥ .
sadorddhvabāhuryo vīro muktakeśo digambaraḥ ..
sarvvatra samabhāvena bhāvayet yo narottamaḥ ..
iṣṭadevīṃ vinā nāsti sa giriḥ parikīrttitaḥ ..
nānādeśeṣu pīṭheṣu kṣetreṣu tīrthabhūmiṣu .
bhramaṇaṃ kurute nityaṃ kuryyādyatnena pūjanaṃ ..
devatāyāḥ sadā dhyānaṃ śrīguroḥ pūjanaṃ tathā .
antaryāgeṣu yo niṣṭhaḥ sa vīraḥ purireva ca ..
avadhūtāśrame devi ! yasya bhaktiḥ suniścalā .
tasya tuṣṭā bhavet kālī kiṃ na siddhyati bhūtale ..
avadhūtaṃ samālokya śambhuvat pūjanaṃ caret .
śaktitaḥ pañcatattvāni yatnenaiva nivedayet .
aśaktaḥ parameśāni bhaktitaḥ paritoṣayet” ..
iti nirvvāṇatantraṃ .. * .. api ca .
“bhaktāvadhūto dvividhaḥ pūrṇāpūrṇavibhedataḥ .
pūrṇaḥ paramahaṃsākhyaḥ parivrāḍaparaḥ smṛtaḥ ..
kṛtāvadhūtasaṃskāro yadi syājjñānadurbbalaḥ .
tadā lokālaye tiṣṭhannātmānaṃ sa tu śodhayet ..
rakṣan svajāticihnañca kurvvan karmmāṇi kevalaṃ .
sadā brahmaparo bhūtvā sādhayejjñānamuttamaṃ” ..
iti mahānirvvāṇatantraṃ .. * .. api ca .
“avadhūtaḥ śivaḥ sākṣādavadhūtaḥ sadāśivaḥ .
avadhūtī śivādevī avadhūtāśramaṃ śṛṇu ..
caturāśramiṇāṃ madhye avadhūtāśramo mahān .
avadhūtaśca dvividho gṛhasthaśca citānugaḥ ..
sacelaścāpi digvāsā vidhiyonivihāravān .
sadāraḥ sarvvadārasthaścāṭṭahāso digambaraḥ ..
gṛhāvadhūto deveśi dvitayastu sadāśivaḥ” .
iti muṇḍamālātantre 2 paṭalaḥ .. * .. avadhūtasya
om tat saditi mantreṇa karmmakarttavyatāmāha .
“om̐ tatsanmantramuccāryya so'hamasmīti cintayan .
kuryyādātmocitaṃ karmma sadā vairāgyamāśritaḥ ..
kurvvan karmmāṇyanāsakto nalinodalanīravat .
yatetātmānamuddharttuṃ tattvajñānavivekataḥ” .. * ..
sarvveṣāmom tatsaditi nirdeśena karmmaphalamāha .
“om̐ tatsaditi mantreṇa yo yatkarmma samācaret .
gṛhastho vāpyudāsīnastasyābhīṣṭāya tadbhavet” .. * ..
tanmantrakriyamāṇakarmmaṇaḥ sampūrṇatvamapi .
“japahomapratiṣṭhā ca saṃskārādyakhilāḥ kriyāḥ .
om̐ tatsaditi niṣpannāḥ saṃpūrṇāḥ syurna saṃśayaḥ ..
kimanyairbbahubhirmmantraiḥ kimanyairbhūrisādhanaiḥ .
brāhmyeṇānena mantreṇa sarvvakarmmāṇi sādhayet ..
sukhasādhyamabāhulyaṃ saṃpūrṇaphaladāyakaṃ .
nāstyetasmānmahāmantrādupāyāntaramambike ..
purapradeśe dehe vā likhitvā dhārayedimaṃ .
gehe tasya mahātīrthaṃ dehaḥ puṇyamayo bhavet ..
nigamāgamatantrāṇāṃ sārāt sārataro manuḥ .
om̐ tatsaditi deveśi tavāgre satyamīritaṃ ..
caturvvidhānāṃ tattvānāmanyeṣāmapi vastunāṃ ..
mantrānyaiḥ śodhanenālaṃ syāccedetena śodhitaṃ ..
paśyan sarvvatra sadrūpaṃ japaṃstat sanmahāmanuṃ .
svecchācāraḥ śuddhacittaḥ sa eva bhuvi kaularāṭ ..
japādasya bhavet siddho muktaḥ syādarṇacintanāt .
sākṣādbrahmamayo dehī sārthamenaṃ japenmanuṃ ..
tripado'yaṃ mahāmantraḥ sarvvakāraṇakāraṇaṃ .
sādhanādasya mantrasya bhavenmṛtyuñjayaḥ svayaṃ ..
yugmayugmapadaṃ vāpi pratyekaṃ padameva vā .
japtvaitasya maheśāni sādhakaḥ siddhibhāgbhavet” .
iti mantrapraśaṃsā .. * .. śaivāvadhūtasya sarvvakarmmā-
nadhikāramāha .
“śaivāvadhūtasaṃskāravidhūtākhilakarmmaṇaḥ .
nāpi daive navā pitrye nārṣe kṛtye'dhikāritā” .. * ..
atha paramahaṃsaḥ .
“caturṇāmavadhūtānāṃ turīyo haṃsa ucyate .
trayo'nye yogabhogāḍhyā muktāḥ sarvve śivopamāḥ ..
haṃso na kuryyāt strīsaṅgaṃ na vidhatte parigrahaṃ .
prārabdhamaśnan viharet niṣedhavidhivarjitaḥ ..
tyajet svajāticihnāni karmmāṇi gṛhamedhināṃ .
turīyo vicaret kṣauṇīṃ niḥsaṅkalpo nirudyamaḥ ..
sadātmabhāvasantuṣṭaḥ śokamohavivarjjitaḥ .
nirniketastitikṣuḥ syānniḥsaṅgo nirupadravaḥ ..
nārpaṇaṃ bhakṣyapeyānāṃ na tasya dhyānadhāraṇā .
mukto vimukto nirdvandvo haṃsācāraparo yatiḥ ..
iti te kathitaṃ devi ! caturṇāṃ kulayogināṃ .
lakṣaṇaṃ saviśeṣeṇa sādhūnāṃ matsvarūpiṇāṃ ..
eteṣāṃ darśanāt sparśādālāpāt paritoṣaṇāt .
sarvvatīrthaphalāvāptirjāyate manujanmanāṃ” ..
iti mahānirvvāṇatantraṃ ..