• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • avadhūtaḥ

    See also avadhūta.


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 125.
    avadhūtaḥ , puṃ, (ava + dhū + ktaḥ .) sannyāsāśramī .
    tadvidhānaṃ sannyāsiśabde draṣṭavyaṃ . tadbhedā yathā .
    devyuvāca .
    “dvividhāvāśramau proktau gārhasthyo bhaikṣukastathā .
    kimidaṃ śrūyate citramavadhūtāścaturvidhāḥ ..
    etadveditumicchāmi tattvataḥ kathaya prabho .
    caturvvidhāvadhūtānāṃ lakṣaṇāni viśeṣataḥ ..
    sadāśiva uvāca .
    brahmamantropāsakā ye brāhmaṇakṣatriyādayaḥ .
    gṛhāśrame vasanto'pi jñeyāste yatayaḥ priye ..
    pūrṇābhiṣekavidhinā saṃskṛtā ye ca mānavāḥ .
    śaivāvadhūtāste jñeyāḥ pūjanīyāḥ kulārccite ..
    brahmāvadhūtaḥ śaivāśca sāgrimācāravarttinaḥ .
    vidadhyuḥ sarvvakarmmāṇi śaśvadīritavartmanā ..
    vinā brahmārpitañcaite tathā cakrārpitaṃ vinā .
    niṣiddhamannaṃ toyañca na gṛhlīyuḥ kadācana ..
    brahmāvadhūtakaulānāṃ kaulānāmabhiṣekiṇāṃ .
    prāgeva kathito dharmma ācāraśca varānane ..
    snānaṃ saṃnyāsanaṃ pānaṃ dānañca dārarakṣaṇaṃ .
    sarvvamāgamamārgeṇa śaivabrahmāvadhūtayoḥ” ..
    iti mahānirvvāṇatantre 14 ullāsaḥ .. * .. anyacca .
    śaṅkara uvāca .
    “śṛṇu devi pravakṣyāmi avadhūto yathā bhavet .
    vīrasya mūrttiṃ jānīyāt sadā tattvaparāyaṇaḥ ..
    yadrūpaṃ kathitaṃ sarvvaṃ sannyāsadhāraṇaṃ paraṃ .
    tadrūpaṃ sarvvakarmmāṇi prakuryyādvīravallabhaṃ ..
    daṇḍino muṇḍanaṃ cāmāvāsyāyāmācaredyathā .
    tathā naiva prakuryyāttu vīrasya muṇḍanaṃ priye ..
    asaṃskṛtaṃ keśajālamuktālambikacoccayaṃ .
    asthimālā vibhūṣā vā rudrākṣānapi dhārayet ..
    digambaro vā vīrendraścātha vā kaupinī bhavet .
    raktacandanasiktāṅgaṃ kuryyādbhasmāṅgabhūṣaṇaṃ” ..
    rati nirvvāṇatantre 14 paṭalaḥ .. * .. apica .
    “nṛkaroṭiṃ vidhāryyañca kāṣṭhadaṇḍaṃ tathā priye .
    paraśuñcājinañcaiva yogīva dhārayet sadā ..
    khaṭṭāṅgaṃ dhārayedyogī vāsarūpakavāsasī .
    kapāle dhārayeccandraṃ candanādyairvviśeṣataḥ ..
    īṣat piṅgalakaṃ vastraṃ dhārayet sarvvadā suta” .
    suta iti śivasya sambodhanaṃ .
    sudarśanākhyaṃ yaccakraṃ tattu saṃdhārayedbudhaḥ ..
    vipañcīṃ kapilañcaiva maḍḍaḍiṇḍimajharjharān .
    vādayan ḍamaruṃ yogī yatra kutrāśrame sthitaḥ” ..
    iti yogasāre 2 paricchedaḥ .. * .. aparañca .
    “kṣamā dānaṃ tapo dhyānaṃ bālabhāvena śailaje .
    śivo'haṃ bhairavānando mukto'haṃ kulanāyakaḥ ..
    evaṃ bhāvaparo mantrī hetuyuktaḥ sadāśivaḥ .
    saṃvidāsevanaṃ kuryyāt sadā kāraṇasevanaṃ ..
    bhavet sākṣāt sa puruṣaḥ śambhurūpo na saṃśayaḥ” .
    iti nirvvāṇatantraṃ .. * .. kiñca .
    “brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdraḥ sāmānya eva ca .
    kulāvadhūtasaṃskāre pañcānāmadhikāritā” ..
    iti mahānirvvāṇatantraṃ .. * .. anyacca .
    “nirvvāṇamuktimāpnoti brāhmaṇo vīrabhāvataḥ .
    avadhūtaḥ kṣatriyaśca mahāyogī na saṃśayaḥ ..
    svarūpo'pi bhavedvaiśyaḥ śūdro'pi sahalokavān .
    sampūrṇaphalamāpnoti vipro nirvvāṇatāṃ vrajet ..
    tribhāgaṃ phalamāpnoti kṣatriyo vīrabhāvataḥ .
    pādadvayantu vaiśyasya śūdrasya caikapādakaṃ” .. * ..
    daśanāmāvadhūtānāṃ pratyekaṃ nāma prāguktamidānī-
    mapi teṣāṃ pradhānatvenāṅgīkaraṇārthaṃ saṃjñākathanagarbhaṃ
    lakṣaṇaviśeṣamāha .
    “avadhūtasya cākhyānaṃ śṛṇuṣva parbbatātmaje .
    vanāraṇye bhāratī ca giriśca purireva ca ..
    ekasthāne tu saṃsthitya iṣṭadhyānādikañcaret .
    yo mantradānaṃ tapasā savanaḥ parikīrttitaḥ ..
    snastakeśo jaṭājūṭaḥ sadā vātulavadbhavet .
    antaryogī mahāvīro'raṇyasaṃjñaśca śailaje ..
    nānāśāstreṣu yo vijño nānākarmmaviśāradaḥ .
    sadeṣṭadevībhāvena bhāvayed yo hi cābalāṃ ..
    sa eva bhāratīvīro mahājñānī jitendriyaḥ .
    sadorddhvabāhuryo vīro muktakeśo digambaraḥ ..
    sarvvatra samabhāvena bhāvayet yo narottamaḥ ..
    iṣṭadevīṃ vinā nāsti sa giriḥ parikīrttitaḥ ..
    nānādeśeṣu pīṭheṣu kṣetreṣu tīrthabhūmiṣu .
    bhramaṇaṃ kurute nityaṃ kuryyādyatnena pūjanaṃ ..
    devatāyāḥ sadā dhyānaṃ śrīguroḥ pūjanaṃ tathā .
    antaryāgeṣu yo niṣṭhaḥ sa vīraḥ purireva ca ..
    avadhūtāśrame devi ! yasya bhaktiḥ suniścalā .
    tasya tuṣṭā bhavet kālī kiṃ na siddhyati bhūtale ..
    avadhūtaṃ samālokya śambhuvat pūjanaṃ caret .
    śaktitaḥ pañcatattvāni yatnenaiva nivedayet .
    aśaktaḥ parameśāni bhaktitaḥ paritoṣayet” ..
    iti nirvvāṇatantraṃ .. * .. api ca .
    “bhaktāvadhūto dvividhaḥ pūrṇāpūrṇavibhedataḥ .
    pūrṇaḥ paramahaṃsākhyaḥ parivrāḍaparaḥ smṛtaḥ ..
    kṛtāvadhūtasaṃskāro yadi syājjñānadurbbalaḥ .
    tadā lokālaye tiṣṭhannātmānaṃ sa tu śodhayet ..
    rakṣan svajāticihnañca kurvvan karmmāṇi kevalaṃ .
    sadā brahmaparo bhūtvā sādhayejjñānamuttamaṃ” ..
    iti mahānirvvāṇatantraṃ .. * .. api ca .
    “avadhūtaḥ śivaḥ sākṣādavadhūtaḥ sadāśivaḥ .
    avadhūtī śivādevī avadhūtāśramaṃ śṛṇu ..
    caturāśramiṇāṃ madhye avadhūtāśramo mahān .
    avadhūtaśca dvividho gṛhasthaśca citānugaḥ ..
    sacelaścāpi digvāsā vidhiyonivihāravān .
    sadāraḥ sarvvadārasthaścāṭṭahāso digambaraḥ ..
    gṛhāvadhūto deveśi dvitayastu sadāśivaḥ” .
    iti muṇḍamālātantre 2 paṭalaḥ .. * .. avadhūtasya
    om tat saditi mantreṇa karmmakarttavyatāmāha .
    “om̐ tatsanmantramuccāryya so'hamasmīti cintayan .
    kuryyādātmocitaṃ karmma sadā vairāgyamāśritaḥ ..
    kurvvan karmmāṇyanāsakto nalinodalanīravat .
    yatetātmānamuddharttuṃ tattvajñānavivekataḥ” .. * ..
    sarvveṣāmom tatsaditi nirdeśena karmmaphalamāha .
    “om̐ tatsaditi mantreṇa yo yatkarmma samācaret .
    gṛhastho vāpyudāsīnastasyābhīṣṭāya tadbhavet” .. * ..
    tanmantrakriyamāṇakarmmaṇaḥ sampūrṇatvamapi .
    “japahomapratiṣṭhā ca saṃskārādyakhilāḥ kriyāḥ .
    om̐ tatsaditi niṣpannāḥ saṃpūrṇāḥ syurna saṃśayaḥ ..
    kimanyairbbahubhirmmantraiḥ kimanyairbhūrisādhanaiḥ .
    brāhmyeṇānena mantreṇa sarvvakarmmāṇi sādhayet ..
    sukhasādhyamabāhulyaṃ saṃpūrṇaphaladāyakaṃ .
    nāstyetasmānmahāmantrādupāyāntaramambike ..
    purapradeśe dehe vā likhitvā dhārayedimaṃ .
    gehe tasya mahātīrthaṃ dehaḥ puṇyamayo bhavet ..
    nigamāgamatantrāṇāṃ sārāt sārataro manuḥ .
    om̐ tatsaditi deveśi tavāgre satyamīritaṃ ..
    caturvvidhānāṃ tattvānāmanyeṣāmapi vastunāṃ ..
    mantrānyaiḥ śodhanenālaṃ syāccedetena śodhitaṃ ..
    paśyan sarvvatra sadrūpaṃ japaṃstat sanmahāmanuṃ .
    svecchācāraḥ śuddhacittaḥ sa eva bhuvi kaularāṭ ..
    japādasya bhavet siddho muktaḥ syādarṇacintanāt .
    sākṣādbrahmamayo dehī sārthamenaṃ japenmanuṃ ..
    tripado'yaṃ mahāmantraḥ sarvvakāraṇakāraṇaṃ .
    sādhanādasya mantrasya bhavenmṛtyuñjayaḥ svayaṃ ..
    yugmayugmapadaṃ vāpi pratyekaṃ padameva vā .
    japtvaitasya maheśāni sādhakaḥ siddhibhāgbhavet” .
    iti mantrapraśaṃsā .. * .. śaivāvadhūtasya sarvvakarmmā-
    nadhikāramāha .
    “śaivāvadhūtasaṃskāravidhūtākhilakarmmaṇaḥ .
    nāpi daive navā pitrye nārṣe kṛtye'dhikāritā” .. * ..
    atha paramahaṃsaḥ .
    “caturṇāmavadhūtānāṃ turīyo haṃsa ucyate .
    trayo'nye yogabhogāḍhyā muktāḥ sarvve śivopamāḥ ..
    haṃso na kuryyāt strīsaṅgaṃ na vidhatte parigrahaṃ .
    prārabdhamaśnan viharet niṣedhavidhivarjitaḥ ..
    tyajet svajāticihnāni karmmāṇi gṛhamedhināṃ .
    turīyo vicaret kṣauṇīṃ niḥsaṅkalpo nirudyamaḥ ..
    sadātmabhāvasantuṣṭaḥ śokamohavivarjjitaḥ .
    nirniketastitikṣuḥ syānniḥsaṅgo nirupadravaḥ ..
    nārpaṇaṃ bhakṣyapeyānāṃ na tasya dhyānadhāraṇā .
    mukto vimukto nirdvandvo haṃsācāraparo yatiḥ ..
    iti te kathitaṃ devi ! caturṇāṃ kulayogināṃ .
    lakṣaṇaṃ saviśeṣeṇa sādhūnāṃ matsvarūpiṇāṃ ..
    eteṣāṃ darśanāt sparśādālāpāt paritoṣaṇāt .
    sarvvatīrthaphalāvāptirjāyate manujanmanāṃ” ..
    iti mahānirvvāṇatantraṃ ..