• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • avacchedakatvaṃ


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 123.
    avacchedakatvaṃ , klī, (avacchedakasya bhāvaḥ, bhāvārthe tva .)
    svarūpasambandhaviśeṣaḥ . yathā . ghaṭakañcāvacchedakatvaṃ
    svarūpasambandhaviśeṣaḥ . ityavacchedakatvaniruktau śi-
    romaṇiḥ .. anatiriktavṛttitvaṃ . yathā . ava-
    cchedakatvañca ihānatiriktavṛttitvaṃ . tena viśiṣṭa-
    syāsatvepi bhramāt pratibandhe'pi na kṣatiḥ . iti
    sāmānyaniruktau śiromaṇiḥ .. anyūnānatirikta-
    vṛttitvaṃ . yathā . nanu tādṛśapratiyogitvānyūnā-
    natiriktavṛttitvaṃ vācyaṃ . vahnitvaṃ na ghaṭavṛtti
    tādṛśapratiyogitvānyūnānatiriktavṛtti ataāha
    tārṇatārṇeti . ityavacchedakatvaniruktau jagadīśaḥ ..
    anatiriktavṛttitvarūpāvacchedakatvaṃ pāribhāṣikaṃ .
    yathā . tadavacchinnābhāvavadasambaddhasvaviśiṣṭasāmā-
    nyakatvaṃ svaviśiṣṭasambandhiniṣṭhābhāvapratiyogitā-
    navacchedakatatkatvaṃ vā tadanatiriktavṛttitvaṃ vaktavyaṃ .
    iti avacchedakatvaniruktau śiromaṇiḥ .. avyāpya-
    vṛtteravacchedakatvamapi svarūpasambandhaviśeṣaḥ tadā-
    śrayāvacchedakaḥ . taccāvacchedakatvaṃ iha śikhariṇi
    nitambe hutāśano na śikhare ityādi pratīti-
    balāt kutracidavyāpyavṛttyadhikaraṇadeśaviśeṣādi-
    dānīṃ goṣṭhe gaurnatu gṛhe ityādipratītibalāt
    kutracit deśavṛttitāyāḥ kāle kutracit kāla-
    vṛttitāyā deśe apyasti . iti nyāyaśāstraṃ ..