• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ativāhaka

    See also ativāhakaḥ.


    Vācaspatyam

    ☞ p. 104, col. 1.
    ativāhaka pu0 atītyaitaṃ dehaṃ vāhayati dehāntaraṃ prāpayati
    ati + vaha—ṇvul . īśvaraniyojite arccirādyabhimāni-
    devabhede . tathāhi “arciṣohaḥ, ahna āpūryyamāṇapakṣam,
    āpūryyamāṇapakṣāt yān ṣaṇmāsān udaṅṅeti tān
    māsān, māsebhyaḥ saṃvatsaraṃ, saṃvatsarādādityamādityācca-
    ndramam candramaso vidyutaṃ, tatpuruṣo'mānavaḥ saenaṃ
    brahma gamayatīti” śrutau vākyaśeṣe amānavapuruṣasya
    brahmalokaprāpakatvaśruteḥ tatpūrvvāṇāmapi arcirādīnāṃ
    cetanatvamiti “ātivāhikāstalliṅgāditi” sūtre nirṇī-
    tam . “agnirjyotirahaḥ śuklaḥ ṣaṇmāsā uttarāyaṇa-
    miti” gītāvyākhyāyāñca arccirādayastadabhimāninyo
    devatā” iti śrīdharasvāmibhirapyuktam yuktañca avṛtrikendriyā-
    dikasūkṣmaśarīrasya sthānāntaranayanaṃ cetanakartṛkaṃ vinā'nu-
    papannamityatastadānīṃ tasya sthānāntaragamanasiddhaye kalpitaceta-
    nānāmeva prerakatvamiti . anyacca, “pañcaprāṇamanobuddhidaśe-
    ndriyasamanvitam apañcīkṛtabhūtotthaṃ sūkṣmāṅgaṃ bhogasādhana”
    mityuktasya bhogasādhanasya niśceṣṭasya sūkṣmaśarīrasya tadavacchinna-
    jīvasya ca sthānāntaranayanamāśrayabhūtena vinā na sambhavatīti
    tadāśrayabhūtaṃ bhūtapañcakaṃ ca kalpyate yathoktaṃ manunā “a-
    ṇvyomātrāvināśinyo daśārddhānāntu yāḥ smṛtāḥ . tābhiḥ
    sārddham” ityuktam śārīrakasūtre ca “tadantarapratipattau raṃhati
    sampariṣvakta iti” bhūtamātropaṣṭabdhasyaiva saṃsaraṇamuktaṃ
    sāṃkhye ca “citraṃ yathāśrayamṛte sthāṇvādibhyo vinā
    yathā cchāyā . tadvadvinā viśeṣairna tiṣṭhati nirāśrayaṃ
    liṅgamiti, saṃsarati nirupabhogaṃ bhāvairativāsitaṃ liṅgamiti”
    coktam . ativāhaprakārastu utkramaṇaśabde viśeṣeṇa
    vakṣyate . ati + vaha—ṇic ṇvul ativāhakārake,
    atiyāpake ca tri0 .