• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • atīndriya

    See also atīṃdriya.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 18.
    atīndriya mfn. (-yaḥ-yā-yaṃ) Imperceptible, unattainable by the senses.

    E. ati beyond, and indriya an organ of sense.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 15, col. 1.
    atī-ndriya (yaḥ-yā-yaṃ) a. Impercepti-
    ble, unattainable by the senses.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 41, col. 1.
    atīndriya Tatpur. I. m. f. n. (-yaḥ-yā-yam) Going beyond

    the senses, unattainable by the senses, imperceptible.

    II. m. (-yaḥ) (In the Sāṅkhya philosophy.) The same as

    Purusha or soul.

    III. n. (-yam) 1 (In the Vedānta philosophy.) The same

    as Manas q. v. 2 (In the Sāṅkhya.) The same as Pradhāna

    or nature. E. ati (sc. krānta) and indriya (in the sense of

    the accusative).

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 12, col. 1.
    atīndriya atīndriya, i. e. ati-indriya.

    I. adj. Surpassing the senses, trans-

    cendental, Bhāṣāp. 57. II. n. Mind,

    Man. 1, 7.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 16, col. 1.
    atīndriya atīndriya (ati-in°), as, ā, am, be-

    yond the congnisance of (indriya) the senses; (as), m.

    in the Sānkhya phil. the soul or puruṣa; (am), n.

    in the Sānkhya phil. nature or pradhāna; in the

    Vedānta phil. the mind or manas.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 113, col. 2.
    atīndriya, a. transcending the senses; as n. soul, spirit. [ati + indriya, 1310a.]

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 10.
    atīndriya a. going beyond or unattainable by the senses; n. mind, soul.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 8, col. 1.
    atīndriya ati_indriya, a. supersensuous,
    transcendental; n. spirit, soul.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 16, col. 2.
    atīndriya mfn. beyond the (cognizance of the) senses
    ☞ p. 16, col. 2.
    atīndriya m. (in Sāṅkhya phil.) the soul
    ☞ p. 16, col. 2.
    atīndriya n. N. of Pradhāna
    ☞ p. 16, col. 2.
    the mind.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 15, col. 1.
    atīndriya

    mfn. (-yaḥ-yā-yaṃ) Imperceptible, unattainable by the senses.

    E.
    ati beyond, and indriya an organ of sense.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 49.
    atīndriya a. [atikrānta indriyam] Beyond the cognizance (reach) of the senses; atīndriyeṣvapyupapannadarśanaḥ R.3.41; yattatsūkṣmamatīndriyaṃ jñānaṃ yannirvikalpākhyaṃ tadatīndriyamucyate; ˚jñānanidhiḥ Śi.1.11 -yaḥ The soul or Puruṣa, (in Sāṅkhya Phil.); the Supreme Soul. -yam 1 Pradhāna or Nature (in Sāṅkhya Phil.). -2 The mind (in Vedānta) yo'sāvatīndriyagrāhyaḥ sūkṣmo'vyaktaḥ sanātanaḥ Ms.1.7 (Kull. indriyamatītya vartate iti ˚yaṃ manaḥ).

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 15, col. 1.
    atīndriya atīndriya a. (indriya) qui dépasse la portée des sens.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 17, col. 2.
    atīndriya- a. au-dessus des sens, suprasensible ; nt. esprit, âme.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 107.
    atīndriya (ati + indriya)

    1) adj. übersinnlich AK. 3, 2, 28. R. 5, 85, 13. SĀṂKHYAK. 6. RAGH. 3, 41.

    — 2) n. Geist: yo 'sāvatīndriyagrāhyaḥ (svayaṃbhūḥ) M. 1, 7.

    ☞ vol. 5, p. 965.
    atīndriya

    1) KAP. 2, 23. Spr. 3413. jñāna BHĀṢĀP. 57. kṣaṇenātīndriyāṇyeṣāṃ cakṣūṃsyāsan so v. a. Uebersinnliches schauend MBH. 3, 16478. Davon nom. abstr. °tva n. TATTVAS. 17.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 25, col. 3.
    atīndriya

    — 1) Adj.

    — a) übersinnlich 98,8.

    — b) Uebersinnliches schauend.

    — 2) n. Geist , Seele.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 7, col. 1.
    atīndriya übersinnlich; n. Geist, Seele.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 107, col. 2.
    atīndriya tri0 atikrāntamindriyaṃ tadaviṣayatvāt atyā0
    sa0 . indriyāyogye apratyakṣe, “netraśrotranāsikārasanā-
    tvakcetāṃsīndriyāṇi tairjñātumaśakye viṣaye . “jñānaṃ yanni-
    rvikalpākhyaṃ tadatīndriyamiṣyate” bhāṣā0 “yattat sūkṣmamatī-
    ndriyamiti” gītā . īśvare ca tasya tathātvam bāhye-
    ndriyāyogyatvenaiva anyathā “manasaivānudraṣṭavya” iti śrutau
    jñānaviṣayatvamuktaṃ virudhyeta . “yanmanasā na manute”
    ityādikaṃ tu aśuddhamanaso'viṣayatvaparam . ata eva
    “viśuddhacetasā gamyamiti” vākyāntaram . kiñca vedā-
    ntimate jñānaṃ dvividhaṃ vṛttirūpaṃ tadavacchinnamanovṛtti-
    pratibimbitacaitanyarūpañca tatra vāhyendriyāṇāṃ rūpādiṣveva
    grāhakatvamīśvarasya rūpāderabhāvena vāhyendriyayogyatvābhāve'pi
    manovṛttiviṣayatvamastyeva atisūkṣmatvācca nāśuddhamanoviṣaya-
    tvamityeva bhedaḥ . kintu manovṛttiviṣayatve'pi tadavacchinna-
    caitanyāviṣayatvāttasya mānasāviṣayatvam ataevoktamabhiyuktaiḥ
    “phalavyāpyatvamevāsya śāstrakṛdbhirnirākṛtam . brahmaṇyajñāna-
    nāśāya vṛttivyāptirapekṣiteti” . anyathā viṣayagatājñāna-
    nivṛttiṃ prati svaviṣayakamanovṛtteḥ kāraṇatayā tadabhāve
    kathaṃkāraṃ? tadgatājñānanivṛttiḥ syāt etatpakṣe'pyatīndriyatvaṃ
    tajjanyavṛttyavacchinnacaitanyāviṣayatvena draṣṭavyam .

    Index to the Names in the Mahābhārata

    ☞ p. 99, col. 2.
    Atīndriya = Viṣṇu (1000 names).