• Home
  • Sanskrit
  • About
  • atīndriya

    See also atīṃdriya.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    p. 18.
    atīndriya mfn. (-yaḥ-yā-yaṃ) Imperceptible, unattainable by the senses.

    E. ati beyond, and indriya an organ of sense.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    p. 15, col. 1.
    atī-ndriya (yaḥ-yā-yaṃ) a. Impercepti-
    ble, unattainable by the senses.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 41, col. 1.
    atīndriya Tatpur. I. m. f. n. (-yaḥ-yā-yam) Going beyond

    the senses, unattainable by the senses, imperceptible.

    II. m. (-yaḥ) (In the Sāṅkhya philosophy.) The same as

    Purusha or soul.

    III. n. (-yam) 1 (In the Vedānta philosophy.) The same

    as Manas q. v. 2 (In the Sāṅkhya.) The same as Pradhāna

    or nature. E. ati (sc. krānta) and indriya (in the sense of

    the accusative).

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    p. 12, col. 1.
    atīndriya atīndriya, i. e. ati-indriya.

    I. adj. Surpassing the senses, trans-

    cendental, Bhāṣāp. 57. II. n. Mind,

    Man. 1, 7.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    p. 16, col. 1.
    atīndriya atīndriya (ati-in°), as, ā, am, be-

    yond the congnisance of (indriya) the senses; (as), m.

    in the Sānkhya phil. the soul or puruṣa; (am), n.

    in the Sānkhya phil. nature or pradhāna; in the

    Vedānta phil. the mind or manas.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    p. 113, col. 2.
    atīndriya, a. transcending the senses; as n. soul, spirit. [ati + indriya, 1310a.]

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    p. 10.
    atīndriya a. going beyond or unattainable by the senses; n. mind, soul.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    p. 8, col. 1.
    atīndriya ati_indriya, a. supersensuous,
    transcendental; n. spirit, soul.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 16, col. 2.
    atīndriya mfn. beyond the (cognizance of the) senses
    p. 16, col. 2.
    atīndriya m. (in Sāṅkhya phil.) the soul
    p. 16, col. 2.
    atīndriya n. N. of Pradhāna
    p. 16, col. 2.
    the mind.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    p. 15, col. 1.
    atīndriya

    mfn. (-yaḥ-yā-yaṃ) Imperceptible, unattainable by the senses.

    E.
    ati beyond, and indriya an organ of sense.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    vol. 1, p. 49.
    atīndriya a. [atikrānta indriyam] Beyond the cognizance (reach) of the senses; atīndriyeṣvapyupapannadarśanaḥ R.3.41; yattatsūkṣmamatīndriyaṃ jñānaṃ yannirvikalpākhyaṃ tadatīndriyamucyate; ˚jñānanidhiḥ Śi.1.11 -yaḥ The soul or Puruṣa, (in Sāṅkhya Phil.); the Supreme Soul. -yam 1 Pradhāna or Nature (in Sāṅkhya Phil.). -2 The mind (in Vedānta) yo'sāvatīndriyagrāhyaḥ sūkṣmo'vyaktaḥ sanātanaḥ Ms.1.7 (Kull. indriyamatītya vartate iti ˚yaṃ manaḥ).

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 15, col. 1.
    atīndriya atīndriya a. (indriya) qui dépasse la portée des sens.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 17, col. 2.
    atīndriya- a. au-dessus des sens, suprasensible ; nt. esprit, âme.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 107.
    atīndriya (ati + indriya)

    1) adj. übersinnlich AK. 3, 2, 28. R. 5, 85, 13. SĀṂKHYAK. 6. RAGH. 3, 41.

    — 2) n. Geist: yo 'sāvatīndriyagrāhyaḥ (svayaṃbhūḥ) M. 1, 7.

    vol. 5, p. 965.
    atīndriya

    1) KAP. 2, 23. Spr. 3413. jñāna BHĀṢĀP. 57. kṣaṇenātīndriyāṇyeṣāṃ cakṣūṃsyāsan so v. a. Uebersinnliches schauend MBH. 3, 16478. Davon nom. abstr. °tva n. TATTVAS. 17.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 25, col. 3.
    atīndriya

    — 1) Adj.

    — a) übersinnlich 98,8.

    — b) Uebersinnliches schauend.

    — 2) n. Geist , Seele.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    p. 7, col. 1.
    atīndriya übersinnlich; n. Geist, Seele.

    Vācaspatyam

    p. 107, col. 2.
    atīndriya tri0 atikrāntamindriyaṃ tadaviṣayatvāt atyā0
    sa0 . indriyāyogye apratyakṣe, netraśrotranāsikārasanā-
    tvakcetāṃsīndriyāṇi tairjñātumaśakye viṣaye . jñānaṃ yanni-
    rvikalpākhyaṃ tadatīndriyamiṣyate bhāṣā0 yattat sūkṣmamatī-
    ndriyamiti gītā . īśvare ca tasya tathātvam bāhye-
    ndriyāyogyatvenaiva anyathā manasaivānudraṣṭavya iti śrutau
    jñānaviṣayatvamuktaṃ virudhyeta . yanmanasā na manute
    ityādikaṃ tu aśuddhamanaso'viṣayatvaparam . ata eva
    viśuddhacetasā gamyamiti vākyāntaram . kiñca vedā-
    ntimate jñānaṃ dvividhaṃ vṛttirūpaṃ tadavacchinnamanovṛtti-
    pratibimbitacaitanyarūpañca tatra vāhyendriyāṇāṃ rūpādiṣveva
    grāhakatvamīśvarasya rūpāderabhāvena vāhyendriyayogyatvābhāve'pi
    manovṛttiviṣayatvamastyeva atisūkṣmatvācca nāśuddhamanoviṣaya-
    tvamityeva bhedaḥ . kintu manovṛttiviṣayatve'pi tadavacchinna-
    caitanyāviṣayatvāttasya mānasāviṣayatvam ataevoktamabhiyuktaiḥ
    phalavyāpyatvamevāsya śāstrakṛdbhirnirākṛtam . brahmaṇyajñāna-
    nāśāya vṛttivyāptirapekṣiteti . anyathā viṣayagatājñāna-
    nivṛttiṃ prati svaviṣayakamanovṛtteḥ kāraṇatayā tadabhāve
    kathaṃkāraṃ? tadgatājñānanivṛttiḥ syāt etatpakṣe'pyatīndriyatvaṃ
    tajjanyavṛttyavacchinnacaitanyāviṣayatvena draṣṭavyam .

    Index to the Names in the Mahābhārata

    p. 99, col. 2.
    Atīndriya = Viṣṇu (1000 names).