• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • astraṃ

    See also astra, astram.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 215, col. 2.
    astraṃ [asyaṃte kṣipyate as-ṣṭran Uṇ. 4. 158]

    1 A missile; a weapon in general; prayuktamapyastramito vṛthā syāt R. 2. 34; pratyāhatāstro giriśaprabhāvāt 2. 41, 3. 58; aśikṣatāstraṃ pitureva R. 3. 31 the science of missiles.

    2 An arrow; sword.

    3 A bow.

    Comp.

    — a(ā)gāraṃ an arsenal, armoury.

    — āghātaḥ a wound, a cut (made by a weapon).

    — āhata a. struck, wounded, killed.

    — kaṃṭakaḥ [astraṃ kaṃṭaka iva] an arrow.

    — kāraḥ, kārakaḥ,

    — kārin a maker of weapons.

    — kṣepaka a. shooting arrows.

    — cikitsakaḥ a surgeon.

    — cikitsā surgery.

    — jit m. N. of a plant

    — jīvaḥ,

    — jīvin m.

    — dhārin m. a soldier, professional warrior.

    — dhāraṇaṃ the bearing of arms.

    — nivāraṇaṃ the warding of a weapon.

    — maṃtraḥ a Mantra to be repeated in discharging or withdrawing a missile; R. 5. 57, 59.

    — mārjaḥ rjakaḥ a furbisher.

    — yuddhaṃ fighting with weapons.

    — lāghavaṃ dexterity in wielding or throwing missiles.

    — vid a. skilled in the science of arms.

    — vidyā, śāstraṃ, vedaḥ the art or science of throwing missiles, military science, science of arms; Ki. 13. 62, U. 6. 9.

    — vṛṣṭiḥ f. a shower of missiles.

    — śastraṃ all sorts of weapons.

    — śikṣā military exercise.

    — sāyakaḥ

    1 an iron arrow.

    2 the nārāca missile.

    — hīna a. unarmed.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 155.
    astraṃ , klī, (asyate kṣipyate yat . as + ṣṭran .)
    prahārayogyadravyamātraṃ . hātiyāra iti bhāṣā .
    tatparyyāyaḥ . āyudhaṃ 2 praharaṇaṃ 3 śastraṃ 4 . itya-
    maraḥ .. khaṅgaḥ 5 . dhanuḥ 6 . iti medino . kṣepana-
    yogyavāṇādi . iti rāyamukuṭaḥ .. (“prayuktamapyastra-
    mito vṛthā syāt” . “pratyāhatāstro girīśa-
    prabhāvāt” . iti ca raghuḥ ..) tannirūpanaṃ yathā, —
    “daṇḍasādhyaṃ yato rājyaṃ sa daṇḍaḥ śāstrasaṃśritaḥ .
    astrāṇi bhūmipālānāṃ nirūpyante tataḥ kramāt” ..
    atha gaṇanā .
    “khaṅgacarmma dhanurvvāṇau śalvabhalvau tathāparau .
    arddhacandraśca nārācaḥ śaktiyaṣṭhī tathā pare ..
    paraśuścakraśūle ca parighaścaivamādayaḥ .
    astrabhedāḥ samuddiṣṭāḥ śrīmadbhojamahībhujā” ..
    vātsyastu .
    “astrantu dvividhaṃ proktaṃ nirmmāyaṃ māyikantathā .
    khaṅgādikantu nirmmāyaṃ māyikaṃ dahanādikaṃ ..
    dahano'tha jalaṃ kāṣṭhaṃ loṣṭraṃ śabdādayastathā .
    taptatailādikañcaiva māyikasyāstramucyate ..
    khaḍgādīnāntugaṇanā pūrvvameva nidarśitā .
    astrātmanaiva nirddiṣṭaḥ kavacādirapīṣyate” ..
    iti yuktikalpataruḥ .. * ..
    svaḍgacarmmādi parīkṣā tattacchabde draṣṭavyā .