astikāya

Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

asti—kāya m. an ontological category (of which five are distinguished, viz. jīvāstikāya, ajivāst°, dharmāst°, adharmāst°, pudgalāst°), Jain.

Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

☞ vol. 1, p. 561.

astikāya (1. asti + kāya) m. Kategorie COLEBR. Misc. Ess. I, 385.

Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

☞ vol. 1, p. 152, col. 2.

astikāya m. Kategorie SARVAD. 35,4. °tva n. Nom.abstr. 36,6.

Vācaspatyam

☞ p. 565, col. 2.

astikāya pu0 asti kāyaḥ svarūpaṃ yasya . jainamatasiddhe
vidyamānatāsvarūpe padārthabhede . astikāyāśca pañcavidhāḥ
jīvāstikāyaḥ pudgalāstikāyaḥ dharmmāstikāyaḥ adharmmāsti-
kāyaḥ ākāśāstikāyaśceti arhacchabde 386 pṛṣṭhe viva-
raṇam . śā0 bhāṣye tanmamatamunyasya nirākṛtaṃ yathā “sarvveṣā-
mapyanyeṣāmavāntaraprabhedān bahuvidhān svasamayaparikalpitān
varṇṇayanti . sarvatra cemaṃ saptabhaṅgīnayanyāyamavatārayanti . syā-
dasti syānnāsti syādasti ca nāsti ca syāda vaktavyaḥ syādasti
cāvaktavyaḥ syānnāsti cāvaktavyaḥ syādasti nāsticāvaktavya-
śceti . evamevaikatvanityatvādāvapīmaṃ saptabhaṅgīnayuṃyojayanti .
atrācakṣmahe nāyamabhyupagamoyukta iti . kutaḥ “ekasminna
sambhavāt” sū0 . nahyekasmin dharmiṇi yugapatsadasattvādi
viruddhadharmasamāveśaḥ sambhavati śītoṣṇavat . yaete sapta padārthā
nirddhāritā etāvanta evaṃrūpāśceti te tathaiva vā syuḥ . naiva
vā tathā syuḥ . itarathā hi tathā vā syu rna tathā vetya nirddhā-
ritarūpaṃ jñānaṃ saṃśayajñānavadapramāṇameva syāt . nanu ane-
kātmakaṃ vastviti nirddhāritarūpameva jñānamutpadyamānaṃ saṃśaya-
jñānavannāpramāṇaṃ sambhavitumarhati . neti vrūmaḥ niraṅkuśaṃ
hyaṃnekāntaṃ sarvvavastu pratijānānasya nirddhāraṇaphalasyāpi
vastutvāviśeṣāt syādastisyānnāstītyādivikalpopani-
pātādanirddhāraṇātmakataiva syāt . evaṃ nirddhārayiturnirddhā-
raṇāphalasya ca syāt . pakṣe'stitā syāccāpakṣe nāstitetyevaṃ
sati kathaṃ pramāṇabhūtaḥ saṃstīrthakaraḥ pramāṇaprameyapramātṛ
pramitiṣvanirddhāritāsūpadeṣṭuṃ śaknuyāt kathaṃ vā tadabhiprāyā-
nusāriṇastadupadiṣṭe'rthe'nirddhātirūpe pravartteran . aikānti-
phalatvanirddhāraṇe hi sati tatsādhanānuṣṭhānāya sarvvoloko-
'nākulaḥ pravarttate nānyathā . ataścānirddhāritārthaṃ śāstraṃ
praṇayanmattonmattavadanupādeyavacanaḥ syāt . tathā pañcānāma-
stikāyānāṃ pañcatvasaṃkhyāsti vā nāsti veti vikalpyamānaṃ
syāditi tadaikasmin pakṣe . pakṣāntare tu na syādityatonyūnasaṃ-
khyātvamadhikasaṃkhyātvaṃ vā prāpnuyāt! nacaiṣāṃ padārthānāmava-
ktavyatvaṃ sambhavati avaktavyāścennocyeran ucyante cāvaktavyāśceti
vipratiṣiddham . ucyamānāśca tathaivāvadhāryyantenābadhāryyāśca
iti ca tathāvadavadhāraṇaphalaṃ samyagdarśanamasti vā nāsti
vā evaṃ tadviparītamasamyagdarśanamapyasti vā nāsti veti
pralapanmattonmattapakṣasyaiva syānna pratyāyayitarūpapakṣasya . svargā-
pavargayośca pakṣe bhāvaḥ pakṣecābhāvaḥ tathā pakṣe nityatā tathā
pakṣecānityatā ityanavadhāraṇāyāṃ pravṛttyanupapattiḥ . anādi-
siddhajīvapravṛttīnāñca svaśāstrāvadhṛtabhāvānāmayathāvadhṛta
svabhāvatvaprasaṅgaḥ . evaṃ jīvādiṣu padārtheṣvekasmin dharmiṇi
sattvāsattvayorviraddhayorasambhavāt sattve caikasmin dharme'sa-
ttvasya dharmmāntarasyāsambhavādasattve caivaṃ sattvasyāsambhavāda
saṅgatamidamārhataṃ matam . etenaikānekanityavyatiriktā-
vyatiriktādyanekāntābhyupagamānirākṛtāmantavyāḥ . yattu pu-
dgalasaṃjñakebhyo'ṇubhyaḥ saṅghātāḥ sambhavantīti kalpayanti tat
pūrvveṇaivāṇuvādanirākaraṇena nirākṛtambhavatītyatona pṛ-
thaṅnirākaraṇāya prayatyate” . astināstikāyādayo'pyu-
nneyāḥ . aṇuvādanirākaraṇañcārambhavādaśabde dṛśyam .