asamprajñāta
See also
asaṃprajñāta.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 1318, col. 2.
a-samprajñāta mfn. unconscious,
Yogas.,
Sch.
Vācaspatyam
☞
p. 547, col. 2.
asamprajñāta tri0 na samyak jñātaḥ jñeyādibhedo yatra . pātañja-
lokte jñeyajñānajñātṛbhedaśūnye nirvikalpake 1 samādhau .
samādhistāvat dvividhaḥ samprajñātaḥ asamprajñātaśca tatrādyaḥ
savikalpakaḥ grāhyagrahaṇagrahītṛpratibhāsatvāt tat-
pratibhāsaśūnyo nirvilpakaḥ sarvvavikalpaśūnyatvādasamprajñāto
dvitīyaḥ yathāha pāta0 sūtrādau “kṣoṇavṛtterabhijātasya maṇe-
rgrahītṛgrahaṇa grāhyeṣu tatsthatadañjanatā samāpattiḥ” yathā'-
bhijātasyātisvacchasya maṇeḥ sphaṭikādeḥ kusumādyuparaktasya
svarūpābhibhavena raktādyākāratā bhavati tathā abhyāsavairā-
gyābhyāṃ kṣīṇavṛtterabhibhūtarajastamovṛttikasya cittasya sthūla-
sūkṣmabhūtātmakagrāhyaiḥ grahaṇairindriyādivṛttibhiḥ grahītrā ca
vitarkavicārānandāsmitānugamāt tadākāratāpattiḥ samā-
dhirbhavati seyaṃ samprajñātākhyā samāpattiḥ . tadbhinnā ca
asamprajñātā samāpattiḥ . saṃprajñātabhedādikaṃ ca tacchabde
vakṣyate . asyā eva ca nirvīja iti saṃjñāntaram “tasyāpi-
nirodhāt nirvījaḥ samādhiḥ” pāta0 sū0 satvapuruṣā-
nyatvakhyātyanantaraṃ paravairāgyasaṃskārapracayena tasya samprajñāta-
samādhisaṃkhyārasya tatprajñāyāśca nirodhe sati sarvvasya
samprajñātajanyasaṃskārapravāhasya nirodhāt samāptādhikāra-
tvena cittasya kṛtakṛtyatā syāt nimittāpāye naimittikāpāya
iti nyāyena nirvījaḥ samādhirjāyate sa ca “āgamenānu-
mānena dhyānābhyāsarasena ca . tridhā prakalpayet prajñāṃ labhate
yogamuttamam” śrutyuktaḥ āgamena śravaṇena anumānena mananena
dhyānābhyāse yorasaḥ paramavairāgyaṃ tena prajñāprasādena
prajñāṃ puruṣarukṣātkāraṃ saṃpādayan yogaṃ nirbījasamādhiṃ
labhate iti tadarthaḥ kālakrameṇa nirvījasamādhisaṃskāra
pralaye sati svaprakṛtau cittaṃ līyate hetvabhāvāt, kṛtyaśeṣa-
lakṣaṇādhikārohi cittasya sthitihetuḥ na hi kṛtabhoga-
vivekakhyātikasya cittasya kṛtyaśeṣo'sti yena tadadhi-
kriyeta . prakṛtau cittasya pralaye ca puruṣaḥ svarūpamātrapratiṣṭhaḥ
keśalo mukto bhavatīti” vṛtti0 . 2 samyagajñāta ca .