• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • asamprajñāta

    See also asaṃprajñāta.


    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 1318, col. 2.
    a-samprajñāta mfn. unconscious, Yogas., Sch.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 547, col. 2.
    asamprajñāta tri0 na samyak jñātaḥ jñeyādibhedo yatra . pātañja-
    lokte jñeyajñānajñātṛbhedaśūnye nirvikalpake 1 samādhau .
    samādhistāvat dvividhaḥ samprajñātaḥ asamprajñātaśca tatrādyaḥ
    savikalpakaḥ grāhyagrahaṇagrahītṛpratibhāsatvāt tat-
    pratibhāsaśūnyo nirvilpakaḥ sarvvavikalpaśūnyatvādasamprajñāto
    dvitīyaḥ yathāha pāta0 sūtrādau “kṣoṇavṛtterabhijātasya maṇe-
    rgrahītṛgrahaṇa grāhyeṣu tatsthatadañjanatā samāpattiḥ” yathā'-
    bhijātasyātisvacchasya maṇeḥ sphaṭikādeḥ kusumādyuparaktasya
    svarūpābhibhavena raktādyākāratā bhavati tathā abhyāsavairā-
    gyābhyāṃ kṣīṇavṛtterabhibhūtarajastamovṛttikasya cittasya sthūla-
    sūkṣmabhūtātmakagrāhyaiḥ grahaṇairindriyādivṛttibhiḥ grahītrā ca
    vitarkavicārānandāsmitānugamāt tadākāratāpattiḥ samā-
    dhirbhavati seyaṃ samprajñātākhyā samāpattiḥ . tadbhinnā ca
    asamprajñātā samāpattiḥ . saṃprajñātabhedādikaṃ ca tacchabde
    vakṣyate . asyā eva ca nirvīja iti saṃjñāntaram “tasyāpi-
    nirodhāt nirvījaḥ samādhiḥ” pāta0 sū0 satvapuruṣā-
    nyatvakhyātyanantaraṃ paravairāgyasaṃskārapracayena tasya samprajñāta-
    samādhisaṃkhyārasya tatprajñāyāśca nirodhe sati sarvvasya
    samprajñātajanyasaṃskārapravāhasya nirodhāt samāptādhikāra-
    tvena cittasya kṛtakṛtyatā syāt nimittāpāye naimittikāpāya
    iti nyāyena nirvījaḥ samādhirjāyate sa ca “āgamenānu-
    mānena dhyānābhyāsarasena ca . tridhā prakalpayet prajñāṃ labhate
    yogamuttamam” śrutyuktaḥ āgamena śravaṇena anumānena mananena
    dhyānābhyāse yorasaḥ paramavairāgyaṃ tena prajñāprasādena
    prajñāṃ puruṣarukṣātkāraṃ saṃpādayan yogaṃ nirbījasamādhiṃ
    labhate iti tadarthaḥ kālakrameṇa nirvījasamādhisaṃskāra
    pralaye sati svaprakṛtau cittaṃ līyate hetvabhāvāt, kṛtyaśeṣa-
    lakṣaṇādhikārohi cittasya sthitihetuḥ na hi kṛtabhoga-
    vivekakhyātikasya cittasya kṛtyaśeṣo'sti yena tadadhi-
    kriyeta . prakṛtau cittasya pralaye ca puruṣaḥ svarūpamātrapratiṣṭhaḥ
    keśalo mukto bhavatīti” vṛtti0 . 2 samyagajñāta ca .