• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • asa

    See also aṣa.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 93.
    asa (ña) r. 1st cl. (asati-te)

    1 To go or move.

    2 To take or receive.

    3 To shine. (la) r. 2d cl. (asti) To be. (ya, u, ira) r. 4th cl. (asyati-te) To throw or direct.

    With anu prefixed, to sit down:

    with apa, to quit or abandon:

    with ni, to deposit:

    with nir, to expel:

    with pari and upa, to sit around:

    with pra, to throw away, to reject, to confute:

    with vi, to divide:

    with vi and āṅ, to class, to arrange:

    with sama and ni, to abandon the world:

    with sama, to collect, to combine or compound.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 117, col. 2.
    a-sa (Pāṇ. vi, 1, 132) not he, Śiś. i, 69 (cf. a-tad.)

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 76, col. 2.
    asa (ña)

    r. 1st. cl. (asati-te)

    1. To go or move.

    2. To take or receive.

    3.
    To shine. (la)

    r. 2d cl. (asti) To be. (ya, u, ir)

    r. 4th cl. (asyati-te) To
    throw or direct.

    With anu prefixed, to sit down:

    with apa, to quit
    or abandon:

    with ni, to deposit:

    with nir, to expel:

    with pari and
    upa, to sit around:

    with pra, to throw away, to reject, to confute:
    with vi, to divide:

    with vi and āṅ, to class, to arrange:

    with sam
    and ni, to abandon the world:

    with sam, to collect, to combine or
    compound.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 99, col. 2.
    a-sa- v. a-lad-.

    Renou Terminologie grammaticale du Sanskrit

    ☞ vol. 3, p. 382.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 544.
    asa s. u. tad .

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 83, col. 1.
    *asa (Nom. asas) nicht er, P. 6, 1, 132; Śiś. 1, 69. *
    ☞ p. 83, col. 1.
    °asa werfend, H 43, 155. 244. °

    Vācaspatyam

    ☞ p. 526, col. 2.
    asa dīptau aka0 grahaṇe gatau ca saka0 bhvādi0 ubha0 seṭ . asati te
    āsīt āsiṣṭa . “lāvaṇya utpādya ivāsa yatnaḥ” kumā0 .
    ☞ p. 526, col. 2.
    asa vidyamānatāyām adā0 aka0 para0 seṭ . asti staḥ
    santi asi sthaḥstha ammi svaḥ smaḥ . syāt syuḥ . astu
    stām santu edhi—asāni . āsīt . asya asārvvadhātuke
    bhvādeśaḥ . tena bhūdhātuvadrūpam . vidyamānatā ca kāla
    saṃbandhadhāraṇaṃ taduktaṃ hariṇā “ātmānamātmanā bibhradastī-
    vyavadiśyate . antarbhāvācca tenāsau karmaṇā na sakarmmakaḥ”
    “astyuttarasyāṃ diśi devatātmā” kumā0 yaccāvahāsārthama
    satkṛto'si gītā” “prapanno'tmi svairaṃ ratirasamahānandanira-
    tām” śyāmāstavaḥ . “syādvā saṃkhyāvato'rthasya samudāyo-
    'bhidhāyakaḥ” phaṇibhā0 “syātāmasitre mitre ca sahaja
    prākṛtāvapi” māghaḥ kāmatastu pravṛttānāmimāḥ syuḥ kramaśo
    varāḥ” manuḥ “dinedine tvaṃ tanuredhi re'dhikam” naiṣa0 “āsī-
    didaṃ tamobhūtamaprajñātamalakṣaṇam” manuḥ . “natvevāhaṃ jātu
    nāsamiti” gītā . san santau santaḥ . “sadeva somyedamagra
    āsīt” chā0 u0 “yo'nyathā santamātmānamanyathā prati-
    padyate” manuḥ . “nāsatovidyatate'bhāvonābhāvo vidyate sataḥ”
    gītā striyāṃ ṅīp “satī satī yogavisṛṣṭadehā” kumā0
    “satī vā'vidyamānā vā prakṛtiḥ pariṇāminī hariḥ vi +
    ati + vyatihāre parasparamekarūpeṇa sthitau “anyo
    vyatiste tu mamāpi dharmmaḥ” bhaṭṭiḥ .
    ☞ p. 527, col. 1.
    asa kṣepe divā0 para0 saka0 seṭ . asyati asyet asyatu
    āsyat āsthat āsa . asitā—astā asiṣyati .
    asyat asyamānaḥ astaḥ . asitum—astum . asitvā-
    astvā abhyasya, nirasya “āre asmaddaivyaṃ helo asyatu” .
    ṛ0 1, 114, 4, “dasyave hetimasyāryyam” ṛ0 1, 103, 3,
    ati—atidūrakṣepaṇe “bahubhiścaikamatyasyannekena ca bahūn
    janān” bhā0 atyastaḥ pā0 . vi + ati . vaiparītyena sthāpane
    “vyatyastapāṇinā kāryyamupasaṃgrahaṇaṃ guroḥ” manuḥ “vyatyā-
    saśchalayogataḥ” smṛtiḥ adhi—ārope āropaśca atasmin
    tadbuddhiḥanyoparisthāpanañca ādyārthe “apratyakṣe'pi hyākāśe
    bālāstalamalinatādyadhyasyanti” “āha ko'yamadhyāsonāma”
    ucyate smṛtirūpaḥ paratrapūrvvadṛṣṭāvabhāsaḥ” śā0 bhā0 . anu-
    paścāt saha vā kṣepaṇe anvastaḥ . “muñjamekhalā valkalenānvastā
    bhavati” śata0 brā0 . apa—dūrīkaraṇe “gatirapāstasaṃsthā
    matiḥ” mālatīmā0 “kimityapāsyābharaṇāni yauvane” kumā0 .
    abhi—abhyāvṛttau, “abhyasyanti taṭāghātaṃ nirjitairāvatā
    gajāḥ” kumā0 “abhyāsena tu konteya! vairāgyeṇa ca
    gṛhyate” gītā . “śaiśave'bhyastavidyānām” raghuḥ .
    ava—avakṣepe “tāmavāsyato gacchati ca sṛjam” śata0 brā0
    samantātkṣepe “tāmavāsyatyāgacchati mudam” śata0 brā0
    ud—ūrddhotkṣepaṇe “pucchamudasyati” si0 kau0 . pari + ud
    bhinnatayā boghane . “prādhānyaṃ hi vidheryatra pratiṣedhe'pra-
    dhānatā . paryyudāsaḥ sa vijñeyo yatrottarapadena nañ” mīmāṃ0
    yathā śrāddhādau paryyudastakālorātryādiḥ “amāvāsyāyāṃ
    pitṛbhyodadyāt” “rātrau śrāddhaṃ na kurvīte” tyubhayorekavākya-
    tayā rātrītarāmāvasyāyāṃ śrāddhaṃ kurvvīteti hi bodhaḥ tatra
    rātriḥ paryyudastā evamanyatrāpi . paritaḥkṣepaṇe ca “antyāḥ
    sarve paryyudastā mṛṣiṣṭhiraniveśane” bhā0 sa0 pa0 . vi +
    ud—nivāraṇe . “cīrāṇīva vyudastāni rejustatra mahā-
    vane” “rāmā0 tvantu hetūnatītyaitān kāmakrodhau vyudasyaca” .
    bhā0 sa0 pa0 . upa—samīpasthāpane “tasyādhasta stadbahiru-
    pāsyati camaseṣu” kātyā0 10, 5, ni—arpaṇe “na madvidhe
    nyasyati bhāramagryam” . nikṣeparūpeṇārpaṇe ca “nyāsīkṛtā
    sthānabhidāsmareṇa” kumā0 “rājyaṃ nyāsamivābhunak” raghuḥ .
    uccāraṇapūrvvakaṃ tatra tatra sthāne arpaṇītayā dhyāne ca .
    “ādāvṛṣyādikanyāsaḥ karaśuddhistataḥ param . aṅkuli-
    vyāpakanyāsau hṛdādinyāsa eva ca” tantram .
    upa + ni + vācārambhaṇe “upanyāsastu vāṅmukham”
    amaraḥ . prathamabrayoge ca “bhūtamapyanupanyastaṃ pūrvvaṃmāveditaṃ
    na cet . hīyate vyavahāreṇa” smṛtiḥ “sa tu tatra viśeṣa
    durlabhaḥ sadupanyasyati kṛtyavartma yaḥ” kirā0 sam + ni tyāge
    “vrīḍādamuṃ devamudīkṣya manye saṃnyastadehaḥ svayameva kāmaḥ”
    kumā0 vihitakarmmaṇāṃ vidhānena tyāge ca “daśalakṣaṇakaṃ
    dharmmamanutiṣṭhan samāhitaḥ . vedāntaṃ vidhivacchutvā sanyasye-
    danṛṇo dvijaḥ” manuḥ . “na hi saṃnyasanādeva siddhiṃ
    samadhigacchati” “mayi saṃnyasya karmmāṇi” gītā .
    nis—nir—niṣṭhīvane dūrīkaraṇe ca . nirasyati “niṣṭhīvati
    ṣṭhivu nirasane” pā0 dhātupā0 “nirastaḥ parāvasuḥ tṛṇani-
    rasane bhavadevaḥ “nirastagāmbhīryyamapāstadhairyyam” māghaḥ “nirāsa
    bhṛṅgaṃ kupiteva padminī” bhaṭṭiḥ “kvaṇadalikulanūpurā
    nirāse” kirā0 . tvaritoccāraṇe ca “nirastaṃ tvarito-
    ditam” amaraḥ .

    parā—nirākāraṇe “etena khaṇḍanakāramatamapi parāstam” cintā0

    pari—parāvarttanena sthāpane “mukhena paryyastavilocanena” kumā0 .
    “paryyasyanniha nicayaḥ sahasrasaṃkhyām” kirā0 . arpaṇe
    ca “tāmrauṣṭhaparyyastarucaḥ smitasya” kumā0 . vi—pari—vaipa-
    rītye, parivarttane bhrāntijñāne ca “itarathā pātre vi-
    paryyasyete” śata0 brā0 . “saṃśayaviparyyāsanivāraṇeneti”
    cintā0 “viparyyāsitadarśanaiḥ” bauddhakā0 .

    pra—prakṣepe “apsu prāsya vinaṣṭāni gṛhṇītānyāni mantravat”
    manuḥ “agnau prāstāhutiḥ samyagādityamupatiṣṭhate” gītā .

    anu—pra—ānulomyena anugatatayā ekarūpeṇa niveśane anuprāsaḥ

    prati—pratirūpakṣepaṇe . “tadyathā'hinirlayaṇī valmīke mṛtā pra-
    tyastā śayīta” śata0 brā0 .

    vi—viśeṣarūpeṇa samyagavabodhanāya niveśane vyāsaḥ vigrahavākyam
    tasya samastavākyārthasya viśeṣeṇāvabodhahetutayā niveśanāt
    tathātvam vibhāge “vivyāma vedān yasmāt sa tasmāt
    vyāsa iti smṛtaḥ” bhā0 ā0 pa0 . pārāvāretivyastaṃ samastaṃ
    viparītañca” si0 kau0 . vyastaḥ “vyastarātrindivasya te”
    kumā0 pṛthakkaraṇe evaikaśaḥ prayīge vyastaḥ “vyastasama-
    stamahāvyāhṛtihome” bhavadeva . nivāraṇe ca “vyasyannu-
    danyāṃ śiśiraiḥ payobhiḥ” bhaṭṭiḥ . vikṣepe “vyastāstārā-
    gaṇāiva” bhā0 .

    vi—ni—arpaṇe . “viṣṇorvakṣasi viśvanāthakṛtinā siddhāntamuktāvalī
    vinyastā” si0 mu0 “vibhāgavinyastamahārgharatnam” bhaṭṭiḥ .

    sam—saṃkṣepe “samāsena nibodhata” purā0 samasyā . saṃkṣipyanyasane
    yathā pītam ambaramiti samudāyasya pītāmbara iti
    saṃkṣepeṇa prayogaḥ samāsaḥ . “sarvvo'pyekadeśo'hnā saha sama-
    syate” vārtti0 . “samasyamānapadārthātiriktapadārthabodha-
    katvaṃ bahuvrīhitvamiti sāramañjarī . “sasāsaḥ ṣaḍibadhobdhaiḥ”
    hariḥ sākalye ca samastam “jñānamasti samastasya devīmā0
    “vyastasamasta mahāvyāhṛti home vini0” bhavade0
    saṃyojane ca samasya sampādayata guṇairimām” kirā0 .

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 151.
    asa la bhāve . (adāṃ-paraṃ-akaṃ-seṭ .) bhāvaḥ
    sattā . sā ceha vidyamānataiva . la asti viṣṇuḥ .
    iti durgādāsaḥ .. (vi + ati) . atikrame .
    parābhave . “anyo vyatiste tu mamāpi dharmmaḥ”
    iti maṭṭau . (abhi) bhāgasattāyām . “yadatra
    mamāmisyāt dīyatām” . iti pāṇiniḥ .
    (āvis) āvirbhāve .
    “teṣāmāvirabhūd brahmā parimlānamukhaśriyām” .
    iti kumāre . (prādus) prādurbhāve . udbhave .
    “mahābhūtādivṛttaujāḥ prādurāsīttamonudaḥ” .
    iti manuḥ .)
    ☞ vol. 1, p. 151.
    asa i r ya u kṣepe . (divāṃ-paraṃ-sakaṃ-seṭ .) iti
    kavikalpadrumaḥ .. ya asyati . u asitvā astvā .
    ir āsthat āsīt . asyamānaṃ mahāgadā
    iti bhaṭṭau tācchīlye śatuḥ śānaḥ . iti durgā-
    dāsaḥ ..
    (“tasminnāsthadiṣīkāstraṃ rāmo rāmāvabodhitaḥ” .
    iti raghuvaṃśe . (ati) atikrame . parābhave .
    “bahubhiścaikamatyasyannekena ca bahūn janān” .
    iti rāmāyaṇe . (vi + ati) uttāne .
    “vyatyastapāṇinā kāryyamupasaṃgrahaṇaṃ guroḥ” .
    iti manuḥ . (apa) ṭūranikṣepe .
    cīrānapāsyajjanakasya kanyā
    neyaṃ pratijñā mama dattapūrvvā” .
    iti rāmāyaṇe . (abhi) abhyāse .
    “abhyasyanti taṭāghātaṃ nirjitairāvatā gajāḥ” .
    iti kumāre . (ni) nikṣepe . “na madvidho nyasyati
    bhāramugram” . iti bhaṭṭau . (upa + ni) prastāve .
    “sa tu tatra viśeṣadurlabhaḥ sadupanyasyati kṛtyavartma
    yaḥ” . iti kirāte . (saṃ + upa + ni) pramā-
    ṇādinā dṛḍhīkaraṇe .
    “tvayā ca mayā samupanyasteṣvapi mantreṣvavajñānaṃ
    vākpārūṣyañca kṛtam” . iti hitopadeśe . (prati
    + ni) sthāpane .
    “tathaivāyudhajālāni bhrātṛbhyāṃ kavacāni ca .
    rathopasthe pratinyasya sacarmma kaṭhinaṃ ca yat” ..
    iti rāmāyaṇe . (nir) dūrīkaraṇe . parābhave .
    “yaśāṃsi sarvveṣubhṛtāṃ nirāsthat” .
    “tānarddidadakhādīcca nirāsthacca talāhatān” ..
    iti ca bhaṭṭau . (pari) vistṛtau . “paryyasyanniha
    nicayaḥ sahasrasaṃkhyāṃ” . kirāte .. “tāmroṣṭha-
    paryyastarucaḥ smitasya” . iti kumāre .. pātane ca .
    “dāsaughaṭamapāṃ pūrṇaṃ paryyasyet pretavat sadā” .
    iti mānave .. (sam) saṃyoge . ekatra saṃśleṣe .
    yathā, —
    “sarvvo'pyavayavo'hnā samasyate .”
    “avyayaṃ samarthena saha samasyate ..”
    iti ca pāṇiniḥ .. ityādiḥ ..
    ☞ vol. 1, p. 151.
    asa ñ aṣārthe . (bhvādiṃ-ubhaṃ-sakaṃ-seṭ .) aṣārtho
    dīptigrahaṇagatayaḥ .. “vāsudevaṃ parityajya yo'nya-
    devamupāsate” . upagacchatītyarthaḥ . lāvaṇya utpādya-
    ivāsa yatna ityādisiddhyai anekāthatvāt sattā-
    rtho'yamapīti ramānāthaḥ . anuprayogādanyatrāpi
    parokṣāyāmasterbhūbhāvaṃ kecinnecchantīti dhātupradī-
    paḥ . iti durgādāsaḥ ..

    Kṛdantarūpamālā

    ☞ p. 49.
    (51) “asa gatidīptyādāneṣu”

    (I-bhvādiḥ-886-saka-seṭ-ubhayapadī)

    ‘asate'sati gatyādau, bhuvyasti, kṣepaṇe'syati .’ (184 ślokaḥ .) iti devaḥ .

    āsakaḥ-sikā, āsakaḥ-sikā, 1 asisiṣakaḥ-ṣikā;

    asitā-trī, āsayitā-trī, asisiṣitā-trī;

    asan-ntī, āsayan-ntī, asisiṣan-ntī;

    asiṣyan-ntī-tī, āsayiṣyan-ntī-tī, asisiṣiṣyan-ntī-tī;

    asamānaḥ, āsayamānaḥ, asisiṣamāṇaḥ;

    asiṣyamāṇaḥ, āsayiṣyamāṇaḥ, asisiṣiṣyamāṇaḥ; 2 aḥ, asau, asaḥ; — --

    asitam-taḥ, āsitam-taḥ, asisiṣitaḥ-tavān;

    asaḥ, āsaḥ, asisiṣuḥ, āsisayiṣuḥ;

    asitavyam, āsayitavyam, asisiṣitavyam;

    asanīyam, āsanīyam, asisiṣaṇīyam;

    āsyam, āsyam, asisiṣyam;

    īṣadasaḥ, durasaḥ, svasaḥ, — --

    āsaḥ, āsaḥ, asisiṣaḥ;

    asitum, āsayitum, asisiṣitum;

    astiḥ, āsanā, asisiṣā, āsisayiṣā;

    asanam, āsanam, asisiṣaṇam;

    asitvā, āsayitvā, asisiṣitvā;

    prāsya, samāsya, prāsisiṣya;

    āsam 2, asitvā 2, āsam 2, āsayitvā 2, asisiṣam 2; asisiṣitvā 2.

    [Footnote]1. ‘sanyaṅoḥ’ (6-1-9) iti dvitvam .

    [Footnote]2. kvipi, ‘sasajuṣo ruḥ’ (8-2-66) iti rutvam . ‘kharavasānayorvisarjanīyaḥ’

    (8-3-15) iti visargaḥ .

    ☞ p. 50.
    (52) “asa bhuvi” (II-adādiḥ-1065-aka. seṭ. para.)

    ‘asate'sati gatyādau’ bhuvyasti, kṣepaṇe'syati’ (184) iti devaḥ . 1 bhāvakaḥ-vikā, bhāvakaḥ-vikā, 1 bubhūṣakaḥ-ṣikā, 2 bibhāvayiṣakaḥ-ṣikā, 2 bobhūyakaḥ-yikā;

    bhavitā, bhāvayitā, bubhūṣitā, bibhāvayiṣitā-bobhūyitā-trī; 3 san-satī, bhāvayan, bubhūṣan, bibhāvayiṣan-ntī;

    bhaviṣyan, bhāvayiṣyan, bubhūṣiṣyan, bibhāvayiṣiṣyan-ntī-tī; 3 vyatiṣāṇaḥ, bhāvayamānaḥ, bhāvayiṣyamāṇaḥ, bobhūyamānaḥ, bobhūyiṣyamāṇaḥ;

    bhūḥ-bhuvau-bhuvaḥ; — — -- 4 bhūtaḥ-tam-tavān, bhāvitaḥ, bubhūṣitaḥ, bibhāvayiṣitaḥ-bobhūyitaḥ-tavān;

    bhavaḥ, bhāvaḥ, bubhūṣuḥ, bibhāvayiṣuḥ, bobhūyaḥ;

    bhavitavyam, bhāvayitavyam, bubhūṣitavyam, bibhāvayiṣitavyam, bobhūyitavyam;

    bhavanīyam, 5 prabhabanīyam, pra 6 bhāvanīyam, bubhūṣaṇīyam, bibhāvayiṣaṇīyam, bobhūyanīyam; 6 bhavyam, avaśya 7 bhāvyam, bhāvyam, bubhūṣyam, bibhāvayiṣyam, bobhūyyam;

    īṣadbhavam, durbhavam, subhavam; — --

    bhūyamānaḥ, bhāvyamānaḥ, bubhūṣyamāṇaḥ, bibhāvayiṣyamāṇaḥ, bobhūyyamānaḥ;

    1 bhavaḥ bhāvaḥ 2 bhāvaḥ, bubhūṣaḥ; bibhāvayiṣaḥ, bobhūyaḥ;

    bhavitum, bhāvayitum, bubhūṣitum, bibhāvayiṣitum, bobhūyitum;

    bhūtiḥ, bhāvanā, bubhūṣā, bibhāvayiṣā, bobhūyā;

    bhavanam, bhāvanam, bubhūṣaṇam, bibhāvayiṣaṇam, bobhūyanam;

    bhūtvā, bhāvayitvā, bubhūṣitvā, bibhāvayiṣitvā, bobhūyitvā;

    anubhūya, anubhāvya, anububhūṣya, anubhāvayiṣya, anubobhūyya;

    bhāvam 2, bhūtvā 2, bhāvam 2, bhāvayitvā 2, bubhūṣam 2, bubhūṣitvā 2, bibhāvayiṣam 2; bibhāvayiṣitvā 2; bobhūyam 2; bobhūyitvā 2.

    [Footnote]1. ‘asterbhūḥ’ (2-4-52) iti ārdha-

    dhātukaviṣaye ‘bhū’ ādeśaḥ .

    [Footnote]1. ā. ‘sani grahaguhośca’ (7-2-12) iti

    iṇṇiṣedhaḥ . ‘iko jhal’ (1-2-9)

    iti sanaḥ kittvam .

    [Footnote]2. ‘oḥ puyaṇjyapare’ (7-4-80) iti

    abhyāsokārasyettvam .

    [Footnote]2. ā ārghadhātukavivakṣāyāṃ bhūbhāvaḥ .

    ataśca halāditvāt yaṅpratyaya utpa-

    dyate—yathā ajadhātau . ‘guṇo

    yaṅlukoḥ’ (7-4-82) ityabhyāse

    guṇaḥ .

    [Footnote]3. ‘śnasorallopaḥ’ (6-4-111) iti

    dhātvakārasya lopaḥ . śatuḥ sārvadhā-

    tukatvāt bhūbhāvo na .

    [Footnote]3. ā ‘kartari karmavyatīhāre’ (1-3-14)

    iti śānac’ . ‘śnasorallopaḥ’

    (6-4-111) iti dhātvakāralopaḥ .

    ‘upasargaprādurbhyāmastiryacparaḥ’

    (8-3-87) iti ṣatvam .

    [Footnote]4. ‘śryukaḥ kiti’ (7-2-11) itīṇ-

    ṇiṣedhaḥ .

    [Footnote]5. ‘na bhābhū—’ (8-4-34) iti ṇatvaṃ na .

    [Footnote]6. ‘ṇyantabhādīnāṃ—’ (vā 8-4-34)

    iti ṇatvaṃ na .

    [Footnote]6. ā ‘aco yat’ (3-1-97) iti yat .

    [Footnote]7. ‘orāvaśyake’ (3-1-125) iti ṇyat .

    [Footnote]1. ‘ṝdorap’ (3-3-57) ityap bhāve .

    [Footnote]2. ‘erac’ (3-3-56) ityac .