asṛgvahā
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 97.
asṛgvahā f. (
-hā) A blood vessel.
E. asṛj and vaha what bears.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 76, col. 2.
asṛg-vahā (hā) 1. f. Blood vessel.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 121, col. 3.
asṛg—vahā f. a blood-vessel,
L.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 80, col. 1.
asṛgvahā f. (-hā) A blood-vessel.
E. asṛj and vaha what bears.
Vācaspatyam
☞
p. 561, col. 1.
asṛgvahā strī asṛk śoṇitaṃ vahati ac . śoṇita
vahāyāṃ nāḍyāṃ tadvivaraṇaṃ suśrute “sapta sirāśatāni bhavanti .
yābhiridaṃ śarīramārāma iva jalahāriṇībhiḥ kedāra
iva ca kulyābhiṃrupasnihyate'nugṛhyate cākuñcanaprasā-
raṇādibhirviśeṣaiḥ .. drumapatrasevanīnāmiva ca tāsāṃ pratā-
nāstāsāṃ nābhirmūlaṃ tataśca prasarantyūrddhamadhastiryyak ca .
bhavataścātra .. yāvatyastu sirāḥ kāye sambhavanti śarī-
riṇām . nābhyāṃ sarvvā nibaddhāstāḥ vratanvanti samantataḥ ..
nābhisthāḥ prāṇināṃ prāṇāḥ prāṇānnābhirvyapāśritā .
sirābhirāvṛtā nābhiścakranābhirivārakaiḥ .. tāsāṃ mūla-
sirāścatvāriṃśattāsāṃ vātavāhinyo daśa pittavāhinyo
daśa kaphavāhinyo daśa daśa raktavāhinyaḥ . tāsāntu
vātavāhinīnāṃ vātasthānagatārnā pañcasaptatiśataṃ 175 bhavati
tāvatya eva 175 pittavāhinyaḥ pittasthāne, kaphavāhinyaśca
kaphasthāne raktavāhinyaśca yakṛtplīhnorevametāni sapta
sirāśatāni .. tatra vātavāhinyaḥ sirā ekasmin
sakthni pañcaviṃśatiḥ . etenetarasakthibāhū ca vyākhyātau ..
viśeṣatastu koṣṭhe catustriṃśattāsāṃ gudameḍhrāśritāḥ
śroṇyāmaṣṭau . dve dve pārśvayoḥṣaṭ pṛṣṭhe tāvatyaeva 6 codare
daśa vakṣasi .. ekacatvāriṃśajjatruṇa ūrddhvaṃ, tāsāṃ caturdaśa
grīvāyām . karṇayoścatasraḥ . nava jihvāyāṃ . ṣaṭnāsi-
kāyāṃ . aṣṭau netrayoḥ . evametat pañcasaptatyadhikaśataṃ
vātavahānāṃ sirāṇāṃ vyākhyātam . eṣa eva vibhāgaḥ
śeṣāṇāmapi .. viśeṣatastu pittavāhinyo netnayordaśa
karṇayordve . evaṃ raktavahāḥ kaphavahāśca . evametāni sapta
sirāśatāni savibhāgāni vyākhyātāni . svāḥ sirāḥ
sañcaradraktaṃ kuryyāccānyān guṇānapi .. yadā tu kupitaṃ raktaṃ
sevate svavahāḥ sirāḥ . tadāsya vividhā rogā jāyante
raktasambhavāḥ .. nahi vātaṃ sirāḥ kāścinna pittaṃ kevalaṃ
tathā . śleṣmāṇaṃ vā vahantyetā ataḥ sarvvavahāḥ smṛtāḥ ..
praduṣṭānāṃ hi doṣāṇāmucchritānāṃ pradhāvatām . dhruvamunmā-
rgagamanamataḥ sarvvavahāḥ smṛtāḥ .. tatrāruṇā vātavahāḥ
pūryyante vāyunā sirāḥ . pittāduṣṇāścānilāśca śītā
gauryyaḥ sthirāḥ kaphāt .. asṛgvahāstu rohiṇyaḥ sirā
nātyuṣṇaśītalāḥ”