asākṣin
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 95.
asākṣin mfn. (
-kṣī-kṣiṇī-kṣi) Incompetent as evidence.
E. a neg. sākṣin a witness.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 75, col. 1.
a-sākṣin (kṣī-kṣiṇī-kṣi) a. Incompe-
tent as evidence or witness.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 105, col. 2.
A-sākṣin, ī, iṇī, i, incompetent as a witness,
not an eye-witness.
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 212, col. 2.
asākṣin a. 1 Not an eye-witness.
2 One whose evidence is not admissible (in law).
3 One who is disqualified to attest a legal document.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 120, col. 1.
a-sākṣin mfn. incompetent as a witness, not an eye-witness,
Yājñ. ii, 71;
Viṣṇus.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 78, col. 2.
asākṣin mfn. (-kṣī-kṣiṇī-kṣi) Incompetent as evidence.
E. a neg. sākṣin a
witness.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 292.
asākṣin a. 1 Not an eye-witness. Y.2.71. -2 One whose evidence is not admissible (in law). -3 One who is disqualified to attest a legal document.
Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch
☞
p. 85, col. 3.
asākṣin m. kein Zeuge, als Zeuge nicht zulässig, Yājñ. 2, 71; Viṣṇus. 8, 1. 5.
Vācaspatyam
☞
p. 549, col. 2.
asākṣin tri0 na sākṣī . smṛtyukte vacanato doṣāditovā
sākṣyakarmmasu agrāhye śrotriyādau . asākṣiṇaśca mitā0
darśitāḥ “uktalakṣaṇānāṃ sākṣiṇāmasambhave pratiṣedharahi-
tānāmanyeṣāmapi sākṣitvapratipādanārthamasākṣiṇo vaktavyāḥ
te ca pañcavidhā nāradena darśitāḥ “asākṣyapi hi śāstreṣu
dṛṣṭaḥ pañjavidho budhaiḥ . vacanāddoṣatobhedātsvayamukti-
rmṛtāntara” iti . ke punarvacanādasākṣiṇa ityāha .
“śrotriyāstāpasā vṛddhā ye ca prabrajitādayaḥ . asākṣiṇaste
vacanānnātra heturudāhṛtaḥ” yā0 smṛ0 tāpasāvānaprasthāḥ .
ādiśabdena pitrāvivadamānādīnāṃ grahaṇam . yathāha
śaṅkhaḥ . “na pitrāvivadamānagurukulavāsiparivrājakavāna
prasthanirgranthayaḥ sāsiṇa” iti doṣādasākṣiṇo darśitā
nāradena “stenāḥ sāhasikāścaṇḍāḥ kitavā vañcakāstathā .
asākṣiṇaste duṣṭatvātteṣu satyanna vidyata” iti . caṇḍāḥkopanāḥ
kitavādyūtakṛtaḥ . bhedādasākṣiṇāñca svarūpantenaiva darśitam .
“sākṣiṇāṃ likhitānāṃ ca nirdiṣṭānāñca vādinā .
teṣāmeko'nyathā vādī bhedātsarve na sākṣiṇa” iti . tathā
svayamuktisvarūpañcoktam . “svayamuktiranirddiṣṭaḥ svaya-
mevetya yo vadet . sūcītyuktaḥ saśāstreṣu na sa sākṣitvamarha
tīti” . mṛtāntarasyāpi laṇaṇamuktam . “yo'rthaḥ śrāvayi-
tavyaḥ syāttasminnasati cārthini . kva tadvadatu sākṣitva
mityasākṣī mṛtāntara” iti . yenārthinā pratyarthinā vā
sākṣiṇāṃ yo'rthaḥ śrāvayitavyo bhavet yūyamatrārthe sākṣiṇa
iti . tasminnarthini pratyarthini vā asati mṛte'rthe ca
anivedite sākṣī kva kasminnarthe kasya vā kṛte sākṣyaṃ vada-
tviti mṛtāntaraḥ sākṣī na bhavati yatra tu mumūrṣuṇā svasthena
vā pitrā putrādayaḥ śrāvitāḥ asminnarthe amī sākṣiṇa
iti . tatra mṛtāntaropi sākṣī . yathāha nāradaḥ .
“mṛtāntaro'rthini prete mumūrṣuśrāvitādṛte” . tathā .
“śrāvitonātureṇāpi yastvartho dharmasaṃhitaḥ . mṛte'pi tatra
sākṣī syāt ṣaṭsu cānvāhitādiṣu” . tānetānasākṣiṇo
darśayati . “strībālavṛddhakitavamattonmattābhiśastakāḥ” .
raṅgāvatāripāṣaṇḍikūṭakṛdvikalendriyāḥ . patitāptārtha-
sambandhisahāyariputaskarāḥ . sāhasī dṛṣṭadoṣaśca
nirddhūtādyāstvasākṣiṇaḥ” . strī prasiddhā . vālo'prāptavyava-
hāraḥ . vṛddho'śītikāvaraḥ bṛddhvagrahaṇaṃ vacananiṣiddhā
nāmanyeṣāmapi śrotriyādīnāmupalakṣaṇam . kitavo'kṣa-
devī . mattaḥ pānādinā, unmatto grahāviṣṭaḥ . abhi-
śastaḥ, abhiyukto brahmahatyādinā . raṅgāvatārī cāraṇaḥ
pāṣaṇḍino nirgranthiprabhṛtayaḥ . kūṭakṛt kapaṭalekhyādi-
kārī vikalendriyaḥ śrotrādirahitaḥ patitaḥ brahma-
hādiḥ . āptaḥ suhṛt, arthasambandhī vipratipadya-
mānārthasambandhī . sahāya ekakāryyaḥ ripuḥ śatruḥ taskaraḥ
stenaḥ sāhasī svabalāvaṣṭambhakārī dṛṣṭadoṣo dṛṣṭavitatha
vacanaḥ . nirdhūto bandhubhistyaktaḥ . ādiśabdādanye-
ṣāmapi smṛtyantaroktānāṃ doṣādasākṣiṇāmbhedādasākṣiṇāṃ
svayanuktermṛtāntarasya ca grahaṇam . ete strībālādayaḥ
sākṣiṇo na bhavanti” mitā0 . atrāpavādaḥ “sarvvaḥ
sākṣī saṃgrahaṇe cauryye pāruṣyasāhase” . yā0 smṛ0 saṃgraha-
ṇādau sarvve vacananiṣiddhāḥ śrotriyādayaḥ tapaḥprabhṛti
guṇarahitāśca sākṣiṇobhavanti. doṣādasākṣiṇo bhedāda-
sākṣiṇaḥ svayamuktiścātrāpi sākṣiṇo na bhavanti satyābhā-
vādihetosteṣu vidyamānatvāditi” mitā0 .