• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • arvuda

    See also arbbuda, arbbudaḥ, arbuda, arbudaḥ.


    Vācaspatyam

    ☞ p. 378, col. 2.
    arvuda is an alternate of arbuda. arbu(rvu)da na0 arba (rva) vic tasmai udeti ud + iṇ—ḍa .
    (āv iti) khyāte 1 māṃsapiṇḍākāre rogabhede, sa ca
    suśrutoktavartmāśrayeṣuekaviṃśatirogeṣu madhyerogabhedaḥ “pṛthag-
    doṣā samastāśca yadā vartma vyapāśrayāḥ . sirā vyāpyāvatiṣṭhante
    vartmasvadhikamūrcchitāḥ . vivarddhya māṃsaṃ raktañca tadā
    vartmavyāpāśrayān . vikārān janayatyāśu nāmatastān
    nibodhata” ityupakramya utsarddinoprabhṛtīn ekaviṃśati
    bhedān uktvā teṣāṃ pratyekalakṣaṇānyuktāni tatra0 “vartmā-
    ntarasthaṃ viṣamaṃ granthibhūtamavedanam . vijñeyamarbudaṃ
    puṃsāṃ saraktamavalambitam” ityarvudalakṣmoktam arbudañca
    nānāvidhaṃ māṃsārvudarśoṇitārvudādibhedāt . “kṛṣṇa-
    sphoṭīsaraktaiśca piḍakābhiśca pīḍitam . yasya vastiruja-
    ścogrā jñeyaṃ tacchoṇitārbudam . māṃsadoṣeṇa jānīyā-
    darbudaṃ māṃsasambhavam” evaṃ medo'rbudādayo'ṣi tatroktā
    rogabhedā jñeyāḥ . 2 daśakoṭisaṃkhyāyāṃ 3 tatsaṃkhyāteṣuma
    ekādikoṭisaṃkhyā daśagṛṇottarā uktvā arbudamavajaṃ
    kharvanikharvamahāpadmaśaṅkṣavastasmāt” līlā0 “imā
    me'gna! iṣṭakā dhenavaḥsantvekā ca daśa ca daśa ca śataṃ
    ca śataṃ cetyupakramya “arbudaṃ canyarbudañca iti yaju0 17, 2 .
    4 parvvatabhede 5 asurabhede ca pu0 . “mahāntaṃ cidarbudaṃ
    nikramī padā” ṛ0 1, 51, 4, 6 kādraveye sarpabhede pu0 pañca-
    me'hanītyupa'kramya “arbudaḥ kādraveyo rājetyāha tasya
    sarpāviśaḥ” iti śata0 brā0 . ambūni dadāti dā—ka vede
    masya raḥ . 7 meghe “nyarbudaṃ vāvṛdhāno aguḥ ṛ0 2, 11,
    20, “ambūni dadātītyarbudo meghaḥ” bhā0 arbudākāratvāt
    garbhasya 8 māṃsapiṇḍabhede” “yadi piṇḍaḥ pumān, strī
    cetpeśī, napuṃsake'rbudamiti” suśru0 dvitīyamāsikagarbhamātre
    na0 “prathame māsi saṃkledabhūto dhātuvimūrcchitaḥ . māsyarbudaṃ
    dvitīye tu tṛtīye'ṅgendriyairyutaḥ” yā0 smṛ0 “dvitīye tu
    māsi arbudamīṣatkaṭhinaṃ māṃsapiṇḍamayaṃ bhavati” mitā0 .