arvuda
See also
arbbuda,
arbbudaḥ,
arbuda,
arbudaḥ.
Vācaspatyam
☞
p. 378, col. 2.
arvuda is an alternate of arbuda. arbu(rvu)da na0 arba (rva) vic tasmai udeti ud + iṇ—ḍa .
(āv iti) khyāte 1 māṃsapiṇḍākāre rogabhede, sa ca
suśrutoktavartmāśrayeṣuekaviṃśatirogeṣu madhyerogabhedaḥ “pṛthag-
doṣā samastāśca yadā vartma vyapāśrayāḥ . sirā vyāpyāvatiṣṭhante
vartmasvadhikamūrcchitāḥ . vivarddhya māṃsaṃ raktañca tadā
vartmavyāpāśrayān . vikārān janayatyāśu nāmatastān
nibodhata” ityupakramya utsarddinoprabhṛtīn ekaviṃśati
bhedān uktvā teṣāṃ pratyekalakṣaṇānyuktāni tatra0 “vartmā-
ntarasthaṃ viṣamaṃ granthibhūtamavedanam . vijñeyamarbudaṃ
puṃsāṃ saraktamavalambitam” ityarvudalakṣmoktam arbudañca
nānāvidhaṃ māṃsārvudarśoṇitārvudādibhedāt . “kṛṣṇa-
sphoṭīsaraktaiśca piḍakābhiśca pīḍitam . yasya vastiruja-
ścogrā jñeyaṃ tacchoṇitārbudam . māṃsadoṣeṇa jānīyā-
darbudaṃ māṃsasambhavam” evaṃ medo'rbudādayo'ṣi tatroktā
rogabhedā jñeyāḥ . 2 daśakoṭisaṃkhyāyāṃ 3 tatsaṃkhyāteṣuma
ekādikoṭisaṃkhyā daśagṛṇottarā uktvā arbudamavajaṃ
kharvanikharvamahāpadmaśaṅkṣavastasmāt” līlā0 “imā
me'gna! iṣṭakā dhenavaḥsantvekā ca daśa ca daśa ca śataṃ
ca śataṃ cetyupakramya “arbudaṃ canyarbudañca iti yaju0 17, 2 .
4 parvvatabhede 5 asurabhede ca pu0 . “mahāntaṃ cidarbudaṃ
nikramī padā” ṛ0 1, 51, 4, 6 kādraveye sarpabhede pu0 pañca-
me'hanītyupa'kramya “arbudaḥ kādraveyo rājetyāha tasya
sarpāviśaḥ” iti śata0 brā0 . ambūni dadāti dā—ka vede
masya raḥ . 7 meghe “nyarbudaṃ vāvṛdhāno aguḥ ṛ0 2, 11,
20, “ambūni dadātītyarbudo meghaḥ” bhā0 arbudākāratvāt
garbhasya 8 māṃsapiṇḍabhede” “yadi piṇḍaḥ pumān, strī
cetpeśī, napuṃsake'rbudamiti” suśru0 dvitīyamāsikagarbhamātre
na0 “prathame māsi saṃkledabhūto dhātuvimūrcchitaḥ . māsyarbudaṃ
dvitīye tu tṛtīye'ṅgendriyairyutaḥ” yā0 smṛ0 “dvitīye tu
māsi arbudamīṣatkaṭhinaṃ māṃsapiṇḍamayaṃ bhavati” mitā0 .