Blog
Sanskrit
About
arthavāda
See also
arthavādaḥ .
Sanskrit-English
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 70 .
arthavāda m. (
-daḥ )
1 Praise, eulogium.
2 Declaration of purpose or object, speech or expression having a certain object, as stutyarthavādaḥ speech implying praise, nindārthavādaḥ speech implying censure.
3 Amplification.
E. artha substance, thing, and vāda speaking.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 54, col. 2 .
artha-vāda (daḥ) 1. m. Praise.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 42 .
arthavāda m. declaration of purpose or object.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 1316, col. 2 .
artha—vāda a speaking for gain,
L.
☞
p. 91, col. 1 .
artha—vāda b m. explanation of the meaning (of any precept),
KātyŚr. ;
Nyāyad. &c.
☞
p. 91, col. 1 .
praise, eulogium,
Uttarar.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 57, col. 2 .
arthavāda m. (-daḥ )
1. Praise, eulogium.
2. Declaration of purpose or ob- ject, speech or expression having a certain object, as stutyarthavādaḥ speech implying praise, nindārthavādaḥ speech implying censure.
3. Am- plification.
E. artha substance, thing, and vāda speaking.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 437 .
arthavāda (
a° + vā° ) m.
1) Darstellung des Sachverhältnisses, Exegese MADHUS. in Ind. St. 1, 14, 12. 15, 19 (vgl. u. anuvāda 1). = tarka Sch. zu PĀR. GṚHY. 2, 6 in Z. d. d. m. G. 7, 536. affirmation or narrative COLEBR. Misc. Ess. I, 302.
— 2) Ausspruch , z. B. der Śruti KĀTY. ŚR. 13, 1, 8. 18, 2, 7. Sch. zu 25, 9, 10.
— 3) Lob (ein Ausspruch der Wahrheit gemäss ) H. 270.
☞
vol. 5,
p. 1047 .
arthavāda 1)
2)
3) Erklärung des Zweckes (insbes. einer Vorschrift, wobei dieselbe wohl auch empfohlen und angepriesen wird) HALĀY. 1,145. Z. d. d. m. G. IX, XLIX. fg. MÜLLER, SL. 89. 342. MBH. 13, 3673. fg. Verz. d. Oxf. H. 264,b,1. 13. 17. fg. BHĀG. P. 11,28,37. TBR. Comm. 2,401,17. VEDĀNTAS. (Allah.) No. 115. 120. KULL. zu M. 8,116. arthavāda zerfallt in guṇavāda, anuvāda und bhūtārthavāda ; s. u. dem letzten Worte. Die Bed. Lob hat das Wort UTTARARĀMAC. 19, 12 (26, 9).
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 111, col. 2 .
arthavāda m.
— 1) Erklärung des Zweckes NYĀYAS. 1,2,63. Chr. 282,28. 283,31. JAIM. 1,2,43. 2,3,17. 3,4,29. 4,4,16. 24. 6,7,25. Dazu Nom.abstr. °tva n. NYĀYAM. 1,2,8.
— 2) Lob.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 28, col. 2 .
arthavāda m. Erklärung des Zweckes.
Abhidhānaratnamālā of Halāyudha
☞
p. 18 .
arthavāda; arthavādaḥ praśaṃsā ca stotramīḍā stutirnutiḥ . vikatthanaṃ stavaḥ ślāghā varṇanā ca nigadyate .. 145 .. 1.1.1.145
Vācaspatyam
☞
p. 369, col. 1 .
arthavāda pu0 arthasya lakṣaṇayā stutyarthasya, nindārthasya vā vādaḥ bada —karaṇe ghañ . 1 praśaṃsānīyaguṇavācake, 2 nindranīyadoṣa- vācake ca śabdaviśeṣe . bhāve ghañi . 3 tatkathane . abhi- dhayā gauṇyā vā vṛttyā bhūtamarthaṃ vadan svādhyāyavidhyāpādita prayojanavattvalābhāya vidhimākāṅkṣanarthavādaḥ ” arthavādena hi rkkacidvidhiśaktiravasīdantī vidhyarthe śīghraṃ pravarttayitumuttabhya- te . saca caturvidhaḥ “stutirnindā parakṛtiḥ purākalpa ityartha- vādaḥ ” gī0 sūtrokteḥ . tatra stutiḥ sākṣādvidhyarthasya praśaṃsā- rthakaṃ vākyaṃ yathā “sarvvasya jitā vai devāḥ sarvamajayan sarvasya vyāptyai sarvasya jityai sarvamevaitenāpnoti sarvaṃ jayatītyādi ” . aniṣṭasādhanatādvārā vidhyarthyavarttakaṃ vākyam nindā . yathā “eṣa vāva prathamoyajñānāṃ yajjyotiṣṭomaḥ ya etenāniṣṭvā anyena yajate sa gartte patatotyādi ” . puruṣaviśeṣaniṣṭhatayā kayanaṃ parakṛtiḥ parakriyā, yathā “vapāmevāgre'bhidhārayanti atha pṛṣadājyaṃ taduha carakādhyaryavaḥ pṛṣadājyamevāgre'bhighāra- yantyagneḥprāṇāḥ pṛṣadājyamityabhidadhatītyādi ” aihihyamātra- caritatayā kīrttanaṃ purākalpaḥ . evamanye'pi arthavādā brāhma- ṇarūpāḥ sāmasaṃhitābhāṣye mādhavācāryyeṃṇa darśitāḥ yathā “heturnirvacanaṃ nindā praśaṃsā saṃśayo vidhiḥ . parakṛtiḥ ṣurākalpoyāvadhāraṇakalpanā ” iti “tena hyannaṃ kriyata ” iti hetuḥ “etaddadhnodadhitvamiti ” nirvacanam . “amedhyā bai māṣā ” iti nindā “vāyurvaikṣepiṣṭheti ” praśaṃsā ” “tadkyaci- kitsan juhavānīmāhoṣāmiti ” saṃśayaḥ “yajamānena sammi- tā audumbarī bhavatīti ” vidhiḥ “māṣāneva mahyaṃ pacate ” iti parakṛtiḥ “purā brāhmaṇā abhaiṣuḥ ” iti purākalpaḥ . “yāva- to'ṃśān pratigṛhlīyāt tāvato vāruṇāṃścatuṣkapālānnirvape ditiṃ viśeṣāvaghāraṇakalpanetyudāhṛtaṃ ca tatraiva . laugā- kṣiṇā tu traividhyamuktam “arthavādaśca trividhaḥ guṇavādo'nu- vādobhūtārthavādaśceti taduktam .. “guṇavādīvirodhe syādanu- vādo'vadhārite . bhūtārthavādastaddhānādarthavādastridhā mataḥ ” .. guṇavādaśca “yathā siṃho māṇavaka ” ityādau māṇavake siṃhābhedasya virodhena tadgatadaśābhedovodhyate tena samartha- tvādirūpaṃ tadvṛttiguṇamanuvadati pratipādayatīti guṇavādaḥ anye tu “yajamānaḥ srastara ” ityādau pratyakṣādibhira- vaghārite'rthe tamevārthamanuvadatītyanuvādaḥ yathā “vahni- rhimasya bheṣajaṃ, “bhūmirāvapanaṃ mahat sūryyastāpakara ” ityāhuḥ . taddhānādetadubhayārthakatvābhāvāt tathā caitadubhaya- bhinnaṃ bhūtaṃ siddhārthaṃ vadatīti bhūtārthavādaḥ iti . ayañcāneka- vighaḥ kvaciduktaḥ, stutyartha vādaḥ phalārthavādaḥ siddhārthavādaḥ nindārtha vādaḥ parakṛtiḥ purākalpaḥ mantraśceti ” . tatra stu- tyartha vādo yathā “vāyurvaikṣepiṣṭhā devatā ” ityādi .. phalārtha yādo yathā “tarati gṛtyuṃ tarati brahmahatyāṃ yo'śvamedhena yajete- tyādiṃ . “pratitiṣṭhanti ha vai yaetā rātrīrupayantotyādi ” ca yadyapyetasya parakṛtāveva paryyasāvanaṃ tathāpi phalasya viśeṣyatayā' nabhidhānāttādrūpyeṇa pṛthagupanyāsaḥ .. siddhārthavādo yathā . “yanna duḥkhena saṃbhinnaṃ na ca grastamanantaram .. abhilāṣopa- nītaṃ yat tat sukhaṃ svaḥpadāspadamityādi ” .. nindārthavādo yathā “andhantamaste praviśantiye ke cātmahanojanā ” ityādi .. parakṛtiḥ parakṛtyabhidhānaṃ parakriyoktiḥ . evañca laugākṣi- bhāskaroktasya ” “virodhenānuvādaḥ syādityādi kārikoktasya traividhyasya madhye stutyarthavādasyaivāvāntarabhedena tasya saptavidha- tvamiti bhedaḥ . 3 granthatātparyyāvadhāraṇārthe liṅgaṣaṭkā- ntargate liṅgabhede ca . “upakramopasaṃhārāvabhyāso'pūrvvatā phalam . arthavādopapattī ca hetustātparyyanirṇṇaye iti ve0 sā0 yathā “uta tamādeśamaprākṣo ” yenāśrutaṃ śrutam . ityā- dinā'dvitīyavastunaḥ praśaṃsanam ” chā0 u0 bhā0 uktam .
Renou Vocabulaire du rituel védique
☞
p. 20 .
Aufrecht’s Catalogus Catalogorum
☞
vol. 1,
p. 31, col. 1 .
arthavāda mīm. Oppert II, 4469.