• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • arthaśāstraṃ


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 105.
    arthaśāstraṃ , klī, (arthasya bhūmidhanādeḥ prāpakaṃ śāstraṃ,
    ṣaṣṭhītatpuruṣaḥ .) cāṇakyādipraṇitaṃ nītiśāstraṃ .
    tatparyyāyaḥ . daṇḍanītiḥ 2 . ityamaraḥ .. yathā, —
    “vṛhaspatiprabhṛtibhiḥ praṇītañcārthaśāstrakaṃ .
    tatraiva daṇḍanītiḥ syādatra jñeyau nayānayau” ..
    iti śabdaratnāvalī .. aṣṭādaśavidyāntargatavidyā-
    viśeṣaḥ . yathā viṣṇupurāṇaṃ .
    “aṅgāni vedāścatvāro mīmāṃsā nyāyavistaraḥ .
    dharmmaśāstraṃ purāṇañca vidyā hyetāścaturdaśa ..
    āyurvedo dhanurvedo gāndharbbaśceti te trayaḥ .
    arthaśāstraṃ caturthañca vidyā hyaṣṭādaśaiva tāḥ” ..
    iti prāyaścittatattvaṃ .. * .. dharmmaśāstreṇārtha-
    śāstrasya bādhyatvaṃ yathā ..
    “smṛtyarthena virodhe hi arthaśāstrasya bādhanaṃ .
    parasparavirodhe tu nyāyayuktaṃ pramāṇavat” ..
    arthaśāstrasya manvādipraṇītarājanītyādiviṣa
    yasya . yadāha, —
    “anāgamantu yo bhuṅkte bahūnyabdaśatānyapi .
    cauradaṇḍena taṃ pāpaṃ daṇḍayet pṛthivīpatiḥ ..
    ityanayordharmmaśāstrārthaśāstrayorvipratipattau dharmma
    śāstreṇa daṇḍavidhāyakamarthaśāstraṃ bādhyate . tata-
    ścārthaśāstrasya tripuruṣīyetaraparatvena saṅkocaḥ” .
    iti malamāsatattvaṃ ..