arthaśāstraṃ
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 105.
arthaśāstraṃ , klī, (arthasya bhūmidhanādeḥ prāpakaṃ śāstraṃ,
ṣaṣṭhītatpuruṣaḥ .) cāṇakyādipraṇitaṃ nītiśāstraṃ .
tatparyyāyaḥ . daṇḍanītiḥ 2 . ityamaraḥ .. yathā, —
“vṛhaspatiprabhṛtibhiḥ praṇītañcārthaśāstrakaṃ .
tatraiva daṇḍanītiḥ syādatra jñeyau nayānayau” ..
iti śabdaratnāvalī .. aṣṭādaśavidyāntargatavidyā-
viśeṣaḥ . yathā viṣṇupurāṇaṃ .
“aṅgāni vedāścatvāro mīmāṃsā nyāyavistaraḥ .
dharmmaśāstraṃ purāṇañca vidyā hyetāścaturdaśa ..
āyurvedo dhanurvedo gāndharbbaśceti te trayaḥ .
arthaśāstraṃ caturthañca vidyā hyaṣṭādaśaiva tāḥ” ..
iti prāyaścittatattvaṃ .. * .. dharmmaśāstreṇārtha-
śāstrasya bādhyatvaṃ yathā ..
“smṛtyarthena virodhe hi arthaśāstrasya bādhanaṃ .
parasparavirodhe tu nyāyayuktaṃ pramāṇavat” ..
arthaśāstrasya manvādipraṇītarājanītyādiviṣa
yasya . yadāha, —
“anāgamantu yo bhuṅkte bahūnyabdaśatānyapi .
cauradaṇḍena taṃ pāpaṃ daṇḍayet pṛthivīpatiḥ ..
ityanayordharmmaśāstrārthaśāstrayorvipratipattau dharmma
śāstreṇa daṇḍavidhāyakamarthaśāstraṃ bādhyate . tata-
ścārthaśāstrasya tripuruṣīyetaraparatvena saṅkocaḥ” .
iti malamāsatattvaṃ ..