Blog
Sanskrit
About
arthaśāstra
Sanskrit-English
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 70 .
arthaśāstra n. (
-straṃ ) The science of polity or moral and political government.
E. artha possession, property, and śāstra institutes of a science.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 54, col. 2 .
artha-śāstra (straṃ) 1. n. Ethics, politics.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 42 .
arthaśāstra n. manual of practical life.
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 27, col. 3 .
arthaśāstra artha-śāstra, n. treatise on practical life or policy; -śauca , n. blamelessness in money matters; -śrī , f. abundance of wealth; -saṃsiddhi , f. success of a matter; -saṃ- -graha , m. accumulation of riches; -saṃc-aya , m. sg. pl. property, wealth; -saṃdeha , m. doubtful or critical case.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 91, col. 1 .
artha—śāstra n. a book treating of practical life (
cf. -vidyā above) and political government (
cf. -cintana above),
MBh. &c.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 58, col. 1 .
arthaśāstra n. (-straṃ ) The science of polity or moral and political govern- ment.
E. artha possession, property, and śāstra institutes of a science.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 437 .
arthaśāstra (
a° + śā° ) m.
ein dem Nützlichen, dem praktischen Leben gewidmetes Lehrbuch AK. 1, 1, 5, 5.
VP. 284.
MADHUS. in
Ind. St. 1, 13, 14. 22, 7.
WEBER, Lit. 239.
☞
vol. 5,
p. 1047 .
arthaśāstra Ind. St. 3, 280.
MBH. 1, 646.
R. 5, 1, 82.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 111, col. 3 .
arthaśāstra n.
ein das praktische Leben — , die Politik behandelndes Lehrbuch 210,1,14.
Ind. St. 10,165.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 28, col. 2 .
arthaśāstra n. Lehrbuch der Praxis.
Vācaspatyam
☞
p. 370, col. 1 .
arthaśāstra na0 arthasya bhūmidhanādeḥ prāpakaṃ śāstraṃ śāka0 ta0 . 1 nītiśāstre, abhicārādikarmmapratipādake 2 śāstre ca . “arthaśāstrāttu balavat dharmmaśāstramiti sthitiḥ ” yā0 smṛ0 vivṛtametanmitākṣarāyām “yadyapi samānakartṛkatayā arthaśāstradharmma śāstrayoḥ svarūpagato viśeṣonāsti tathāpi prameyasya dharmmasya prāṣṭānyādarthasya cāprādhānyāḍvarma- śāstraṃ balavadityabhiprāyaḥ dharmasya ca prādhānyaṃ śāstrādau darśitantasmāddharmaśāstrārthaśāstrayorvirodhe arthaśāstrasya vādha eva . “gururvā vālavṛddhau vā brāhmaṇaṃ vā bahu- śrutam . ātatāyinamāyāntaṃ hanyādevāvicārayan . nātatāyivadhe doṣohanturbhavati kaścana . pracchannaṃ vā prakāśaṃ vā manyustaṃ manyumṛcchati ” tathā “ātatāyina māyāntamapi vedāntagaṃ raṇe . jighāṃsantañjighāṃsīyānna te- na vrakṣmahā bhavet ” ityādyarthaśāstram . “iyaṃ viśuddhiruditā pramāpyākāmatodvijam sakāmato vrakṣmabadhe niṣkṛtirna vidhīyate ” ityādi dharmmaśāstrantayorviroghe dharmmaśāstraṃ bala- vaditi yukta ” mityanyamatamuktvā . “hiraṇyabhūmilābhebhyomi- tralabdhirvarā vataḥ . ato yatetatat prāptau ” ityartha śāstram . “dharmmaśāstrānusāreṇa krodhalobhavivarjitaḥ ” iti dharmmaśāstram . tayoḥ kvacidviṣaye virodho bhavati yathā catuṣpādvyavahāre pravartamāne ekasya jaye'vadhāryya- māṇe dharmmānumaraṇam na mitralābhaḥ . anyasya tu jaye mitralabdhirnadharmma —śāstramanusṛtambhavati tatrārthaśāstrā- ddharmaśāstraṃ balavat ataeva “dharmārthasannipāte arthagrāhiṇa etadeveti ” prāyaścittasya gurutvandarśitamāpastavena ” iti .
Index to the Names in the Mahābhārata
☞
p. 91, col. 1 .
*Arthaśāstra (pl.
-āṇi ) (“the practical sciences”). § 11
(Parvas): I, 2 , 646 (Mahābhārata).—§ 641 (Rājadh.):
XII, 71 , 2728 (°paraḥ ).—§ 645 (Āpaddh.): XII, 137 ,
4911.—§ 647 (Brahmadatta-Pūjanī-s.): XII, 139 , 5203.—
§ 657 (Āpaddh.): XII, 167 , 6219.—§ 663 (Mekṣadh.):
XII, 201 , 7369.—§ 704 (do.): XII, 302 , 11206.—§ 742
(Ānuśāsanik.): XIII, 39 , 2241.
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 110 .
Arthaśāstra — one of the 18
vidyas: 1 Science of Polity
pleaded by Indra in extenuation of his destruction of Diti's
garbha: 2 No regard for the
śāstra during Pṛthu's reign:
Budha learned in;
3 to be learnt by a prince.
4 [Footnote] 1) Br. II. 31. 23; 35. 89; Vā. 58. 23; 61. 79.
[Footnote] 2) M. 7. 63; 10.
32; Vi. III. 6. 28.
[Footnote] 3) M. 24. 2.
[Footnote] 4) M. 144. 23; 220. 2.
Aufrecht’s Catalogus Catalogorum
☞
vol. 1,
p. 31, col. 1 .
arthaśāstra Quoted by Rāyamukuṭa.