arsas
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 72.
arsas m. (-rsaḥ) Hoemorrhoids. See arśas.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 85, col. 2.
arsas arsas, as, n. hemorrhoids. See
arśas above.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 59, col. 2.
arsas m. (-rsaḥ) Hœmorrhoids. See arśas.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 453.
arsas =
arśas AK. 2, 6, 2, 5,
Sch.
Vācaspatyam
☞
p. 380, col. 2.
arsas is an alternate of arśas. arśa(rsa)s na0 ṛ—asun śuṭh (suṭh dantādirityanye) .
balikākāre guhyastharogabhede yathāha suśrutaḥ “ṣaḍa-
rśaṃsi bhavanti vātapittakaphaśoṇitasannipātaiḥ sahajāni
ceti .. tatrānātmavatāṃ yathoktaiḥ prakopaṇairbdhiruddhādhyaśana-
strīprasaṅgotkaṭukāsanapṛṣṭhayānavegavidhāraṇādibhirvviśeṣaiḥ praku
pitā doṣā ekaśo dviśaḥ samastāḥ śoṇitasahitā vā
yathoktaṃ prasṛtāḥ pradhānadhamanīranuprapadyā'dhogatvā gudamā-
gamya praduṣya balīrmmāṃsaprarohān janayanti viśeṣatomandā-
gnestathā tṛṇakāṣṭhopalaloṣṭravastrādibhiḥ śītodakasaṃsparśa-
nādvā kandāḥ parivṛddhimāsādayanti tānyarśāṃsītyācakṣate ..
tatra sthūlāndrapratibaddhamarddha pañcāṅgulaṃ gudamāhustasmin balaya-
stisro'dhyarddhāṅgulāntarabhūtāḥ pravāhaṇī visarjjanī saṃvaraṇī
ceti . caturaṅgulāyatāḥ sarvāstiryyagekāṅgulocchritāḥ .. śaṅkhā-
varttanibhāścāpi uparyyupari saṃsthitāḥ . gajatālunibhāścāpi
varṇataḥ samprakīrttitāḥ .. romāntebhyo yavādhyarddhaṃ gudauṣṭhaḥ
parikīrttitaḥ .. prathamā tu gudauṣṭhādaṅgulamātre . teṣāntu
bhaviṣyatāṃ pūrvvarūpāṇi, anne na śraddhā kṛcchrātpaktiramlīkā
sakthisadanamāṭopaḥ kārśyamudgārabāhulyamakṣṇośca śvayathurandra-
kūjanaṃ gudaparikarttanamāśaṅkā pāṇḍurogagrahaṇī doṣaśo-
ṣaṇaṃ kāsaśvāsaubhramastandrā nidrendriyadaurbbalyañca . jāte-
ṣvetāni rūpāṇi pravyaktatarāṇi bhavanti .. tatra mārutātpa-
riśuṣkāruṇavarṇāni viṣamamadhyāni kadambapuṣpatuṇḍikerī-
nāḍīmukhasūcīmukhākṛtīni ca bhavanti . tairupahataḥ saśūlaṃ
saṃhatamupaveśyate kaṭīpṛṣṭhapārśva meḍhragudanābhipradeśeṣu cāsya
vedanā gulmāṣṭholāplīhodarāṇi cāsya tannimittānyeva
bhavanti, kṛṣṇatvaṅnakhanayanadaśanavadanamūtrapurīṣaśca puruṣo
bhavati . pittānnīlāgrāṇi tanūni visaprpīṇi pītāvabhāsāni
yakṛtprakāśāni śukajihvāsaṃsthānāni yavamadhyāni jalau-
kovaktrasadṛśāni praklinnāni ca bhavanti tairupahataḥ sarudhira-
matisāryyate jvaradāhapipāsāsūrcchāścopadravā bhavanti,
pītatvaṅnakhanayanadaśanavadanamūtrapurīṣaśca puruṣo bhavati .
śleṣmajāni śvetāni mahāmūlāni sthirāṇi vṛttāni
snigdhāni pāṇḍūni karīrapanasāsthigostanākārāṇi na
bhidyante na sravanti kaṇḍūbahulāni ca bhavanti tairupahataḥ
saśleṣmāṇamanalpaṃ māṃsadhāvanaprakāśamatisāryyeta śophaśīta
jvarārocakāvipākaśirogauravāṇi cāsya tannimittānyeva
bhavanti, śuklatvaṅnasvanayanadaśanavadanamūtrapurīṣaśca puruṣo
bhavati .. raktajāni nyagrodhaprarohavidrumakākaṇantikāphalasadṛ-
śāni pittalakṣaṇāni ca yadāvagāḍhapurīṣaprapīḍitāni
bhavanti tadātyarthaṃ duṣṭamanalpamasṛk sahasā visṛjanti tasyaivā-
tipravṛttau śoṇitātiyogopadravā bhavanti .. sannipātajāni
sarvvadoṣalakṣaṇayuktāni .. sahajāni duṣṭaśoṇitaśukranimi-
ttāni teṣāṃ doṣata eva prasādhanaṃ karttavya viśeṣataścātra
durdarśanāni paruṣāṇi pāṇḍūni dāruṇānyantarmukhāni
tairupadrutaḥ kṛśo'lpabhuk sirāsantatagātro'lpaprajaḥkṣīṇa
retāḥ kṣāmasvaraḥ krodhano'lpāgnirdhrāṇaśiro'kṣiśravaṇa-
rogavān satatamandrakūjāṭopahṛdayopalepārocakaprabhṛtibhiḥ
pīḍyate ..” “arśa ādyā mahārogā atipāpādbhavanti
hi” . śātā0 smṛ0 . pṛṣo0 salopaḥ . arśamapyatra na0 .