• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • arsas


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 72.
    arsas m. (-rsaḥ) Hoemorrhoids. See arśas.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 85, col. 2.
    arsas arsas, as, n. hemorrhoids. See

    arśas above.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 59, col. 2.
    arsas

    m. (-rsaḥ) Hœmorrhoids. See arśas.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 453.
    arsas = arśas AK. 2, 6, 2, 5, Sch.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 380, col. 2.
    arsas is an alternate of arśas. arśa(rsa)s na0 ṛ—asun śuṭh (suṭh dantādirityanye) .
    balikākāre guhyastharogabhede yathāha suśrutaḥ “ṣaḍa-
    rśaṃsi bhavanti vātapittakaphaśoṇitasannipātaiḥ sahajāni
    ceti .. tatrānātmavatāṃ yathoktaiḥ prakopaṇairbdhiruddhādhyaśana-
    strīprasaṅgotkaṭukāsanapṛṣṭhayānavegavidhāraṇādibhirvviśeṣaiḥ praku
    pitā doṣā ekaśo dviśaḥ samastāḥ śoṇitasahitā vā
    yathoktaṃ prasṛtāḥ pradhānadhamanīranuprapadyā'dhogatvā gudamā-
    gamya praduṣya balīrmmāṃsaprarohān janayanti viśeṣatomandā-
    gnestathā tṛṇakāṣṭhopalaloṣṭravastrādibhiḥ śītodakasaṃsparśa-
    nādvā kandāḥ parivṛddhimāsādayanti tānyarśāṃsītyācakṣate ..
    tatra sthūlāndrapratibaddhamarddha pañcāṅgulaṃ gudamāhustasmin balaya-
    stisro'dhyarddhāṅgulāntarabhūtāḥ pravāhaṇī visarjjanī saṃvaraṇī
    ceti . caturaṅgulāyatāḥ sarvāstiryyagekāṅgulocchritāḥ .. śaṅkhā-
    varttanibhāścāpi uparyyupari saṃsthitāḥ . gajatālunibhāścāpi
    varṇataḥ samprakīrttitāḥ .. romāntebhyo yavādhyarddhaṃ gudauṣṭhaḥ
    parikīrttitaḥ .. prathamā tu gudauṣṭhādaṅgulamātre . teṣāntu
    bhaviṣyatāṃ pūrvvarūpāṇi, anne na śraddhā kṛcchrātpaktiramlīkā
    sakthisadanamāṭopaḥ kārśyamudgārabāhulyamakṣṇośca śvayathurandra-
    kūjanaṃ gudaparikarttanamāśaṅkā pāṇḍurogagrahaṇī doṣaśo-
    ṣaṇaṃ kāsaśvāsaubhramastandrā nidrendriyadaurbbalyañca . jāte-
    ṣvetāni rūpāṇi pravyaktatarāṇi bhavanti .. tatra mārutātpa-
    riśuṣkāruṇavarṇāni viṣamamadhyāni kadambapuṣpatuṇḍikerī-
    nāḍīmukhasūcīmukhākṛtīni ca bhavanti . tairupahataḥ saśūlaṃ
    saṃhatamupaveśyate kaṭīpṛṣṭhapārśva meḍhragudanābhipradeśeṣu cāsya
    vedanā gulmāṣṭholāplīhodarāṇi cāsya tannimittānyeva
    bhavanti, kṛṣṇatvaṅnakhanayanadaśanavadanamūtrapurīṣaśca puruṣo
    bhavati . pittānnīlāgrāṇi tanūni visaprpīṇi pītāvabhāsāni
    yakṛtprakāśāni śukajihvāsaṃsthānāni yavamadhyāni jalau-
    kovaktrasadṛśāni praklinnāni ca bhavanti tairupahataḥ sarudhira-
    matisāryyate jvaradāhapipāsāsūrcchāścopadravā bhavanti,
    pītatvaṅnakhanayanadaśanavadanamūtrapurīṣaśca puruṣo bhavati .
    śleṣmajāni śvetāni mahāmūlāni sthirāṇi vṛttāni
    snigdhāni pāṇḍūni karīrapanasāsthigostanākārāṇi na
    bhidyante na sravanti kaṇḍūbahulāni ca bhavanti tairupahataḥ
    saśleṣmāṇamanalpaṃ māṃsadhāvanaprakāśamatisāryyeta śophaśīta
    jvarārocakāvipākaśirogauravāṇi cāsya tannimittānyeva
    bhavanti, śuklatvaṅnasvanayanadaśanavadanamūtrapurīṣaśca puruṣo
    bhavati .. raktajāni nyagrodhaprarohavidrumakākaṇantikāphalasadṛ-
    śāni pittalakṣaṇāni ca yadāvagāḍhapurīṣaprapīḍitāni
    bhavanti tadātyarthaṃ duṣṭamanalpamasṛk sahasā visṛjanti tasyaivā-
    tipravṛttau śoṇitātiyogopadravā bhavanti .. sannipātajāni
    sarvvadoṣalakṣaṇayuktāni .. sahajāni duṣṭaśoṇitaśukranimi-
    ttāni teṣāṃ doṣata eva prasādhanaṃ karttavya viśeṣataścātra
    durdarśanāni paruṣāṇi pāṇḍūni dāruṇānyantarmukhāni
    tairupadrutaḥ kṛśo'lpabhuk sirāsantatagātro'lpaprajaḥkṣīṇa
    retāḥ kṣāmasvaraḥ krodhano'lpāgnirdhrāṇaśiro'kṣiśravaṇa-
    rogavān satatamandrakūjāṭopahṛdayopalepārocakaprabhṛtibhiḥ
    pīḍyate ..” “arśa ādyā mahārogā atipāpādbhavanti
    hi” . śātā0 smṛ0 . pṛṣo0 salopaḥ . arśamapyatra na0 .