• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • arjana

    See also arjanam, arjanaṃ, arjjanaṃ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 69.
    arjana n. (-naṃ) Gain, acquisition of wealth, &c.

    E. arja, and lyuṭ affix, also written arjjana.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 54, col. 1.
    arjana (naṃ) 1. n. Gain.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 49, col. 2.
    arjana arj + ana, n. Earning, ac-

    quisition, Böhtl. Indr. Spr. 219.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 83, col. 2.
    Arjana, am, n. procuring; acquiring, gaining,

    earning; gathering.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 120, col. 2.
    arjana, n. acquisition. [√2ṛj, ‘get.’]

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 41.
    arjana n. gain, acquisition.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 90, col. 1.
    arjana n. (Pāṇ. iii, 1, 20 Comm.) procuring, acquiring, gaining, earning, Mn. xii, 79, &c.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 57, col. 1.
    arjana

    n. (-naṃ) Gain, acquisition of wealth, &c.

    E. arja, and lyuṭ affix, also
    written arjjana.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 48, col. 1.
    arjana arjana n. (arj) acquisition; gain obtenu.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 79, col. 2.
    arjana- nt. gain, acquisition.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 429.
    arjana (von 1. arj) n. das Herbeischaffen, Erwerben, Einsammeln P. 3, 1, 20, Vārtt. 2. arthānāmarjane duḥkham PAÑCAT. I, 179. dravyārjanaṃ ca nāśaṃ ca mitrāmitrasya cārjanam M. 12, 79. arthārjana HIT. 10, 14. I, 148. 172. KATHĀS. 26, 129. kaṇiśādyarjanaṃ śilam H. 865.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 109, col. 3.
    arjana n. das Sichverschaffen , Erwerben , Erlangen , Einsammeln.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 28, col. 1.
    arjana n. das Erwerben.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 18, col. 2.
    arjana n. (r. arj s. ana) Nom. actionis arj sgnf. 1.

    HIT. 34. 1.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 365, col. 1.
    arjana na0 arja—lyuṭ . 1 sampādane svāmitvasampādake
    2 vyāpārabhede ca . svāmitvahetavaśca “sapta vittāgamāḥ dharmmyā
    dāyolābhaḥ krayojayaḥ . vibhāgaḥ saṃprayogaśca satpratigraha
    eva ca” smṛtyuktāḥ “svāmī rikthakrayasaṃvibhāgādhigameṣu
    brāhmaṇasyādhikaṃ labdhaṃ kṣatriyasya vijitaṃ nirviṣṭaṃ vaiśya-
    śūdrayoḥ” go0 uktāśca rikthādayaḥ sādhāraṇāḥ sarvva-
    varṇeṣu . tatrāpratibandhodāyorikthaṃyathā pitrādivane putrādeḥ .
    apratibandhodāyovibhāgo yathā patnīprabhṛteḥ . labdhaṃ prati-
    grahaḥ brāhmaṇasya tadasādhāraṇaṃ “yājanādhyāpanapratigrahai-
    rbrāhmaṇodhanamamarjjayediti” śrutyā brāhmaṇakarttṛkārjjanasya
    yājanādikaraṇakatvaniyamanāt . kṣatriyasya vijitaṃ vija
    yalabdhamasādhāraṇam . nirviṣṭaṃ bhṛtiḥ tacca vaiśyasya kṛṣi-
    gorakṣādilabdham śūdrasya śuśrūyā vetanaṃ ceti tayo-
    rasādhāraṇam . evañca manunā “sūtānāmaśvasārayyam”
    ityādi yaduktaṃ tat sarvvaṃ teṣāmasādhāraṇaṃ tadapi niviṣṭa-
    śabdābhidheyam” mitā0 śūdravat varṇasaṅkarā iti smṛteḥ “śūdrā-
    ṇāntu, sadharmmāṇaḥ sarvve'padhvaṃsajā smṛtāḥ” manūkteśca teṣāṃ
    śūdradharmmātideśāttathā . taccārjjanaṃ puruṣārthaṃ na yajñārthaṃ tena
    yadyasya varṇasyocitaṃ tadatirekeṇārjjitenāpi dhanena kratu-
    siddhiḥ puruṣasya paraṃ niyamātikrame doṣaḥ iti jaimi-
    nīye liptāsūtre sthitam . mitākṣarākṛtā tasya cāyamartha
    evaṃ vivṛtaḥ . “yadā dravyārjjananiyamānāṃ kratvarthatvaṃ tadā-
    niyamārjitenaiva dravyeṇa kratusidviriti na puruṣasya niyamā-
    tikramadoṣaḥ iti pūrvvapakṣe siddhānte tu arjjananiyamasya
    puruṣārthatvāt tadatikrameṇārjitenāpi dravyeṇa kratusiddhi-
    rbhavati puruṣasyaiva niyamātikramāddoṣa iti niyamātikra-
    mārjitasyāpi svatvamaṅgīkṛtam anyathā kratumiddhyabhāvāt .
    nacaitāvatā cauryyādiprāptasyāpi svatvaṃ syāditi mantavyam .
    loke tatratatra svatvaprasiddhyabhāvāt vyavahāravisaṃ
    vādācca” iti . evañca pratigrahādyupāyakaṃ svatvaṃ laukikameva
    ataeba “sapta vittāgamādharmmyāḥ” ityanena teṣāṃ dharmmahetutva-
    mātramuktaṃ na tu bhṛtiprabhṛtīnāṃ tatrānuktānāṃ svatvāhetutvama-
    pi “arjayitṛvyāpāro'rjjanamiti” dāyabhā0 . “arja
    svatvaṃ nāpādayatīti” mitā0 . “kaṇiśādyarjanaṃ śilam”
    manuḥ . “arthānāmarjane duḥkhamiti” nīti0 arjadhātoḥ
    pratiyatnārthakatayā vidyamānapadārthasyaiva svatvasampāda-
    nārthakatvena tasya tathātvam .