ariṣṭaṃ
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 95.
ariṣṭaṃ , klī, (riṣa hiṃsāyāṃ karttari kta, nañ-
samāsaḥ .) sūtikāgṛhaṃ . (“ariṣṭaśayyāṃ parito
visāriṇā sujanmanastasya nijena tejasā” . iti
raghuvaṃśe .) aśubhaṃ . takraṃ . maraṇacihnaṃ . (yaduktam,
“rogiṇo maraṇaṃ yasmādavaśyambhāvi lakṣyate .
tallakṣaṇamariṣṭaṃ syād riṣṭamapyabhidhīyate” ..)
śubhaṃ . iti medinī .. upadravaḥ . tatparyyāyaḥ . upa-
liṅgaḥ 2 upasargaḥ 3 ajanyaṃ 4 ītiḥ 5 utpātaḥ 6 .
iti hemacandraḥ .. (madyaṃ . yathā . drākṣāriṣṭaṃ .
daśasūlāriṣṭaṃ . vavvūlāriṣṭaṃ .
“ariṣṭaṃ laghupākena sarvvataśca guṇādhikam .
ariṣṭasya guṇā jñeyā vījadravyaguṇaiḥ samāḥ” ..
iti vaidyake .)
(“maraṇacihnārthe lakṣaṇaṃ yathā . niyatamaraṇā-
khyāpakaliṅgaṃ .. iti mādhavasaṃgṛhītarogavini-
ścayagranthaṭīkākṛdvijayarakṣitaḥ .. * .. tatra prakṛta-
varṇo'rddhaśarīre vikṛtavarṇo'rddhaśarīre dvāvapi varṇau
maryyādāvibhaktau dṛṣṭvā yadyevaṃ savyadakṣiṇavibhā-
gena yadyevaṃ pūrvvapaścimavibhāgena yadyuttarādhara-
vibhāgena yadyantarvahirvibhāgenāturasyāriṣṭamiti
vidyāt” .. iti carakaḥ .
“śarīraśīlayoryasya prakṛtervikṛtirbhavet .
tattvariṣṭaṃ samāsena vyāsatastu nibodha me” ..
iti ca suśrutaḥ ..)