• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ariṣṭaḥ

    See also ariṣṭa.


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 95.
    ariṣṭaḥ , puṃ, (riṣa hiṃsāyāṃ karttari kta, nañsamāsaḥ .)
    laśunaḥ . nimbaḥ . phenilavṛkṣaḥ . kākaḥ . kaṅka-
    pakṣī . iti medinī . vṛṣabhāsuraḥ . ityanekārtha-
    dhvanimañjarī .. madyaviśeṣaḥ . ikṣuvikārasahitā-
    bhayācitrakadantīpipyalyādibhūribheṣajakvāthādisaṃ-
    skāravān ariṣṭo'bhidhīyate . iti suśrutaṭīkā ..
    asya guṇaḥ . arśaḥśothagrahaṇīkapharoganāśitvaṃ .
    iti rājavallabhaḥ ..
    (“draveṣu cirakālasthaṃ dravyaṃ yatsaṃhitaṃ mavet .
    āsavāriṣṭabhedaistat procyate bheṣajocitaṃ ..
    yadapakvauṣadhāmbubhyāṃ siddhaṃ madyaṃ sa āsavaḥ .
    ariṣṭaḥ kvāthasiddhaḥ syāttayormāniṃ palonmitaṃ” ..
    iti śārṅgadharaḥ .. guṇo'sya yathā carakeṇoktaḥ ..
    “śokārśoṃgrahaṇīdoṣapāṇḍurogārucijvarān .
    hantyariṣṭaḥ kaphakṛtānrogān rocanadīpanaḥ .. * ..
    dantīcitrakamūlānāmubhayoḥ pañcamūlayoḥ .
    bhāgān palāṃśānāpothya jaladroṇe vipācayet ..
    triphalāyā dalānāñca prakṣipya tripalaṃ tataḥ .
    rase caturthaśeṣe tu pūte śīte samāvapet ..
    tulāṃ guḍasya tattiṣṭhet māsārddhaṃ ghṛtabhājane .
    tanmātrayā pibennityaṃ arśobhyo'pi pramucyate ..
    grahaṇīpāṇḍurogaghnaṃ vātavarñco'nulomanaṃ ..
    dīpanañcārucighnañca dantyariṣṭamidaṃ viduḥ” ..
    iti dantyariṣṭaḥ . iti carakaḥ ..
    “ariṣṭo dravyasaṃyogasaṃskārādadhiko guṇaiḥ .
    bahudoṣaharaścaiva doṣāṇāṃ śamanaśca saḥ ..
    dīpanaḥ kaphavātaghnaḥ saraḥ pittavirodhanaḥ .
    śūlādhmānodaraplīhajvarājīrṇārśasāṃ hitaḥ” ..
    iti suśrutaśca ..)