ariṣṭaḥ
See also
ariṣṭa.
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 95.
ariṣṭaḥ , puṃ, (riṣa hiṃsāyāṃ karttari kta, nañsamāsaḥ .)
laśunaḥ . nimbaḥ . phenilavṛkṣaḥ . kākaḥ . kaṅka-
pakṣī . iti medinī . vṛṣabhāsuraḥ . ityanekārtha-
dhvanimañjarī .. madyaviśeṣaḥ . ikṣuvikārasahitā-
bhayācitrakadantīpipyalyādibhūribheṣajakvāthādisaṃ-
skāravān ariṣṭo'bhidhīyate . iti suśrutaṭīkā ..
asya guṇaḥ . arśaḥśothagrahaṇīkapharoganāśitvaṃ .
iti rājavallabhaḥ ..
(“draveṣu cirakālasthaṃ dravyaṃ yatsaṃhitaṃ mavet .
āsavāriṣṭabhedaistat procyate bheṣajocitaṃ ..
yadapakvauṣadhāmbubhyāṃ siddhaṃ madyaṃ sa āsavaḥ .
ariṣṭaḥ kvāthasiddhaḥ syāttayormāniṃ palonmitaṃ” ..
iti śārṅgadharaḥ .. guṇo'sya yathā carakeṇoktaḥ ..
“śokārśoṃgrahaṇīdoṣapāṇḍurogārucijvarān .
hantyariṣṭaḥ kaphakṛtānrogān rocanadīpanaḥ .. * ..
dantīcitrakamūlānāmubhayoḥ pañcamūlayoḥ .
bhāgān palāṃśānāpothya jaladroṇe vipācayet ..
triphalāyā dalānāñca prakṣipya tripalaṃ tataḥ .
rase caturthaśeṣe tu pūte śīte samāvapet ..
tulāṃ guḍasya tattiṣṭhet māsārddhaṃ ghṛtabhājane .
tanmātrayā pibennityaṃ arśobhyo'pi pramucyate ..
grahaṇīpāṇḍurogaghnaṃ vātavarñco'nulomanaṃ ..
dīpanañcārucighnañca dantyariṣṭamidaṃ viduḥ” ..
iti dantyariṣṭaḥ . iti carakaḥ ..
“ariṣṭo dravyasaṃyogasaṃskārādadhiko guṇaiḥ .
bahudoṣaharaścaiva doṣāṇāṃ śamanaśca saḥ ..
dīpanaḥ kaphavātaghnaḥ saraḥ pittavirodhanaḥ .
śūlādhmānodaraplīhajvarājīrṇārśasāṃ hitaḥ” ..
iti suśrutaśca ..)