• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ariṣṭa

    See also ariṣṭaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 67.
    ariṣṭa m. (-ṣṭaḥ)

    1 The soap-berry plant, (Sapindus saponaria, &c.)

    2 Garlick.

    3 The Nimb tree, (Melia azadirachta.)

    4 A crow.

    5 A heron.

    6 The name of an Asura or infernal spirit. n. (-ṣṭaṃ)

    1 A woman's apartment, the lying-in chamber.

    2 Good fortune, happiness.

    3 Bad or ill luck, misfortune.

    4 Buttermilk.

    5 Vinous spirit.

    6 Sign or symptom of approaching death.

    7 A portent, some natural phenomenon considered as indicating calamity.

    E. a neg. and riṣṭa bad or good fortune.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 52, col. 1.
    a-riṣṭa (ṣṭaḥ) 1. m. The soap-berry
    plant; garlick; the Nimb tree;
    a crow. n. A woman's apart-
    ments; good or bad luck.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 47, col. 2.
    ariṣṭa a-riṣṭa (vb. riṣ). I. adj.,

    f. ṭā, Unhurt, Chr. 298, 25 = Rigv. i.

    112, 25; Draup. 7, 20. II. m. 1. The

    soap berry plant, Sapindus saponaria,

    Yājñ. 1, 186. 2. The nimb tree, Melia

    azadaracta, Rām. 2, 94, 9. 3. A wo-

    man's apartment, the lying in chamber,

    Ragh. 3, 15; the female apartments,

    the gyneceum, Rām. 2, 42, 22.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 81, col. 3.
    A-riṣṭa, as, ā, am, unhurt; unharmed; perfect;

    secure, safe; (as), m. a heron; a crow; N. of several

    plants, the soap-berry tree, Sapindus Detergens Roxb.;

    Azadirachta Indica; garlic; a distilled mixture; N. of

    an Asura, son of Bali, slain by Kṛṣṇa (Viṣṇu);

    N. of a son of Manu Vaivasvata; (ā), f. a bandage; a

    medical plant; N. of a daughter of Dakṣa and one of

    the wives of Kaśyapa; (am), n. bad or ill-luck, mis-

    fortune; a natural phenomenon boding misfortune;

    sign or symptom of approaching death; good fortune,

    happiness; buttermilk; vinous spirit; a woman's

    apartment, the lying-in chamber. —Ariṣṭa-karman,

    ā, m., N. of a king of the Andhra dynasty. —A-

    riṣṭa-gātu, us, us, u, Ved. having a secure residence.

    —Ariṣṭa-gu, us, us, u, Ved. whose cattle are un-

    hurt. —Ariṣṭa-gṛha, am, n. a lying-in chamber.

    —Ariṣṭa-grāma, as, m., Ved. whose troop is com-

    plete in number (said of the Maruts). —Ariṣṭa-

    tāti, is, f., Ved. safeness, security; (is, is, i), auspi-

    cious, making fortunate or happy. —Ariṣṭa-duṣṭa-

    dhī, īs, īs, i, apprehensive of death, alarmed at its

    approach. —Ariṣṭa-nemi, is, is, i, Ved. the felly

    of whose wheel is unhurt; an epithet of Tārkṣya;

    the twenty-second of the twenty-four Jaina Tīrtha-

    kāras of the present Avasarpiṇī. —Ariṣṭa-pura, am,

    n., N. of a town. —Ariṣṭa-bharman, ā, m., Ved.

    yielding security. —Ariṣṭa-mathana, as, m. Viṣṇu

    (Śiva?) as killer of the Asura. —Ariṣṭa-ratha, as,

    m., Ved. whose carriage is unhurt. —Ariṣṭa-vīra, as,

    m., Ved. whose heroes are unhurt. —Ariṣṭa-śayyā,

    f. a lying-in couch. —Ariṣṭa-sūdana, as, m. or

    ariṣṭa-han, ā, m. Viṣṇu as killer of the Asura.

    —Ariṣṭā-śrita-pura (°ṭa-āś°), am, n., N. of a

    town. —Ariṣṭāsu (°ṭa-asu°), us, us, u, Ved. whose

    vital power is unhurt.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 120, col. 2.
    á-riṣṭa, a. unharmed. [√riṣ: acct, 1284.]

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 161, col. 2.
    ariṣṭa a. Unhurt; perfect, complete; imperishable, undecaying, secure, safe; ariṣṭaṃ gaccha paṃthānaṃ, ariṣṭaṃ mārgamātiṣṭhat puṇyaṃ vā tu niṣevitaṃ Rām.

    — ṣṭaḥ

    1 A heron (kaṃka).

    2 A raven, (pb) crow.

    3 An enemy; ariṣṭastvāṣṭrasya Mv. 4. 18.

    4 N. of various plants: (a) the soap-berry tree (Mar. riṭhā); (b) another plant (Mar. niṃba).

    5 Garlic.

    6 A distilled mixture.

    7 N. of a demon killed by Kṛṣṇa; a son of Bali.

    — ṣṭā

    1 A bandage.

    2 N. of a medical plant (kaṭukā).

    3 N. of a daughter of Dakṣa and one of the wives of Kaśyapa.

    — ṣṭaṃ

    1 Bad or ill luck, evil, misfortune, calamity.

    2 A portentous phenomenon foreboding misfortune, unlucky omen (such as earth-quake).

    3 Unfavourable symptom, especially of approaching death; rogiṇo maraṇaṃ yasmādavaśyaṃ bhāvi lakṣyate . tallakṣaṇamariṣṭaṃ syādriṣṭamapyabhidhīyate ..

    4 Good fortune or luck, happiness.

    5 The lying-in-chamber, delivery-room, women's apartments (aṃtaḥpuraṃ); apasnāta ivariṣṭaṃ praviveśa gṛhottamaṃ Rām.

    6 Butter-milk.

    7 Spirituous liquor; Śi. 18. 77.

    Comp.

    — asu a. Ved. having one's life unhurt.

    — gātu a. Ved. dwelling securely.

    — gṛhaṃ the lying-in-chamber.

    — grāma a. Ved. of undivided group, having a complete troop.

    — tāti a. Ved. making fortune or happy, auspicious. (

    — tiḥ f.) safeness, security, succession of good fortune, continuous happiness (ariṣṭaṃ karotīti °tātiḥ; ariṣṭasya bhāvo vā P. IV. 4. 143-4Sk.); tadatrabhavatā niṣpannāśiṣāṃ kāmamariṣṭatātimāśāsmahe Mv. 1.

    — duṣṭadhī a. apprehensive of death, alarmed at the approach of death.

    — puraṃ N. of a place; cf. ariṣṭāśritapuraṃ P. VI. 2. 100.

    — bharman a. granting security.

    — mathanaḥ N. of Śiva or Viṣṇu.

    — śayyā a lyingin couch; ariṣṭaśayyāṃ parito visāriṇā R. 3. 15.

    — sūdanaḥ, han m. killer of Ariṣṭa, epithet of Viṣṇu.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 40.
    áriṣṭa a. unharmed, safe, secure. m. N. of a tree; n. good or bad luck.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 27, col. 1.
    ariṣṭa á-riṣṭa, pp. unscathed, safe; m. misfortune;
    a tree (also -ka, m.); (á) -tāti, f.
    scathelessness, safety; -ratha, a. whose car
    is unscathed; -vīra, a. whose warriors are
    unscathed; -śayyā, f. bed of confinement.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 88, col. 1.
    á-riṣṭa mf(ā)n. unhurt, RV. &c.
    ☞ p. 88, col. 1.
    proof against injury or damage, RV.
    ☞ p. 88, col. 1.
    secure, safe, RV.
    ☞ p. 88, col. 1.
    boding misfortune (as birds of ill omen, &c.), AdbhBr.; Hariv.
    ☞ p. 88, col. 1.
    fatal, disastrous (as a house), R. ii, 42, 22
    ☞ p. 88, col. 1.
    á-riṣṭa m. a heron, L.
    ☞ p. 88, col. 1.
    a crow, L.
    ☞ p. 88, col. 1.
    the soapberry tree, Sapindus Detergens Roxb. (the fruits of which are used in washing, Yājñ. i, 186)
    ☞ p. 88, col. 1.
    cf. arī ṣṭaka
    ☞ p. 88, col. 1.
    Azadirachta Indica, R. ii, 94, 9
    ☞ p. 88, col. 1.
    garlic, L.
    ☞ p. 88, col. 1.
    a distilled mixture, a kind of liquor, Suśr.
    ☞ p. 88, col. 1.
    N. of an Asura (with the shape of an ox, son of Bali, slain by Kṛṣṇa or Viṣṇu), Hariv.; BhP.
    ☞ p. 88, col. 1.
    of a son of Manu Vaivasvata, VP. (v.l. for deṣṭa)
    ☞ p. 88, col. 1.
    á-riṣṭa m. ill-luck, misfortune (See ariṣṭa n.), MBh. xii, 6573
    ☞ p. 88, col. 1.
    á-riṣṭa n. bad or ill-luck. misfortune
    ☞ p. 88, col. 1.
    a natural phenomenon boding approaching death
    ☞ p. 88, col. 1.
    good fortune, happiness, MBh. iv, 2126, buttermilk, L.
    ☞ p. 88, col. 1.
    vinous spirit, L.
    ☞ p. 88, col. 1.
    a woman's apartment, the lying-in chamber (cf. ariṣṭagṛha and -śayyā below), L.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 55, col. 1.
    ariṣṭa

    m. (-ṣṭaḥ)

    1. The soap-berry plant, (Sapindus saponaria, &c.)

    2.
    Garlick.

    3. The Nimb tree, (Melia azadaracta.)

    4. A crow.

    5. A
    heron.

    6. The name of an Asur or infernal spirit.

    n. (-ṣṭaṃ)

    1. A
    woman's apartment, the lying-in chamber.

    2. Good fortune, happi-
    ness.

    3. Bad or ill luck, misfortune.

    4. Buttermilk.

    5. Vinous spirit.
    6. Sing or symptom of approaching death.

    7. A portent, some
    natural phenomenon considered as indicating calamity.

    E. a neg.
    and riṣṭa bad or good fortune.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 217.
    ariṣṭa a. 1 Unhurt; perfect, complete; imperishable, undecaying, secure, safe; ariṣṭaṃ gajcha panthānam Rām.1.24. 3; ariṣṭaṃ mārgamātiṣṭhat puṇyaṃ vā tu niṣevitam Rām. -2 Auspicious, akṣatābhyāmariṣṭābhyāṃ hataḥ karṇo mahārathaḥ Mb.8.66.2. -3 unauspicious; ariṣṭamaindraṃ niśitam Rām.6.67.164. -ṣṭaḥ 1 A heron (kaṅka). -2 A raven, crow. -3 An enemy; ariṣṭastvāṣṭrasya Mv.4.18. -4 N. of various plants :--(a) the soap-berry tree (Mar. riṭhā); kutapānāmariṣṭakaiḥ (śuddhiḥ) Ms. 5.120. (b) another plant (Mar. niṃba) Rām.2.94.9. Bhāg.8.2.12. -5 Garlic. -6 A distilled mixture. -7 N. of a demon killed by Kṛiṣṇa; a son of Bali. -ṣṭā 1 A bandage. -2 N. of a medical plant (kaṭukā). -3 N. of a daughter of Dakṣa and one of the wives of Kaśyapa, and mother of mahāśvetā. -ṣṭam 1 Bad or ill luck, evil, misfortune, calamity. -2 A portentous phenomenon foreboding misfortune, unlucky omen (such as earth-quake). -3 Unfavourable symptom, especially of approaching death; rogiṇo maraṇaṃ yasmādavaśyaṃ bhāvi labhyate | tallakṣaṇamariṣṭaṃ syādriṣṭamapyamidhīyate || cf. also Pātañjala Yogadarśana 3.22. -4 Good fortune or luck, happiness. -5 The lying-in-chamber, delivery-room, women's apartments; karmārāriṣṭaśālāsu jvaledagniḥ surakṣitaḥ Mb.12.69.49; (antaḥpuram); apasnāta ivāriṣṭhaṃ praviveśa gṛhottamam Rām. -6 Butter-milk. -7 Spirituous liquor; glānicchedī kṣutprabodhāya pītvā raktāriṣṭam Śi. 18.77. cf.... ariṣṭaṃ sūtikāgṛhe | aśubhe nimbavṛkṣe ca śubhe takrāṅkayoḥ pumān | kāke ca phenile nīce vyasane'narthalambayoḥ | bhagyahīne... Nm. -Comp. -asu a. Ved. having one's life unhurt. ariṣṭāsu sacevahi bṛhate vājasātaye Av.14.2.72. -gātu a. Ved. dwelling securely cā'riṣṭagātuḥ sa hotā sahobhariḥ Rv.5.44.3. -gṛhama the lying-in-chamber. -grāma a. Ved. of undivided group, having a complete troop; ariṣṭagrāmāḥ sumatiṃ pipartana Rv.1.166.6. -tāti a. Ved. making fortune or happy, auspicious. (-tiḥ f.) safeness, security, succession of good fortune, continuous happiness (ariṣṭaṃ karotīti ˚tātiḥ; ariṣṭasya bhāvo vā śivaśamariṣṭasya kare P.IV.4.143-4 Sk.); tadatrabhavatā niṣpannāśiṣāṃ kāmamariṣṭatātimāśāsmahe Mv. 1. -duṣṭadhī a. apprehensive of death, alarmed at the approach of death. -nemiḥ N. of the 22nd tīrthaṃkara of the Jainas; N. of the brother of Garuḍa. -puram N. of a place; cf. ariṣṭāśritapuram P. VI.2.100. -bharman a. granting security; devebhirdevyadite'- riṣṭabharmannā gahi Rv.8.18.4. -mathanaḥ N. of Śiva or Viṣṇu. -śayyā a lying in couch; ariṣṭaśayyāṃ parito visāriṇā R.3.15. -sūdanaḥ, -han m. killer of Ariṣṭa, epithet of Viṣṇu.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 47, col. 1.
    ariṣṭa ariṣṭa pp. nég. (riṣ) qui n'est pas blessé.

    — S. m. melia azadaracta; sapindus saponaria; allium, bot.

    Corneille; héron.

    Np. d'un Asura.

    — S. n. chambre à coucher; gynécée.

    Liqueur spiritueuse; lait de beurre.

    Bonne fortune, mauvaise fortune; signe ou présage de mort ou de malheur.

    ariṣṭaka m. sapindus saponaria, bot.

    ariṣṭatāti a. (tan) de bon augure.

    ariṣṭaduṣṭadhī a. (duṣṭa) qui craint l'approche de la mort ou du malheur.

    ariṣṭanemi, np. d'un personnage védique.

    ariṣṭasūdana m. (sūd) destructeur d'ariṣṭa, surnom de viṣṇu, puis de kṛṣṇa.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 78, col. 2.
    a-riṣṭa- a. sain et sauf; fatal; m. n. d'un Asura; d'une plante (Azadirachta Indica); nt. signe favorable, chance; signe funeste (aussi m.); chambre de l'accouchée; gynécée ; -ā- f. n. d'une divinité; -tāti- f. bonheur.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 413.
    áriṣṭa (3. a + ri°)

    1) adj. f. ā .

    a) unversehrt: arîṣṭàḥ sarvâ edhate ṚV. 1, 41, 2. parṣânnò atî sàścatò arîṣṭān 7, 97, 4. 5, 31, 1. 10, 85, 24. VS. 2, 13. 11, 69. 37, 20. AV. 4, 5, 7. 7, 53, 5. 10, 3, 10. 5, 23. anārto ha vā ariṣṭo 'jītaḥ sarvato guptaḥ AIT. BR. 8, 11. ŚAT. BR. 10, 3, 5, 8. ariṣṭadeha DRAUP. 7, 20. instr. pl. f. als adv.: athārîṣṭābhìrā gâhi ṚV. 6, 54, 7.

    — b) vollkommen: die Āditya ṚV. 2, 27, 2. pūrvê jarìtārâḥ 6, 19, 4. saubhâgobhiḥ 1, 112, 25.

    — c) sicher: arîṣṭairnaḥ pàthibhîḥ pā̀rayântā ṚV. 6, 69, 1. arîṣṭebhiḥ pā̀yubhîrviśvavedasò yantā̂ no 'vṛ̀kaṃ chàrdiḥ 8, 27, 4. ariṣṭaṃ gaccha panthānam R. 1, 26, 3. gacchasvāriṣṭamavyagraṃ panthānamakutobhayam 2, 34, 31. ariṣṭaṃ mārgamātiṣṭhatpuṇyaṃ vāyuniṣevitam 5, 5, 9.

    — 2) m.

    a) Reiher (kaṅka) H. an. 3, 153. MED. ṭ. 32.

    — b) Krähe AK. 2, 5, 20. TRIK. 3, 3, 91. H. 1321. an. 3, 153. MED. HĀR. 84.

    — c) N. verschiedener Pflanzen:

    α) Sapindus detergens Roxb. (oder emarginatus), Seifenbaum AK. 2, 4, 2, 12. H. 1138. an. 3, 153. MED. ṭ. 32. AINSLIE, Mat. ind. 2, 318. SUŚR. 1, 71, 14. 144, 13. 214, 17. 2, 97, 21. Die Früchte beim Waschen gebraucht YĀJÑ. 1, 186. Auch ariṣṭaka und riṣṭa .

    — β) Azadirachta indica A. Juss. AK. 2, 4, 2, 42. TRIK. 3, 3, 91. H. 1139. an. 3, 153. MED. N. 12, 3. R. 2, 94, 9. S. nimba .

    — γ) Knoblauch AK. 2, 4, 5, 14. TRIK. 3, 3, 91. H. 1186. an. 3, 153. MED.

    — d) eine destillirte Mixtur, häufig mit Spirituosen angesetzt SUŚR. 1, 190, 20. 191, 5. 376, 21. 2, 51, 3. 73, 3. 78, 20. 88, 15. 146, 13. 455, 4.

    — e) N. pr. ein Asura, ein Sohn von Bali, den Kṛṣṇa (Viṣṇu) erschlägt, H. 220. HARIV. 2360. 2438. 2651. u.s.w. VP. 536. — ein Sohn des Manu Vaivasvata VP. 348, N. 4.

    — 3) f. °ṣṭā .

    a) Binde, Verband SUŚR. 2, 269, 16. fgg. 274, 18.

    — b) N. einer in der Medicin angewandten Pflanze (kaṭukā) RĀJAN. im ŚKDR.

    — c) N. pr. eine Tochter Dakṣa's und eine der Gemahlinnen Kaśyapa's HARIV. 169. 234. VP. 122. Mutter eines Apsaras-Geschlechts Kādamb. in Z. d. d. m. G. 7, 584.

    — 4) n.

    a) Unheil, Unglück (aśubha) AK. 3, 4, 38. H. an. 3, 153. MED. ṭ. 33. nāriṣṭaśaṅkā kartavyā VID. 161.

    — b) ungünstiges Symptom, Anzeichen des Todes H. 125. an. 3, 153. MED. prāśyāriṣṭagṛhīto 'pi mucyate prāṇasaṃśayāt SUŚR. 2, 163, 11. 1, 103, 3. 119, 7. 2, 134, 11. Auch 1, 102, 16. 103, 5 scheint so gelesen werden zu müssen. sāriṣṭa 2, 262, 2. ariṣṭa, ariṣṭabhaṅga, ariṣṭavicāra VARĀH. u.s.w. in Verz. d. B. H. No. 857-59. 876. 878. Ind. St. 2, 275. 287, N. 2. ariṣṭaduṣṭadhī zur Erklär. von vivaśa AK. 3, 1, 44. H. 438.

    — c) Glück, Heil (śubha) AK. 3, 4, 38. H. an. MED.

    — d) Buttermilch (takra) AK. 2, 9, 53. TRIK. 3, 3, 90. H. 408. an. 3, 153. MED.

    — e) ein Spirituosum TRIK. 2, 10, 14. MED.

    — f) Gemach für eine Wöchnerin AK. 2, 2, 8. TRIK. 3, 3, 90. H. 997. an. 3, 153. MED. ariṣṭaśayyā das Lager einer Wöchnerin RAGH. 3, 15. Gynaeceum überh.: apasnāta ivāriṣṭaṃ praviveśa gṛhottamam R. 2, 42, 22.

    ☞ vol. 5, p. 1040.
    ariṣṭa

    1)

    d) Unglück bringend, - verheissend: ariṣṭāni vayāṃsi Unglücksvögel ADBH. BR. bei WEBER, Omina 325. ariṣṭo nāma hi gavāmariṣṭo dāruṇākṛtiḥ . daityo vṛṣabharūpeṇa goṣṭhānviparidhāvati .. HARIV. 4105.

    — 2)

    e) in Gestalt eines Stieres HARIV. 4099. fgg. BHĀG. P. 10, 2, 1. 36, 1.

    — 3)

    d) eine Form der Durgā Verz. d. Oxf. H. 77,a,16.

    — 4)

    a) BHĀG. P. 10, 56, 11. 11, 30, 9. als m.(!): naivāsyāgnirnāriṣṭo (nādityo v. l.) na mṛtyurna dasyavaḥ . prabhavanti MBH. 12, 6573. BHĀG. P. 10, 11, 26. ariṣṭādhyāya Titel des 6ten Adhyāya in VARĀH. BṚH.

    — b) Verz. d. Oxf. H. 51,a,27. 122,b,15. 230,b,4. 16.

    — c) MBH. 4, 2126. = kalyāṇa Schol. Diese Bed. hätte als etym. allein zu rechtfertigende vorangestellt werden müssen. Die Bed. Unheil u. s. w. beruht vielleicht auf einer Verwechselung von ariṣṭa mit aniṣṭa .

    — g) N. eines Sāman Ind. St.3,203,b.

    Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda

    ☞ p. 106.
    á-riṣṭa, a., un-versehrt, un-verletzt [riṣṭa s. riṣ]; 2) unverletzlich; 3) ungefährdet, keiner Gefahr ausgesetzt (von Pfaden, Gütern).

    -as mártas {889,13}; {41,2}; {647,16}; ráthas {372,3}. — 2) gopā́s {385,1}; ahám índras iva {992,2}.

    -am [n.] 2) sáhas {225,7}.

    -ās [m.] (vayám) {218,7. 16}; {559,5}; {954,3}; maghávānas {396,8}. — 2) ādityā́sas {218,2}; pū́rve jaritā́ras {460,4}.

    -ān (nas) {556,4}; {613,4}.

    -ebhis 2) pāyúbhis {647,4}. — 3) saúbhagebhis {112,25}.

    -ais 3) pathíbhis {510,1}.

    -ām 1) (jāyā́m) {911,24}.

    -ābhis {495,7} (góbhis zu ergänzen, oder als Adverb: unversehrter Weise).

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 106, col. 2.
    áriṣṭa

    — 1) Adj. (f. ā)

    — a) unversehrt.

    — b) unverletzlich.

    — c) keiner Gefahr ausgesetzt , sicher.

    — d) (euphem.) Unglück bringend , — verheissend. gṛhottama so v.a. Unglücksgemach R. 2,42,22.

    — 2) m.

    — a) Unheil , Unglück.

    — b) *Reiher.

    — c) *Krähe.

    — d) Sapindus_detergens Roxb. (oder emarginatus ) , Seifenbaum ; Azadirachta_indica A._juss. und *Knoblauch.

    — e) Liqueur , weinartiges Getränk.

    — f) N.pr.

    — α) eines in Gestalt eines Stieres auftretenden Asura.

    — β) eines Mannes VP. 2,3,240. diṣṭa v.l.

    — 3) f. ā

    — a) Binde , Verband.

    — b) *eine best. Pflanze.

    — c) eine Form der Durgā.

    — d) N.pr. einer Tochter Dakṣa's und Gattin Kaśyapa's.

    — 4) n.

    — a) Glück , Heil MBH. 4,66,22. YOGAT. UP. 15.

    — b) (euphem.) Unheil , Unglück.

    — c) ungünstiges Symptom , Anzeichen des Todes.

    — d) *Gemach einer Wöchnerin.

    — e) *Buttermilch.

    — f) *Liqueur.

    — g) Name eines Sāman.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 27, col. 2.
    ariṣṭa unversehrt. m. Unglück, N. eines Baumes.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 65, col. 1.
    ariṣṭa 4. d), Kāśīkh. 11, 6. [Raghuv.3, 15].

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 18, col. 1.
    1. ariṣṭa (KARM. ex a priv. et riṣṭa a r. riṣ s. ta) non vul-

    neratus. DR. 7. 20.

    ☞ p. 18, col. 1.
    2. ariṣṭa m. nomen arboris (Wils. Melia azadaracta).

    N. 12. 3.

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    ☞ p. 16.
    ariṣṭa;
    upaliṅgamariṣṭaṃ syādupasarga upadravastathotpātaḥ .
    ītirajanyaṃ ca budhairḍamaro ḍimbaśca viplavaḥ kathitaḥ .. 127 ..
    1.1.1.127
    ☞ p. 24.
    ariṣṭa;
    ariṣṭaḥ picumandaḥ syānnyagrodho vaṭa ucyate .
    2.1.1.196
    ☞ p. 30.
    ariṣṭa;
    ariṣṭaḥ karaṭaḥ kāko balipuṣṭaḥ sakṛtprajaḥ .
    ekadṛgbalibhuk dhvāṅkṣaścirañjīvī ca vāyasaḥ .. 245 ..
    2.1.1.245
    ☞ p. 33.
    ariṣṭa;
    takramariṣṭamudaśviddaṇḍāhatakālaśeyamathitāni .
    2.1.1.275
    ☞ p. 93.
    ariṣṭa;
    riṣṭaṃ pāpāśubhayorariṣṭamaśubhe'pi nirdiṣṭam .. 804 ..
    5.1.1.804

    Vācaspatyam

    ☞ p. 357, col. 1.
    ariṣṭa pu0 riṣa—hisāya karttari—kta na0 ta0 . 1 laśune
    2 nimbe . “sarṣapāriṣṭapatrābhyāṃ sarpiṣā lavaṇena ca “braṇi
    rakṣāyāṃ suśrutaḥ . “sumanāyāścapatrāṇipaṭolāriṣṭayosta-
    theti” vidradhicikitsāyāṃ suśrutaḥ . 3 laṅkānikaṭavarttipa-
    rvatabhede 4 kāke 5 kaṅke (rīṭhā) iti khyāte 6 phenilaphalaka-
    vṛkṣe . “ariṣṭakastridoṣaghnograhajidgarbhapātanaḥ” vaidya0 .
    7 kṛṣṇahate'surabhede . “yatra śālvañcamaindañca kaṃsaṃ dvividameva ca
    ariṣṭaṃ vṛṣabhaṃ keśiṃ pūtanāṃ daityadārikām . nāgaṃ kuvalayā
    pīḍaṃ cānūraṃ muṣṭikaṃ tathā . daityān mānuṣadehasthān
    sūdayāmāsa vīryyavān” hariva0 . 8 aśubhe . 9 takre .
    10 sūtikāgṛhe . “ariṣṭaśabyāṃ paritovisarpiṇā” raghuḥ
    tatkaraṇaprakārastu “navame māsi sūtikāgāramenāṃ praveśayet
    praśastatithyādau tatrāriṣṭaṃ brāhmaṇakṣatrimavaiśyaśūdrāṇāṃ śveta-
    raktapītakṛṣṇeṣu bhūmipradeśeṣu vinyastanyagrodhatindukabhallātaka-
    sarṣapadūrvānirmmitaṃ śayyāgāraṃ yathāsaṃkhyaṃ tanmayaparyyaṅkamupali-
    ptabhitti suvibhaktaparicchadaṃ prāgdvāraṃ dakṣiṇadvāraṃ vā'ṣṭahastā-
    yataṃcaturhastavistṛtaṃ rakṣāmaṅgalasampannaṃ vidheyam” suśru0 .
    tatra praveśe “rohiṇyaindavapauṣṇe tu svātīvaruṇayorapi .
    pranarvasau puṣyahastadhaniṣṭhāsūttarāsu ca . maitre tvāṣṭre
    tathāśvinyāṃ sūtikāgāramāviśet” ni0 si0 tārā
    uktā . etacca sambhave “prasūti samaye prāpte sadyaeva
    praveśayet” vaśiṣṭhokteḥ . tacca nairṛtyāṃ vāstubhūmau-
    kāryam “vāruṇyāṃ bhojanagṛhaṃ nairṛtyāṃ sūtikāgṛham”
    vaśiṣṭhokteḥ “daśāhaṃ sūtikāgāramāyudhaiśca viśeṣataḥ .
    vahninā tindukālātaiḥ pūrṇakumbhaiḥ pradīpakaiḥ . muṣalena tathā
    dvāri varṇakaiścitritena ca” viṣṇa0 pu0 11 aniṣṭasūcake ut-
    pāte bhūmikampādā ariṣṭe trividhotpāte” itijyo0
    12 aniṣṭasthānastheṣu ravyādigraheṣu . 13 pānenāriṣṭakārake
    madye . “raktāriṣṭaṃ śoṣitājīṇṇaṃ śeṣam” māghaḥ . “ariṣṭaṃ
    laghu pākena sarvvatastu guṇādhikam . ariṣṭasya guṇā jñeyā
    vījadravyaguṇaiḥ samāḥ” vaidya0 . madye pustvamapi bhāvapra0 .
    nāsti riṣṭaṃyato'dhikam 5 ba0 . 14 maraṇacihne . “rogiṇo
    maraṇaṃ yasmādavaśyaṃ bhāvi lakṣyate . tallakṣaṇamariṣṭaṃ syāt
    riṣṭamapyabhidhīyata” iti purā0 . na0 ta0 . 15 śubhe na0
    5 va0 . 16 śubhadāyake vidhāne 17 avināśini ca tri0 .
    18 valiputre daityabhede pu0 “ariṣṭo valiputraśca variṣṭho'tha
    śilāyudhaḥ” harivaṃ0 (kaṭkī) khyātāyāṃ 19 kaṭukāyāṃ
    20 kaśyapapatnībhede ca strī “aditirditirdanuścaiva ariṣṭā
    surasā khaśā” ityupakramya “kadrurmuniśca rājendra! tāsvapatyā-
    ni me śṛṇu ariṣṭā tu mahāsatvān gandharvānamitaujasaḥ”
    hariva0 riṣṭaṃ hiṃsā virodhe na0 ta0 . 21 sukhe-
    nāvasthāne na0 “marttave'tho ariṣṭatātaye” tā0 brā0 .
    “ariṣṭaṃ sukhenāvasthāna’ tasya tātaye vistārāya” bhā0 .
    svārthe kan . nimbādau .

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 98.
    Ariṣṭa (I) — a son of Danu.1 Took part with Bali in

    the Devāsura war.2 A dānava with manuṣya dharma.3

    Known for music.4 [Footnote] 1) Bhā. VI. 6. 30. [Footnote] 2) Ib. VIII. 10. 22. [Footnote] 3) Vā. 68. 15. [Footnote] 4) Vā.

    69. 73.
    ☞ vol. 1, p. 98.
    Ariṣṭa (II) — the son of Mitra and Revatī.

    Bhā. VI. 18. 6.
    ☞ vol. 1, p. 98.
    Ariṣṭa (III) — an asura friend of Kaṃsa.1 Came once

    to the Vraja of Nanda in the form of a terrific bull. Gopas

    and gopis got afraid as also the cattle there; attacked Kṛṣṇa

    who vanquished him.2 [Footnote] 1) Bhā. X. 2. 1; Vi. V. 1. 24; 4. 2; 12. 21. [Footnote] 2) Bhā. X. 36. 1-16;

    46. 26; II. 7. 34; Br. III. 73. 100; IV. 29. 124; Vi. V. 14 (whole);

    15. 1; 29. 4.
    ☞ vol. 1, p. 98.
    Ariṣṭa (IV) — a son of Vaivasvata Manu.

    M. 11. 41; Vi. III. 1. 33.
    ☞ vol. 1, p. 98.
    Ariṣṭa (V) — a son of Bali; took part in the Tārakāmaya

    war.

    M. 173. 20; 177. 7.
    ☞ vol. 1, p. 98.
    Ariṣṭa (VI) — one of the nine sons of Manu; killed by

    Kṛṣṇa.

    Vā. 85. 4; 98. 100.

    Edgerton Buddhist Hybrid Sanskrit Dictionary

    ☞ p. 65, col. 2.
    Ariṣṭa, (1) n. of a former Buddha: Mv iii.231.1;

    (2) perhaps to be read for Ṛṣṭa, q.v.; (3) n. of a monk

    (= Pali Ariṭṭha, see Vin. ii.25.12 ff.), punished for heresy

    by the utkṣepaṇīya: MSV iii.30.4 ff.

    Meulenbeld’s Sanskrit Names of Plants

    ☞ p. 429.
    ariṣṭa

    (1) = nimba: Azadirachta indica A. Juss. (Bt.);

    (2) Sapindus trifoliatus Linn. (Bt.);

    (3) S. mukorossi Gaertn. (Bt.);

    (4) = laśuna: Allium sativum Linn. (Bpn; WIRM 1, p. 58);

    (5) Xanthium strumarium Linn. (Chopra; Nadk. 1, nr. 2631);

    (6) = phenilā = updikā: Basella rubra Linn. (Ḍa. on Su. U. 39, 285).

    Puranic Encyclopedia

    ☞ p. 47, col. 2.
    ARIṢṬA (ARIṢṬAKA). An asura, a servant of Kaṃsa.

    Once, at the instance of Kaṃsa he went to Gokula

    disguised as an ox to kill Śrī Kṛṣṇa. The ox instilled

    terror in people by tearing to pieces hills and mountains

    with its horns and bellowing like hell. But Śrī Kṛṣṇa

    faced the beast, and rained blows on him and it was

    thrown hundred yojanas away and it died. At the time

    of death it regained its fromer from as Asura. (Bhāga-

    vata, Daśama, Skandha, Chapter 37).