Blog
Sanskrit
About
arha
See also
arhaḥ .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Latin
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 72 .
arha r. 1st cl. (
arhati )
1 To worship or honour.
2 To be fit or worthy: in the first sense it is also r. 10th cl. (arhayati .)
☞
p. 72 .
arha mfn. (
-rhaḥ-rhā-rhaṃ )
1 Proper, fit, becoming.
2 Deserving, entitled to, worthy. m. (-rhaḥ ) INDRA. f. (-rhā ) Worship.
E. arha to worship, to be fit, ac aff.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 56, col. 1 .
arha arhati 1. a. To be fit, worthy, or proper.
☞
p. 56, col. 2 .
arha (ka) arhayati r. To honor, to respect, to worship.
☞
p. 56, col. 2 .
arha (haḥ) 1. m. Indra. (rhā ) f. Wor- ship. a. Fit, worthy.
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 53, col. 1 .
arha arh + a, adj. ,
f. kā. 1. Deserv-
ing, with the acc. , Rām. 1, 53, 12; sub-
ject to, Man. 8, 240. — With the inf.,
Bhag. 1, 37 (nārhā vayaṃ kantum, we
ought not to be killed). 2. Entitled
to, with the acc. , Man. 9, 144; with the
inf., Rām. 4, 36, 17. 3. Worth; mahā-,
of great value, Daśak. in Chr. 198, 16.
4. Fit, suitable, Pañc. 152, 8. — Comp.
An-, adj. 1. not deserving, Draup. 9, 7.
2. unworthy, Brāhmaṇav. 2, 16. Pūjā-,
adj. worthy of reverence, Man. 9, 26.
Priya-, adj. deserving love, amiable,
Kir. 5, 51. Māna-, adj. entitled to
respect, Man. 2, 137. Rājārha, i. e.
rājan-, adj. royal, suitable to, or fit
for a king, Rām. 3, 49, 42. Satkāra-,
adj. deserving hospitality, Nal. 9, 10.
Sukha-, adj. deserving pleasure, Rām.
3, 52, 41.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 85, col. 2 .
Arha, as, ā, am, meriting, deserving, worthy of,
having a claim or being entitled to (with acc. or
inf.); being required, obliged, or allowed (with
inf.); becoming, proper, fit; worth (in money),
costing; (
as ), m. a N. of Indra; (
ā ), f. worship;
(āṇi), Ved. n. pl. worship.
Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary
☞
p. 121, col. 1 .
arha, a. deserving; worthy; fit. [
√arh. ]
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 171, col. 2 .
arha a.
1 Respectable, worthy of respect, deserving;
arhāvabhojayan vipro daṃḍamarhati māṣakaṃ Ms. 8. 392.
2 Worthy of, having a claim to, entitled to, with
acc. ,
inf. , or in
comp. ;
naivārhaḥ paitṛkaṃ rikthaṃ patitotpādito hi saḥ Ms. 9. 144;
saṃskāramarhastvaṃ na ca lapsyase Rām. ;
tasmānnārhā vayaṃ haṃtuṃ dhārtarāṣṭrān svabāṃdhavān Bg. 1. 37;
pradakṣiṇakriyārhāyāṃ R. 1. 76; so
māna°, vadha°, daṃḍa° &c.
3 Being required, obliged, or allowed (with
inf. ).
4 Becoming, proper, fit;
kevalaṃ yānamarhaṃ syāt Pt. 3; with
gen. also;
sa bhṛtyorho mahībhujāṃ Pt. 1. 87-92; or in comp;
tadarheṇa prāyaścittena 1. 275; so
nṛpa°, yajña° Ak.
5 Worth (in money), costing; see below.
— rhaḥ [
arh-ghañ ]
1 N. of Indra.
2 N. of Viṣṇu.
3 Price (as in
mahārha );
mahārhaśayyāparivartanacyutaiḥ Ku. 5. 12 (
mahānarho yasyāḥ Malli. ).
4 Fitness, propriety.
5 Motion, course (
gati ).
— rhā Worship, adoration;
Ki. 2. 58;
R. 1. 76.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 43 .
arha a. deserving, worthy, entitled to (
acc. or
inf. ); fit or apt for (
gen. or —°).
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 28, col. 2 .
arha arh-a, a. deserving, claiming, entitled to, justified in (ac., -°); fit, suitable for (g., -°); -ṇa , a. claiming (-°); n. honouring: ā, f. honour; -ṇīya , fp. deserving of honour; -tva, n. worthness for (-°).
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 93, col. 3 .
arha mf(
ā )n. meriting, deserving (praise or blame
cf. pūjā rha ,
nindā rha ), worthy of, having a claim or being entitled to (
acc. or
Inf. or in
comp. )
☞
p. 93, col. 3 .
being required, obliged, allowed (with
Inf. )
☞
p. 93, col. 3 .
becoming, proper, fit (with
gen. or
ifc. ),
Pañcat.
☞
p. 93, col. 3 .
worth (in money), costing,
R. , (
cf. satā rha ,
sahasrā rha )
☞
p. 93, col. 3 .
arha m. a
N. of Indra,
L.
☞
p. 93, col. 3 .
arha f(
ā ). or (
āṇi ) n.
pl. worship,
ChUp.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 59, col. 2 .
arha r. 1st cl. (arhati )
1. To worship or honour.
2. To be fit or worthy: in the first sense it is also.
r. 10th cl. (arhayati .)
☞
p. 59, col. 2 .
arha mfn. (-rhaḥ-rhā-rhaṃ )
1. Proper, fit, becoming.
2. Deserving, entitled to, worthy,
m. (-rhaḥ ) INDRA.
f. (-rhā ) Worship.
E. arha to worship, to be fit, ac aff.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 231 .
arha a. 1 Respectable, worthy of respect, deserving; arhāvabhojayan vipro daṇḍamarhati māṣakam Ms.8.392. -2 Worthy of, having a claim to, entitled to, with acc., inf., or in comp; naivārhaḥ paitṛkaṃ rikthaṃ patitotpādito hi saḥ Ms.9.144; saṃskāramarhastvaṃ na ca lapsyase Rām.; tasmānnārhā vayaṃ hantuṃ dhārtarāṣṭrān svabāndhavān Bg.1.37. pradakṣiṇakriyārhāyām R.1.76; so māna ˚, vadha ˚, daṇḍa ˚ &c. -3 Being required, obliged, or allowed (with inf.). -4 Becoming, proper, fit; kevalaṃ yānamarhaṃsyāt Pt.3; with gen. also; sa bhṛtyo'rho mahībhujām Pt.1.87-92; or in comp.; tadarheṇa prāyaścittena 1.275; so nṛpa ˚, yajña ˚ Ak. -5 Worth (in money), costing; see below. -6 Capable, powerful; na tvāṃ kurmi daśagrīva bhasma bhasmārhatejasā Rām.5.22.20. -rhaḥ [arh-ghañ ] 1 N. of Indra. -2 N. of Viṣṇu. -3 Price (as in mahārha ); mahārhaśayyāparivartanacyutaiḥ Ku.5.12; (mahānarho yasyāḥ Malli.). ratnairmahārhaistutuṣurna devāḥ Subhāṣ. -4 Fitness, propriety. -5 Motion, course (gati ). -rhā Worship, adoration; Ki.2.58; pradakṣiṇakriyārhāyāṃ tasyāṃ tvaṃ sādhu nācaraḥ R.1.76. -6 Gold; Nighaṇṭa.
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 50, col. 1 .
arha arha a. (arh) digne de,
ac. ou
inf.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 82, col. 2 .
arha- a. qui mérite, etc. (
acc. inf. ou
ifc. ); propre à; valant;
-ā- f. ou
nt. pl. hommage ;
-tva- nt. fait d'être digne de.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 454 .
arha (von
arh )
1) adj. f. ā ; am Ende eines comp. P. 3, 2, 12.
a) verdienend, würdig, Ansprüche oder ein Recht auf Etwas habend : arhāvabhojayan M. 8, 392. Das obj. im acc.: naivārhaḥ paitrikaṃ riktham 9, 144. arhā bhavanavāsam SĀV. 3, 9. saṃskāramarhastvaṃ na ca lapsyase R. 6, 8, 26. geht im comp. voran: mānārha M. 2, 137. pūjārha 9, 26. VIŚV. 2, 17. 3, 7. satkārārha N. 9, 10. maṇḍanārhā 16, 13. sukhārhā 17. R. 2, 92, 14. RAGH. 1, 76. mādṛśāṃ na saṃbhāṣaṇārhaḥ ŚUK. 41, 17. mit dem inf.: arho 'si kapirājyasya śriyaṃ bhoktumanuttamām R. 4, 36, 17. stotum gelobt zu werden VOP. 26, 25.
— b) verdienend, unterworfen, unterliegend ; das obj. im acc.: na parityāgamarheyaṃ matsakāśāt VIŚV. 3, 12. vṛthā maraṇamarhastvam HIḌ. 4, 50. geht im comp. voran: nindārha M. 8, 19. śatadaṇḍārha 240. kaśārha H. 1236. mārho gam ein dem medium unterworfenes gam VOP. 8, 97. 26, 28.
— c) dürfend , mit dem inf.: tasmānnārhā vayaṃ hantuṃ dhārtarāṣṭrān BHAG. 1, 37. nārho matpuruṣairnetum er darf nicht fortgeführt werden SĀV. 5, 15.
— d) passend, angemessen : tatra tena saha saṃdhivigrahau na yuktau . kevalaṃ yānamarhaṃ syāt PAÑCAT. 152, 8. mit dem gen.: sa bhṛtyo 'rho mahībhujām I, 98. fgg. tacca daridrāṇāṃ cārhaṃ na vittavatām 8, 3. am Ende eines comp.: tatkarmārha AK. 2, 7, 27. nṛpārhe 'rthe 3, 4, 241. yajñārha H. 830.
— e) kostend, werth : mahārha R. 4, 50, 34. Vgl. śatārha, sahasrārha .
— 2) m. Indra ŚABDAR. im ŚKDR.
— 3) f. arhā Ehrenbezeugung : tasmai ha prāptāyārhāṃ cakāra CHĀND. UP. 5, 3, 6.
— 4) n. pl. dass.: tebhyo ha prāptebhyaḥ pṛthagarhāṇi kārayāṃ cakāra CHĀND. UP. 5, 11, 5.
— Vgl. anarha, yathārha .
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 116, col. 1 .
arha — 1) Adj. (f. ā )
— a) verdienend , würdig , Ansprüche — , ein Recht habend auf ; die Ergänzung im Acc. , Infin. oder im Comp. vorangehend. *stotum gelobt zu werden.
— b) verdienend (ein Uebel) , unterworfen , unterliegend ; die Ergänzung im Acc. oder im Comp. vorangehend.
— c) dürfend , mit Infin. nārho matpuruṣairnetum darf nicht fortgeführt werden MBH. 3,297,16.
— d) passend , angemessen für (Gen. oder im Comp. vorangehend).
— e) gestattet , erlaubt NYĀYAM. 6,3,7.
— 2) *m. Bein. Indra's.
— 3) f. ā
— a) Ehrenbezeugung.
— b) *Ficus heterophylla NIGH. PR. nach RĀJAN. 5,55 wo jedoch
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 29, col. 2 .
arha verdienend (Gutes u. Böses) , würdig (Acc. Inf.o. —°); passend, angemessen für Gen. o. —°).
Bopp Glossarium Sanscritum
☞
p. 19, col. 2 .
arha (a praec. s.
a ) dignus,
c. acc. H. 4. 50. SA. 3. 9. -
c. inf. SA. 5. 15.
Vācaspatyam
☞
p. 381, col. 2 .
arha yogyatve bhvā0 para0 aka0 seṭ . arhati ārhīt ānarha loke, vede tu ānarhe . prāptiyogyatārthe gatau ca saka0 . arhī arhitaḥ arhitum arhitvā arhaṇam arhan “dvitrāṇyahānyarhasi soḍhu marhan! ” raghuḥ . “gurorgurau sanni- hite guruvanmānamarhati ” manuḥ . “daṇḍamarhati māṣakam manuḥ . sa tasmāllabdhumarhati ” smṛtiḥ “tathāpi tvaṃ mahā- bāho nainaṃ śocitumarhasi ” gītā . kvacidasyātmanepadi- tvam vyatyayena . “malilaṃ nārhase prājña! dātumeṣāṃ hi laukikam ” “rāvaṇo nārhate pūjām ” iti ca rāmāyaṇam .
☞
p. 381, col. 2 .
arha pūjane curā0 ubha0 saka0 seṭ . arhayati te ārjihat ta . “rājārjihattaṃ madhuparkapāṇiḥ ” bhaṭṭiḥ . arhayāmāsa . arhaṇā arhayan arhayitum arhayitvā . “sragviṇaṃ talpa- māmīnamarhayet prathamaṃ gavā ” manuḥ . pūjanaṃ ca stutinati- prabhṛtibhiḥ sasmānanam . abhi + ābhimukhyena sammānane . “abhyarhitañca ” kā0 vārtti0 .
☞
p. 381, col. 2 .
arha pu0 arhyate cu0 arha —karmmaṇi yat . pūjāstutyādibhirārādhye 1 īśvare 2 śakre ca . 3 pūjanīye tri0 “arhānabhojayan vipro daṇḍamarhati māṣakam ” manuḥ 4 viṣṇau pu0 . “abhi prāyaḥ priyārho'rhaḥ ” viṣṇusa0 . “pūjāstutinamaskārā- dibhiḥ pūjanīya ityarhaḥ ” bhā0 . bhāve ghañ . 5 pūjane . arhati mbā0 arha —karttari ac . 6 yomye tri0 . “tasmānnārhā vayaṃ hantuṃ dhārttarāṣṭrān svabāndhavān ” gītā . “arho'si kapirājya sya śriyaṃ bhoktumanuttamām ” rāmā0 . “niyuktāyāmapi pumān nāryyāṃ jāto'vidhānataḥ . naivārhaḥ paitṛkaṃ rikthaṃ patitotpādito hi saḥ ” manuḥ ārṣatvāt karmmaṇi na ṣaṣṭhī “pūjārhāvarisūdana ” gītāyāntu “karmma- ṇyaṇ ” aṇ upa0 sa0 . bhāve ghañ . 7 gatau 8 yogyatve dhātūnāmanekārthatvāt dravyakrayayogyatvātta arha —karmaṇi ghañ 9mūlye “mahārhaśayyāparivarttanacyutaiḥ ” kumā0 “mahānarho mūlyamasyāstādṛśī śayyā ” iti malli0 .
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 112 .
arha yogyatve . (bhvādiṃ-paraṃ-sakaṃ-seṭ .) pūjane . iti kavikalpadrumaḥ .. arhati vipro vedaṃ paṭhituṃ . sakarmmako'pi . “yajñadānatapāṃsyasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīṃ ” . iti durgādāsaḥ .. ( “adhyāpayan gurusuto guruvanmānamarhati ” . iti manuḥ . “dvitrāṇyahānyarhasi soḍhumarhan ” . iti raghuvaṃśe . “gurorgurau sannihite guruvanmānamarhati ” . iti manuḥ .)
☞
vol. 1,
p. 112 .
arha ka pūjane . (curāṃ-ubhaṃ-sakaṃ-seṭ .) iti kavikalpadrumaḥ .. ka arhayati . iti durgādāsaḥ .. ( “rājārjjihattaṃ madhuparkapāṇiḥ ” . iti . bhaṭṭi- kāvye .)
Index to the Names in the Mahābhārata
☞
p. 67, col. 2 .
Arha 1 = Viṣṇu (1000 names).
☞
p. 67, col. 2 .
Arha 2 , a people. § 295 (Dyūtap.): II,
52 , 1859 (among
the people who brought tribute to Yudhiṣṭhira).
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 113 .
Arha — a name of Śiva.
Vā. 97. 172.
☞
vol. 1,
p. 113 .
Arhas — a group of people defending Dvārakā, and
related to Pāṇḍavas.
Bhā. I. 11. 11; 14. 25.
Kṛdantarūpamālā
☞
p. 41 .
(44)
“arha pūjājām” (I
-bhvādiḥ -740
-saka .
se .
para .)
‘—pūjane'rhati cārhayet .’ (197) iti devaḥ .
arhakaḥ-rhikā, arhakaḥ-rhikā , 2 arjihiṣakaḥ-ṣikā ;
arhitā-trī, arhayitā-trī, arjihiṣitā-trī ;
arhan-ntī, arhayan-ntī, arjihiṣan-ntī ;
arhiṣyan-ntī-tī, arhayiṣyan-ntī-tī, arjihiṣiṣyan-ntī-tī ;
— arhayamāṇaḥ, arhayiṣyamāṇaḥ ; 3 arṭ-arḍ-arhau-arhaḥ; — - -
arhaḥ, pūjā 4 rhaḥ-pūjārhā, arhaḥ, arjihiṣuḥ, arjihayiṣuḥ , 5 arhan ;
arhitavyam, arhayitavyam; arjihiṣitavyam ; A arhṇīyam, arhaṇīyam, arjihiṣaṇīyam ;
arhyam, arhyam, arjihiṣyam ;
īṣadarhaḥ, durarhaḥ, svarhaḥ; - -
arhyamāṇaḥ, arhyamāṇaḥ, arjihiṣyamāṇaḥ ;
arhaḥ , 1 arghaḥ, arhaḥ, arjihiṣaḥ ;
arhitum, arhayitum, arjihiṣitum ;
arhā, arhaṇā, arjihiṣā, arjihayiṣā ;
arhaṇam, arhaṇam, arjihiṣaṇam ;
arhitvā, arhayitvā, arjihiṣitvā ;
samarhya, samarhya, samarjihiṣya ;
arham 2, arhitvā 2, arham 2, arhayitvā 2, arjihiṣam 2; arjihiṣitvā 2.
[Footnote] 2. ‘nandrāḥ—’ (6-1-3) iti rephasya dvitvaniṣedhe ‘kuhoścuḥ’ (7-4-62) iti cutvam .
[Footnote] 3. ‘ho ḍhaḥ’ (8-2-31) iti ḍhatvam .
[Footnote] 4. ‘arhaḥ’ (3-2-12) ityac karmaṇyupapade . adantatvāt ṭāp .
[Footnote] 5. ‘arhaḥ praśaṃsāyām’ (3-2-133) iti praśaṃsāyāṃ śatā . praśaṃsāyā anyatra ‘vadha -
marhati coraḥ’ iti laḍeva .
[Footnote] A. ‘govindastuhināṃśuramyavadanaḥ kaṃsaṃ jagaddohinaṃ prohiṣyañjagadarhaṇīyamahimā modena
ninye niśām’ dhā . kā . 1-92.
[Footnote] 1. ‘nyaṅkvādīnāṃ ca’ (7-3-53) iti kutvam . ‘mūlye pūjāvidhāvarghaḥ—’ ityamaraḥ
☞
p. 42 .
(45)
“arha pūjāyām” (X
-curādiḥ -1732
-saka .
seṭ .
ubha .)
‘—pūjane'rhati cārhayet .’ (197) iti devaḥ .
pūrvoktabhauvādikārhativat (44) rūpāṇi sarvāṇi jñeyāni . ṇyantāt
sani tu imāni rūpāṇi- -
arjihayiṣakaḥ-ṣikā; arjihayiṣitavyam ;
arjihayiṣitā-trī; arjihayiṣaṇīyam ;
arjihayiṣan-ntī; arjihayiṣyam ;
arjihayiṣiṣyan-ntī-tī; īṣadarjihayiṣaḥ-durarjihayiṣaḥ-svarjihayiṣaḥ ;
arjihayiṣamāṇaḥ; arjihayiṣyamāṇaḥ ;
arjihayiṣiṣyamāṇaḥ; arjihayiṣaḥ ;
arjihayiṣitam-taḥ-tavān; arjihayiṣitum ;
arjihayiṣuḥ; arjihayiṣā ;
arjihayiṣaṇam; arjihayiṣam 2; arjihayiṣitvā; arjihayiṣitvā 2;
samarjihayiṣya; iti ..
☞
p. 42 .
(45-A)
“arha pūjāyām” (X
-curādiḥ -1831.
saka .
se .
ubha .)
ādhṛṣīyaḥ .
‘—pūjane'rhati cārhayet .’ (197) iti devaḥ . )
‘ādhṛṣādvā’ (gaṇasūtraṃ curādau) iti ṇico vaikalpikatvam . ṇija -
ntāt pūjārthaka-caurādikā (45) rhayativat, ṇijabhāvapakṣe bhauvādikārhativat
(44) ca rūpāṇi jñeyāni . śākaṭāyanamate ṇijabhāvapakṣe ātmanepadī .
tadānīṃ śānaci ‘arhamāṇaḥ’ iti rūpam—iti viśeṣaḥ .