• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • arghaḥ

    See also argha.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 164, col. 1.
    arghaḥ [argh-ghañ]

    1 Price, value; kuryurarghaṃ yathāpaṇyaṃ Ms. 8. 398; Y. 2. 251; kutsyāḥ syuḥ kuparīkṣakā hi maṇayo yairarghataḥ pātitāḥ Bh. 2. 15 reduced in their true value, depreciated; so anargha priceless; mahārgha very costly.

    2 A material of worship, respectful offering or oblation to gods or venerable men, consisting of rice, Dūrvā grass &c. with or without water; dūrvāsarṣapapuṣpāṇāṃ dattvārghaṃ pūrṇamaṃjaliṃ Y. 1. 290; kuṭajakusumaiḥ kalpitārghāya tasmai Me. 4; the ingredients of this offering are: -āpaḥ kṣīraṃ kuśāgraṃ ca dadhi sarpiḥ sataṃḍulam . yavaḥ siddhārthakaścaiva aṣṭāṃgo'rghaḥ prakīrtitaḥ .. see arghya below.

    Comp.

    — arha a. worthy of a respectful offering.

    — dānaṃ presentation of a respectful offering.

    — balābalaṃ rate of price, proper price, the cheapness or dearness of articles, fall or rise in prices; Ms. 9. 329.

    — saṃkhyānaṃ, saṃsthāpanaṃ the price of commodities, appraising, assizes of goods; kurvīta caiṣāṃ (vaṇijāṃ) pratyakṣamarghasaṃsthāpanaṃ nṛpaḥ Ms. 8. 402.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 221.
    arghaḥ [argh-ghañ] 1 Price, value; kuryurarghaṃ yathāpaṇyam Ms.8.398; Y.2.251; kutsyāḥ syuḥ kuparīkṣakā hi maṇayo yairarghataḥ pātitāḥ Bh.2.15 reduced in their true value, depreciated; so anargha priceless; mahārgha very costly. -2 A material of worship, respectful offering or oblation to gods or venerable men, consisting of rice, Dūrvā grass &c. with or without water; dūrvāsarṣapapuṣpāṇāṃ dattvārghaṃ pūrṇamañjalim Y.1.290; kuṭajakusumaiḥ kalpitārghāya tasmai Me.4; (the ingredients of this offering are :-- āpaḥ kṣīraṃ kuśāgraṃ ca dadhi sarpiḥ sataṇḍulam | yavaḥ siddhārthakaścaiva aṣṭāṅge'rghaḥ prakīrtitaḥ || -tantram cf. also raktabilvākṣataiḥ puṣpairdadhidūrvāṅkuśaistilaiḥ | sāmānyaḥ sarvadevānāmargho'yaṃ parikīrtitaḥ || -devīpurāṇam and āpaḥ kṣīraṃ kuśāgrāṇi ghṛtaṃ madhu tathā dadhi | raktāni karavīrāṇi tathā raktaṃ ca candanam | aṣṭāṅga eṣa hyardho vai bhānave parikīrtitaḥ || -kāśīkhaṇḍaḥ cf. also arghaḥ pūjāvidhau mūlye...| Nm. see arghya below. -Comp. -apacayaḥ The diminution of price. -arha a. worthy of a respectful offering. -īśvaraḥ Śiva. -dānam presentation of a respectful offering. -balābalam rate of price, proper price, the cheapness or dearness of articles, fall or rise in prices; gandhānāṃ ca rasānāṃ ca vidyādarghabalābalam Ms.9.329. (cf. arghasya hrāsaṃ vṛddhiṃ vā ...| Y.2.249.) -sakhyānam, -saṃsthāpanam fixing the price of commodities, appraising, assizes of goods; kurvita caiṣāṃ (vaṇijāṃ) pratyakṣamarghasaṃsthāpanaṃ nṛpaḥ Ms.8.402.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 103.
    arghaḥ , puṃ, (argha + ghañ .) mūlyaṃ .
    (“kuryyurarghaṃ yathāpaṇyaṃ tato viṃśaṃ nṛpo haret” .
    “maṇimuktāprabālānāṃ lauhānāṃ tāntavasya ca .
    gandhānāñca rasānāñca vidyādarghabalābalam” ..
    iti manuḥ .) pūjāvidhiḥ . ityamaraḥ .. ayaṃ śabdaḥ
    sāmagānāṃ sarvvatrābhilāpe sayakāro napuṃsakaliṅge-
    naiva prayojyaḥ anyavedināṃ niryakāraḥ puṃliṅgena
    prayojyaḥ . iti śrāddhatattvaṃ .. (dūrvvākṣatasarṣapa-
    puṣpādiviracitodevabrāhmaṇādisammānārthaḥ pūjo-
    pacārabhedaḥ . “aye vanadevateyaṃ phalakusumapallavā-
    rgheṇa māmupatiṣṭhate” . iti uttaracarite .
    “sa pratyagraiḥ kuṭajakusubhaiḥ kalpitārghāya tasmai” .
    iti meghaṭūte .
    “ṭūrvvāsarṣapapuṣpāṇāṃ datvāghaṃ pūrṇamañjalim” .
    iti yājñavalkyaḥ .)