a) ṛdhā́the, ṛdhyā́m, ṛdhántas, imperf. ārdhma;
b) ṛ́dhyati DHĀTUP. 26, 135;
c) ṛdhnóti NAIGH. 3, 5. DHĀTUP. 27, 23. ārdhnot;
d) ṛṇáddhi NAIGH. 3, 5. ṛṇádhat, ṛṇádhánt . perf. ānṛdhús P. 7, 4, 71, Sch. ānṛdhe, aor. ṛ́dhat, prec. ṛdhyā́sam .
1) Gelingen —, Wohlergehen finden, gedeihen, glücklich sein (vṛddhau DHĀTUP.): ṛdhàdyastê dhìyā martâḥ śàśamâte ṚV. 6, 2, 4. indhā̂nāstvā śàtaṃ hìmā ṛ̂dhema AV. 19, 55, 4. asyāmṛdheddhotrāyām ŚAT. BR. 1, 9, 1, 12. ṛdhyāsma TAITT. BR. 3, 1, 2, 1. nābrahma kṣatramṛdhnoti nākṣatraṃ brahma vardhate M. 9, 322. sapatnānṛdhyato dṛṣṭvā MBH. 2, 1693. 3, 12613. ṛddhá dem es wohlergeht, in guter Lage H. 357. an. 2, 239. MED. dh. 4. mandira KUMĀRAS. 7, 55. rājya RAGH. 2, 50. maṭha VID. 251. voll, von der Stimme N. (BOPPNone, wo ṛddhām zu lesen ist) 12, 59. n. subst. neben ṛddhi VS. 18, 11.
— 2) fördern, gelingen machen, glücklich vollbringen, zu Stande bringen (paricaraṇe NAIGH. 3, 5): màrutā̀ṃ stomâmṛdhyām ṚV. 5, 60, 1. ṛ̀dhyāmà karmā̀pasā̀ navêna 1, 31, 8. 2, 28, 5. 4, 10, 1. 10, 106, 11. ya êṣāṃ bhṛ̀tyāmṛ̀ṇadhàtsa jī̂vāt 1, 84, 16. yāmṛ̀dhāthê sàdhastûtim 17, 9. ādṛ̂dhnoti hàviṣkṛ̂tim 18, 8. sa ā̂rdhnot AV. 4, 39, 1. ṛ̀dhyāsmèdaṃ sârasvati 6, 94, 3. ye bhàkṣayântò na vasū̂nyānṛ̀dhuḥ 2, 35, 1. manmā̂ni dhī̀bhirùta yàjñamṛ̀ndhan ṚV. 10, 110, 2. 3, 31, 2. VS. 8, 9. ārdhma sūktavākam ŚAT. BR. 1, 9, 1, 4. tadaśyāttadṛdhyāt 16. — pass. in Erfüllung gehen: sa kāma ṛdhyate BṚH. ĀR. UP. 5, 14, 7 (= ŚAT. BR. 14, 8, 15, 10, wo samṛdhyate). gedeihen: te ca - loke 'sminnṛdhyante kena hetunā MBH. 3, 8488. anṛdhyamāne ŚAT. BR. 3, 6, 2, 24.
— 3) genügen, befriedigen, mit dem acc. der Person: antata eva taddevānṛdhnuvanti AIT. BR. 1, 1. — caus. dass.: ye tvāṃ yàjñairyâjñiye àrdhayânti AV. 7, 80, 4. anyatarārdhayitvā jāmiḥ pradīyate parasmai NIR. 3, 6. — desid. īrtsati (vgl. u. ā, upa und vi) oder ardidhiṣati P. 7, 2, 49. 4, 55. VOP. 19, 8. 10; vgl. ardidhiṣuryaśaḥ (Sch. = vardhitumicchuḥ) BHAṬṬ. 9, 32. — Verwandt mit rādh und vardh .
— adhi sich ausbreiten (für eine Etym. gebildet): yadasminnidaṃ sarvamadhyardhnottenādhyardha iti ŚAT. BR. 14, 6, 9, 10 = BṚH. ĀR. UP. 3, 9, 9.
— anu vollführen: anû vràtānyadîterṛ̀dhantâḥ ṚV. 7, 87, 7.
— ā desid. med. erlangen —, eintreiben wollen: ṛ̀ṇānnò narṇamertsâmāṇo yàmasyâ lòke 'dhîrajjùrāyât AV. 6, 118, 2.
— upa desid. vollführen wollen, beharrlich bleiben, ausdauern: nakṣatramupertset ŚAT. BR. 2, 1, 2, 17. 19. eteṣāmekaṃ saṃvatsaramupertset 3, 2, 14.
— vi pass. verlustig gehen, mit dem instr.: paśubhirvyṛdhyeta ŚAT. BR. 13, 1, 3, 8. vyṛ̂ddha abgetrennt, ausgeschlossen, ungehörig: mithunena vyṛddhaḥ 2, 1, 2, 4. 3, 2, 2, 15. vyṛddhaṃ vai tadyajñasya yanmānuṣam 1, 2, 2, 9. 7, 2, 9. ávyṛddha ungeschmälert 12, 3, 5, 12. — caus. ausschliessen von, berauben, mit dem instr. der Sache: kṣatreṇainaṃ vyardhayāni AIT. BR. 2, 33. 3, 3. ŚAT. BR. 4, 4, 2, 13. 5, 3, 5, 25. 13, 2, 2, 15. pass.: indrasyānu vyṛddhiṃ kṣatraṃ somapīthena vyārdhyata . tadvyṛddhamevādyāpi kṣatraṃ somapīthena AIT. BR. 7, 28. ŚAT. BR. 2, 1, 2, 4. 3, 1, 7. 4, 1, 4, 8. 5, 5, 4, 10. 13. — desid. vereiteln wollen: mā vàniṃ mā vācâṃ nò vīrtsī̂ḥ AV. 5, 7, 6. cìttaṃ vīrtsântī 8.
— sam act. gedeihen: kaḥ kṣiṇvaṃstānsamṛghnuyāt M. 9, 315. śatrupakṣaṃ samṛdhyantam MBH. 2, 1960. — pass.
1) in Erfüllung gehen, gelingen, zutheilwerden: ìha prìyaṃ pràjayā̂ tè samṛ̂dhyatām ṚV. 10, 85, 27. saṃ mà ākū̂tirṛdhyatām AV. 4, 36, 4. 8, 2, 13. 12, 4, 19. 19, 52, 5. àyaṃ mè kāmàḥ samṛ̂dhyatām VS. 26, 2. ŚAT. BR. 1, 9, 1, 16. 4, 1, 4, 1. na haivāsmai tatsamānṛdhe 3. 8. sā (āśīḥ) te sarvā samardhiṣyate 1, 8, 1, 9. 3, 5, 1, 22. 2, 9. samārdhyata 1, 8, 1, 10 (so ist auch 6, 2, 7 zu lesen). samṛdhyate 11. yadasmai sa kāmaḥ sṛmaddheta (lies °dhyeta) CHĀND. UP. 1, 3, 12. na me sa kāmaḥ samārdhi ŚAT. BR. 3, 9, 1, 2. asāvasmai kāmo mā samardhīti 14, 8, 15, 10 (BṚH. ĀR. UP. 5, 14, 7 : samṛddhīti). 4, 6, 5, 5. teṣāmāyācitaṃ deva tvatprasādātsamṛdhyatām R. 2, 2, 37. sámṛddha erfüllt, gelungen, vollständig, vollkommen: yùvaṃ bhagàṃ saṃ bhâratàṃ samṛ̂ddham AV. 14, 1, 31. etadvai yajñasya samṛddhaṃ yadrūpasamṛddham AIT. BR. 1, 4. samiddhahomena hyeva samṛddhā āhutayaḥ ŚAT. BR. 1, 5, 3, 7. 3, 6, 1, 29. na vai susarvāviva stho na susamṛddhāviti 4, 1, 5, 10. ásamṛddha 11. 13. eváṃsamṛddha 5, 1, 3, 10. samṛddhaṃ karma CHĀND. UP. 5, 2, 8. samṛddhārtha R. 1, 44, 60. 3, 24, 10. 4, 44, 105. HIḌ. 1, 42. asamṛddhena kāmena R. 2, 92, 16. susamṛddhatejas 104, 26. samṛddhān (ausgewachsene) vanaspatīn HIḌ. 1, 11. samṛddhavega mit beschleunigter Hast BHAG. 11, 29.
— 2) theilhaft werden, sich vereinigen; mit dem instr. der Sache: svayā tvacā samṛdhyā iti ŚAT. BR. 3, 1, 2, 16. sámṛddha theilhaft, mit Etwas versehen, ausgerüstet; das obj. im instr.: svayā hi tvacā samṛddho bhavati ŚAT. BR. 3, 1, 2, 16. 2, 1, 2, 5. śasyaiḥ samṛddhā dharā DHŪRTAS. 96, 9. das obj. im abl.: (kulāni) samṛddhāni go'jāvidhanadhānyataḥ M. 3, 6. mantratastu samṛddhāni kulānyalpadhanānyapi 66. geht im comp. voran: vidyātapaḥsamṛddha M. 3, 98. puṣpabhārasamṛddhānāṃ drumāṇām R. 3, 79, 18. strīṇāṃ madasamṛddhānām 5, 10, 12. parākramotsāhasamṛddhamānasa 42, 14. absol. wohl ausgestattet, reich = adhikarddhi AK. 3, 1, 11. sa yo munaṣyāṇāṃ rāddhaḥ samṛddho bhavati ŚAT. BR. 14, 7, 1, 32 (= BṚH. ĀR. UP. 4, 3, 33). M. 3, 125. 8, 170 (Gegens. parikṣīṇa). N. 10, 2. 13, 13. 17, 43 (Gegens. adhana) . R. 1, 9, 11. 33, 24. 2, 40, 5 (Gegens. vyasanin). HIT. Pr. 6. 45, 7. purāṇi R. 4, 41, 16. 5, 23, 9. rājya BHAG. 11, 33. — caus.
1) erfüllen, gelingen machen NIR. 8, 6. kāmā̀nsamârdhayantu naḥ SV. II, 5, 2, 8, 4. VS. 20, 12. yadasmai taṃ kāmaṃ samardhayeyuḥ ŚAT. BR. 1, 1, 2, 19. tatho evainaṃ samardhayati kṛtsnaṃ karoti 5, 5, 4, 19. 1, 4, 5. 4, 5, 2, 10.
— 2) theilhaft machen, vereinigen; mit dem acc. des nähern und instr. des entferntern obj.: ṛ̀cā stomàṃ samârdhaya VS. 11, 8. svenaivainaṃ tadbhāgadheyena samardhayanti AIT. BR. 1, 3. 13. satyenaivaitatsamardhayanti ŚAT. BR. 1, 3, 1, 27. 2, 1, 1, 1. fgg. 4, 1, 1. 4, 4, 2, 13. 5, 3, 5, 25. 5, 4, 13. 18.
1) ye vā iha yajñairārdhnuvaṃsteṣāmetāni jyotīṃṣi yānyamūni nakṣatrāṇi Cit. beim Schol. zu AV. PRĀT. 4, 102.
— 3) bhūtajananīmṛdhnomi MĀLATĪM. 84, 16.
— ā befriedigen, erfüllen: kāmâm ṚV. 3, 50, 1.
— vi vgl. avyardhuka .
— sam pass.
1) kṣetrabījasamāyogāttataḥ sasyaṃ samṛdhyate gedeiht Spr. 796. kāmaṃ kāmayamānasya yadā kāmaḥ samṛdhyate in Erfüllung geht 3902. arthāḥ khalu samṛddhāḥ so v. a. grosse Reichthümer 3596. śriyaḥ samṛddhā api hanti durnayaḥ 2217. Z. 6 lies «samṛdhyeta» st. «sṛmaddheta (lies °dhyeta)» .
— 2) samṛddha reich an: samṛddhā guṇataḥ kecidbhavanti dhanato 'pare Spr. 5178. kalāguṇaiḥ samṛddhaḥ DAŚAK. in BENF. Chr. 184, 13. reich (absol.): lubdhasamṛddhapūrṇaṃ puram 185, 15. — caus. Jmd (dat.) Etwas (acc.) verleihen BHĀG. P. 10, 81, 37.
— 1) gedeihen , Gelingen finden.
— 2) fördern , gelingen machen , zu Stande bringen. Pass. Gedeihen , in Erfüllung gehen.
— Partic. ṛddha
— 1) reich , wohlhabend , mit Allen wohl versehen 233,10.
— 2) voll (von einer Stimme). MBH. 3,64,59.
— Caus. ardháyati befriedigen.
— Mit adhi (in einer Etym). sich ausbreiten.
— Mit anu
— 1) vollführen.
— 2) herbeischaffen.
— Mit ā befriedigen , erfüllen.
— Desid. értsati erlangen — , eintreiben wollen.
— Mit upa Desid. beharrlich bleiben , ausdauern.
— Mit vi Pass. verlustig gehen (mit Instr.) — vyṛ̂ddha verlustig gegangen (mit Instr.) ; vergeblich.
— Caus. verlustig gehen lassen , bringen um (Instr.).
— Desid. vereiteln wollen.
— Mit sam Gedeihen , einen Aufschwung nehmen.
— Pass.
— 1) in Erfüllung gehen , gelingen , zutheilwerden.
— 2) theilhaft werden (mit Instr.)
— sámṛddha
— 1) erfüllt , gelungen , vollständig , vollkommen.
— 2) theilhaft , versehen — , ausgerüstet mit (Instr. , Abl. oder im Comp. vorangehend).
— 3) reich , wohlhabend. 135,8.
— 4) reichlich , viel 290,14.
— Caus.
— 1) erfüllen , gelingen machen.
— 2) theilhaft machen , versehen mit (Instr.).
— 3) Jmd (Dat.) Etwas (Acc.) verleihen.
— Desid. vollenden wollen SV. ĀR. 3,7.
— Desid. īrtsati Gelingen wünschen, Āpast. Śr. 6, 29, 9.
— Mit vi, vyṛddha sündlich, Āpast. Auch: mißlungen, Nir. 1, 7.