• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • arddhayāma

    See also ardhayāma.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 71.
    arddhayāma m. (-maḥ) Half a watch, an hour and a half.

    E. arddha, and yāma a watch, also arddhayāmaka.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 55, col. 2.
    arddha-yāma (maḥ) 1. m. Half a watch.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 58, col. 2.
    arddhayāma

    m. (-maḥ) Half a watch, an hour and a half.

    E. arddha, and yāma a
    watch, also arddhayāmaka.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 376, col. 1.
    arddhayāma pu0 arddhaṃ yāmasya praharasya . dinarātrayoḥ aṣṭadhā
    vibhakte kāle yāvaddinamānaṃ rātrimānaṃ vā tasyāṣṭadhāvi-
    bhāge yaḥ kālastasmin . tasyaiva vāravelākālavelāsaṃjñā
    tasya ca vāraviśeṣeṣu varjyatā jyotiṣoktā . “kṛtamuni
    yamaśaramaṅgalarttubhāskarādiyāmārddhe . prabhavati vāravelā na
    śubhā śubhakāryvakaraṇāya” . jyo0 ta0 tathāca ravau catu-
    rtho'rddhayāmaḥ vāravelā evaṃ candre saptamaḥ . kuje dvitīyaḥ,
    budhe pañcamaḥ, gurau aṣṭamaḥ, bhṛgau tṛtīyaḥ, śanau ṣaṣṭhaḥ
    vāravelā . “kālasya velā ravitaḥ śarākṣikālānalāgā-
    mbughayo gajendū dine, niśāyāmṛtuvedanetranageṣurāmā
    vidhudantinau ca” jyo0 ta0 . yathā dine ravau pañcamaḥ
    kālavelā evaṃ candre dvitīyaḥ, kuje ṣaṣṭhaḥ, budhe tṛtīyaḥ, .
    gurau saptamaḥ, bhṛgau caturthaḥ, śanau aṣṭamaḥ ādyaśca .. rātrau
    ravau ṣaṣṭhaḥ kālavelā . evaṃ candre caturthaḥ . kuje dvitīyaḥ .
    budhe saptamaḥ, gurau pañcamaḥ bhṛgau tṛtīyaḥ, śanau ādyaḥ
    aṣṭamaśca kālavelā .. evaṃ dine vāravelākālavelādvayasamā-
    veśena dvayīrvarjjyatā yathoktaṃ “ravau varjyaṃ catuḥpañca some sapta
    dvayaṃ tathā . kuje ṣaṣṭhaṃ dvitīyañcabudhe vāṇatṛtīyakam . gurau
    saptāṣṭakañcaiva tricatvāri ca bhārgave . śanāvādyaṃ ca ṣaṣṭhañca
    aṣṭamaṃ parivarjayet” .. evañca rātrau na vāravelā kintu
    kālavelaiva . taddoṣo'pyuktaḥ “yātrāyāṃ maraṇaṃ kāle (kāla-
    yelāyām) vaidhavyaṃ pāṇipīḍane . vrate brahmabadhaḥ proktaḥ
    sarvvaṃ karmma tatastajet” jyo0 ta0 . dinaviśeṣe tadīśaviśe-
    ṣo'pi jyo0 ta0 uktaḥ . “vāreśādarddhayāmeṣu rātryahnoḥ
    pañca ṣaṭ kramāt . adhipāḥsyurgrahāstatra yathārkāhe bhavanti
    hi . ravījyendubhṛgukṣmājaśanijñaravayo niśi . raviśukrajña-
    rātrīśaśanījyakujabhāskarāḥ . dine tūhyāḥ pareṣyevam”
    ayamarthaḥ yasmin diyase yo vāreśaḥ saeva prathamayāmārddhā-
    dhipaḥ . tato dvitīyeśastu rātrau vāreśāpekṣayā pañcamaḥ,
    punastadapekṣayā pañcamastṛtīyeśa evaṃ vrameṇa jñeyaḥ . dine
    tu vāreśa eva ādyādhipaḥ dvitīyeśastu vāreśāpekṣayā
    ṣaṣṭhastadapekṣayā puna ṣaṣṭhastṛtīyeśa ityevaṃkrameṇa jñeyaḥ ..
    etacca patākīvedhe pāpasvāmikasya riṣṭasūcakatāvivecanā-
    rtham anyatra śubhakarmmasu varjanārthañca .