arddhayāma
See also
ardhayāma.
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 71.
arddhayāma m. (
-maḥ) Half a watch, an hour and a half.
E. arddha, and yāma a watch, also arddhayāmaka.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 55, col. 2.
arddha-yāma (maḥ) 1. m. Half a watch.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 58, col. 2.
arddhayāma m. (-maḥ) Half a watch, an hour and a half.
E. arddha, and yāma a
watch, also arddhayāmaka.
Vācaspatyam
☞
p. 376, col. 1.
arddhayāma pu0 arddhaṃ yāmasya praharasya . dinarātrayoḥ aṣṭadhā
vibhakte kāle yāvaddinamānaṃ rātrimānaṃ vā tasyāṣṭadhāvi-
bhāge yaḥ kālastasmin . tasyaiva vāravelākālavelāsaṃjñā
tasya ca vāraviśeṣeṣu varjyatā jyotiṣoktā . “kṛtamuni
yamaśaramaṅgalarttubhāskarādiyāmārddhe . prabhavati vāravelā na
śubhā śubhakāryvakaraṇāya” . jyo0 ta0 tathāca ravau catu-
rtho'rddhayāmaḥ vāravelā evaṃ candre saptamaḥ . kuje dvitīyaḥ,
budhe pañcamaḥ, gurau aṣṭamaḥ, bhṛgau tṛtīyaḥ, śanau ṣaṣṭhaḥ
vāravelā . “kālasya velā ravitaḥ śarākṣikālānalāgā-
mbughayo gajendū dine, niśāyāmṛtuvedanetranageṣurāmā
vidhudantinau ca” jyo0 ta0 . yathā dine ravau pañcamaḥ
kālavelā evaṃ candre dvitīyaḥ, kuje ṣaṣṭhaḥ, budhe tṛtīyaḥ, .
gurau saptamaḥ, bhṛgau caturthaḥ, śanau aṣṭamaḥ ādyaśca .. rātrau
ravau ṣaṣṭhaḥ kālavelā . evaṃ candre caturthaḥ . kuje dvitīyaḥ .
budhe saptamaḥ, gurau pañcamaḥ bhṛgau tṛtīyaḥ, śanau ādyaḥ
aṣṭamaśca kālavelā .. evaṃ dine vāravelākālavelādvayasamā-
veśena dvayīrvarjjyatā yathoktaṃ “ravau varjyaṃ catuḥpañca some sapta
dvayaṃ tathā . kuje ṣaṣṭhaṃ dvitīyañcabudhe vāṇatṛtīyakam . gurau
saptāṣṭakañcaiva tricatvāri ca bhārgave . śanāvādyaṃ ca ṣaṣṭhañca
aṣṭamaṃ parivarjayet” .. evañca rātrau na vāravelā kintu
kālavelaiva . taddoṣo'pyuktaḥ “yātrāyāṃ maraṇaṃ kāle (kāla-
yelāyām) vaidhavyaṃ pāṇipīḍane . vrate brahmabadhaḥ proktaḥ
sarvvaṃ karmma tatastajet” jyo0 ta0 . dinaviśeṣe tadīśaviśe-
ṣo'pi jyo0 ta0 uktaḥ . “vāreśādarddhayāmeṣu rātryahnoḥ
pañca ṣaṭ kramāt . adhipāḥsyurgrahāstatra yathārkāhe bhavanti
hi . ravījyendubhṛgukṣmājaśanijñaravayo niśi . raviśukrajña-
rātrīśaśanījyakujabhāskarāḥ . dine tūhyāḥ pareṣyevam”
ayamarthaḥ yasmin diyase yo vāreśaḥ saeva prathamayāmārddhā-
dhipaḥ . tato dvitīyeśastu rātrau vāreśāpekṣayā pañcamaḥ,
punastadapekṣayā pañcamastṛtīyeśa evaṃ vrameṇa jñeyaḥ . dine
tu vāreśa eva ādyādhipaḥ dvitīyeśastu vāreśāpekṣayā
ṣaṣṭhastadapekṣayā puna ṣaṣṭhastṛtīyeśa ityevaṃkrameṇa jñeyaḥ ..
etacca patākīvedhe pāpasvāmikasya riṣṭasūcakatāvivecanā-
rtham anyatra śubhakarmmasu varjanārthañca .