arddhabhrama

arddhabhrama na0 arddhāt bhramobhramaṇaṃ yatra . “āhurarddhabhramaṃ nāma
ślokārddhabhramaṇaṃ yadīti sara0 kaṇṭhā0 ukte śabdālaṅkārabhede
yathā “sa sa tva ra ti de ni tyaṃ
sa da rā ma rṣa nā śi ni .
tva rā dhi ka ka saṃ nā de
ra ma ka tva ma ka rṣa ti” kirā0
agnipurāṇe tu “gomūtrikārddha bhramake” iti kāntatayā-
paṭhitvā “pādārddhādyaiścaturbhiśca kuryyādvinyāsametayoḥ . nyasyatā-
miha varṇṇa nāmadhodhaḥ bhramabhāgiṇām . adhodhaḥsthitavarṇṇānā-
mācaturthapadaṃ nayet . turyyapādaṃ nayedūrddhaṃ pādārddhaprāti-
lomyata” iti tallakṣaṇamuktam . ayamarthaḥ tiryya ggatāḥ pañca-
rekhāḥ ūrddhvagatāśca nava rekhālekhyā evaṃ dvātriṃśat koṣṭhāni
bhavanti tatra prathamādipaṅktikrameṇa ekaikakoṣṭhagaikaikākṣarakā-
ścatvāraḥ pādāḥ krameṇa paṅkticatuṣke lekhyāḥ evaṃ lekhane
dvātriṃśadvarṇṇā ekaikakoṣṭhagā bhavanti . tatra prathamapādārddhagatā
ādyāścatvārovarṇṇāḥ kramaśo'dhovarttinīṣu prathamādipaṅktiṣu
yathā bhavanti yathā ca tasyāparārddhagatāścatvāro varṇṇā anti-
mādipaṅktiṣu urddhorddhakrameṇa antya koṣṭhagā bhavanti tathā varṇāḥ
śloke niveśyāḥ . evaṃ dvitīyapādārdhagā ādyāścatvāro
varṇṇā adho'dhaḥkrameṇa prathamādipaṅktidvitīyakoṣṭhagāḥ
aparārdhaghaṭakāścatvāraśca varṇṇā ūrddhvorddhvakrameṇa antimādi-
paṅktiṣu saptamakoṣṭhagāḥ . tṛtīyapādārdhagāḥ ādyāścatvāro
varṇāḥ prathamādipaṅktiṣu adho'dhaḥkrameṇa tṛtīyakoṣṭhagā utta-
rārdhagāścatvāro varṇṇāśca ūrddhvorddhvakrameṇa antimādiṣu ṣaṣṭha-
koṣṭhagāḥ caturthapādārdhagā ādyāścatvārovarṇṇāḥ adhodhaḥ-
krameṇa prathamādiṣu paṅktiṣu caturthakoṣṭhagāḥ uttarārdhagatā
ścatvāro varṇṇāśca ūrddhārddhakrameṇa antimādiṣu pañcamakoṣṭhagāḥ
yathā bhaveyustathā varṇṇavinyāso vidheyaḥ . evaṃ sati yathā
prathamādipaṅktikrameṇa catvāraḥ pādāḥ paṭhituṃ śakyante evamukta-
prakāreṇa adhodhaḥkrameṇa ca prathamādikoṣṭhagavarṇṇagrahaṇena evaṃ
antimādiṣu, ūrddhvorddhvakrameṇa antimakoṣṭhasthavarṇṇagrahaṇena,
uktarītyā prathamādipaṅktiṣu dvitīyādikoṣṭhasthavarṇṇagrahaṇena
antimādiṣu upāntimakoṣṭhagavarṇṇagrahaṇena ca uktadiśā
pāṭhe dvitīyādipādā bhavanti . sarvvatobhadrasyevāsya sarvvato
'nulomavilomapāṭhāsambhavena ardhabhramatvam ayañca vandhaḥ
anuṣṭupchandasyeva nānyatra chandasīti jñeyam . evam
“abhīkamatikeneddhve bhītānandasya nāśane . kanatsakāmasenāke
mandakāmamakamasyati” māghaśloke'pi jñeyaḥ .