• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • arda

    See also ardda.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 70.
    arda r. 1st cl. (ardati)

    1 To ask or beg.

    2 To go. 1st and 10th cls. (ardati-te ardayati-te) To kill or to hurt.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 55, col. 1.
    arda arddayati te 10. c. To hurt or kill.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 58, col. 2.
    arda

    r. 1st cl. (ardati)

    1. To ask or beg.

    2. To go. 1st and 10th cls.
    (ardati-te ardayati-te) To kill or to hurt.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 105.
    arda yātanāgatiyācaneṣu . (gatau, sakaṃ pīḍāyāṃ akaṃ
    bhvādi paraṃ seṭ .) iti kavikalpadrumaḥ .. yātanā
    tāḍanaṃ . arddati putraṃ pitā . “śaradghanaṃ nārddati
    cātako'pi” . na yācatītyarthaḥ . iti durgādāsaḥ ..
    ☞ vol. 1, p. 105.
    arda ña badhe . (curāṃ-ubhaṃ-sakaṃ-seṭ .) iti kavikalpa-
    drumaḥ .. ña arddati arddate . “rakṣaḥsahasrāṇi caturdda-
    śārddīt” . ayamātmanepadītyanye . iti durgādāsaḥ ..
    ☞ vol. 1, p. 105.
    arda ka badhe . iti kavikalpadrumaḥ .. ka arddayati .
    ayamātmanepadītyanye . iti durgādāsaḥ ..

    Kṛdantarūpamālā

    ☞ p. 38.
    (41) ‘arda gatau yācane ca’ (I-bhvādiḥ-55-saka. se. para.)

    ‘ardayedardate'rderdyau hiṃsane'rdati yācane .’ (103) iti devaḥ . śāka-

    ṭāyanastu anudāttetamimaṃ dhātuṃ manyate .

    ‘yātane ca ityeke’ -iti kṣīrasvāmī . yācane dvikarmakaḥ .

    ardakaḥ-rdikā, ardakaḥ-rdikā, ardidiṣa 1 kaḥ-ṣikā;

    arditā-trī, ardayitā-trī, ardidiṣitā-trī;

    ardan-ntī, ardayan-ntī, ardidiṣan-ntī;

    ardiṣyan-ntī-tī, ardayiṣyan-ntī-tī, ardidiṣiṣyan-tī-ntī;

    — ardayamānaḥ, ardayiṣyamāṇaḥ;

    art-ard-ardau-ardaḥ; — --

    samarṇa 1 ḥ, nyarṇaḥ, vya Brṇaḥ, abh 2yarṇaḥ-abhyarditaḥ (vidūre) A arditam-taḥ-tavān, arditaḥ, ardidiṣitam-taḥ-tavān;

    ardaḥ, janā 3 rdanaḥ, ardaḥ, ardidiṣuḥ, ardidayiṣuḥ;

    arditavyam, ardayitavyam, ardidiṣitavyam;

    ardanīyam, ardanīyam, ardidiṣaṇīyam;

    ardyam, ardyam, ardidiṣyam;

    īṣadardaḥ-durardaḥ-svardaḥ; — --

    ardyamānaḥ, ardyamānaḥ, ardidiṣyamāṇaḥ;

    ardaḥ, ardaḥ, ardidiṣaḥ;

    arditum; ardayitum, ardidiṣitum;

    ardā, ardanā, ardidiṣā, ardidayiṣā;

    arditvā, ardayitvā, ardidiṣitvā;

    samardya, samardya, samardidiṣya;

    ardam 2, arditvā 2, ardam 2, ardayitvā 2, ardidiṣam 2; ardidiṣitvā 2;

    [Footnote]1. ‘na ndrāḥ saṃyogādayaḥ’ (6-1-3.) iti rephasya dvitvaniṣedhaḥ .

    [Footnote]1. ā. ‘ardessaṃnivibhyaḥ’ (7-2-24) iti iṇṇiṣedhaḥ . ‘radābhyāṃ niṣṭhāto naḥ—’

    (8-2-42) iti natve, ṇatve ca rūpam .

    [Footnote]B. ‘avyarṇo girikūṭābhān abhyarṇānārdidad drutam .

    vṛttaśastrān mahārambhān adāntāṃstridaśairapi ..’ (bha. kā. 9-19.)

    [Footnote]2. ‘abheścāvidūrye’ (7-2-25) iti iṇṇiṣedhaḥ .

    [Footnote]A. ‘palānyakhādyāni khadan badadvapurgadannavācyāni radan satāṃ manaḥ . nadan madādardita-

    saṃkṣayo'dhunā kṣaṇaṃ khalo nardatu gardabhasvanaiḥ’ dhā. kā. 1-8.

    [Footnote]3. ‘nandigrahipacādibhyo—’ (3-1-134) iti nandyāditvāt kartari lyuḥ .

    ☞ p. 39.
    (41-A) ‘arda hiṃsāyām’ (X-curādiḥ-1829. saka. seṭ. ubha.)

    ādhṛṣīyaḥ . ‘ardayedardate'rdedyau hiṃsane'rdati yācane’ (103) iti devaḥ .

    śākaṭāyanapakṣe ātmanepadī .

    ardakaḥ-rdikā, ardidayiṣakaḥ-ṣikā, ardakaḥ-rdikā; 1

    ardayitā-trī, ardidayiṣitā-trī, arditā-trī;

    ardayan-ntī, ardidayiṣan-ntī, ardan-ntī;

    ardayiṣyan-ntī-tī, ardidayiṣiṣyan-ntī-tī, ardiṣyan-ntī-tī;

    ardayamānaḥ, ardidayiṣamāṇaḥ, 2 ardamānaḥ;

    ardayiṣyamāṇaḥ, ardidayiṣiṣyamāṇaḥ, ardiṣyamāṇaḥ;

    art 2 -ard-ardau-ardaḥ; — --

    arditam-taḥ, ardidayiṣitaḥ, 3 samarṇaḥ-nyarṇaḥ-vyarṇaḥ- 4 abhyarṇaḥ, abhyarditaḥ; tavān;

    ardaḥ, ardidayiṣuḥ, ardaḥ, 5 janārdanaḥ, ardidiṣuḥ, 6 samardī;

    ardayitavyam, ardidayiṣitavyam, arditavyam;

    ardanīyam, ardidayiṣaṇīyam, ardanīyam; A ardyam, ardidayiṣyam, ardyam;

    īṣadardaḥ, durardaḥ, svardaḥ;

    ardyamānaḥ, ardidayiṣyamāṇaḥ, ardyamānaḥ;

    ardaḥ, ardidayiṣaḥ, ardaḥ;

    ardayitum, ardidayiṣitum, arditum;

    ardanā, ardidayiṣā, ardā;

    ardayitvā, ardidayiṣitvā, arditvā;

    samardya, samardidayiṣya, samardya;

    ardam 2, ardayitvā 2, ardidayiṣam 2, ardidayiṣitvā 2, ardam 2; arditvā 2;

    [Footnote]1. ṇijabhāvapakṣe śuddhāddhātossani rūpāṇi pūrvalikhitā (41) rdativat jñeyāni .

    [Footnote]2. śākaṭāyanamate ṇijabhāvapakṣe'nudāttettvāt śānaj bhavati .

    [Footnote]2. ā. ‘vā'vasāne’ (8-4-56) iti cartvavikalpaḥ . ‘rāt sasya’ (8-2-24) iti

    niyamāt saṃyogāntalopo na .

    [Footnote]3. ṇijabhāvapakṣe ‘ardessaṃnivibhyaḥ’ (7-2-24) itīṇṇiṣedhe, ‘radābhyāṃ—’ (8-2-42)

    iti niṣṭhānatve ṇatvam .

    [Footnote]4. ‘abheścāvidūrye’ (7-2-25) iti niṣṭhāyāmiṇṇiṣedhaḥ . vidūre tu ‘abhyardita’

    ityeva .

    [Footnote]5. ṇijabhāvapakṣe nandyāditvāt (3-1-134) kartari lyuḥ .

    [Footnote]6. ‘supyajātau—’ (3-2-78) iti ṇiniḥ tācchīlye .

    [Footnote]A. ‘kṛṣṇo'viśrathitāribhīrabhimayan doṣṇā grathan bhrāmayan

    krāthyaṃ prothitavān aśīkitamatiṃ bhūmāvacīkannamum .

    mallo'rdyaḥ sa ca hiṃsitaḥ padamupāsātsīddhareḥ śundhitaḥ

    tāvat svaṃ balamacchadaṃ juṣitavān muṣṭyā halī muṣṭikam ..’ dhā. kā. 3-50