Ātm. 1. To beam, Chr. 291, 2 = Rigv.
i. 85, 2; to shine, Chr. 294, 3 = Rigv. i.
92, 3. 2. To worship, to honour, Man.
3, 93. To offer respectfully, Man. 4,
235. an-arcita, Given without due
honour, Man. 4, 213. — With the prep.
abhi abhi, To worship, Man. 8, 391.
abhyarcita, with gen. Rājat. 5, 101. —
With samabhi sam-abhi, To worship,
Yājñ, 1, 179. — With prati prati, Causal.
To return a respectful salutation, with
acc. Rām. 2, 71, 31. — With sam sam,
To honour, Rām. 2, 3, 48.
1) strahlen, vgl. arka, arkin, arca, arci, arcis, 5. arj . — caus. strahlen machen: hàryannùṣasâmarcayàḥ sūryâṃ hàryannârocayaḥ ṚV. 3, 44, 2. Vgl. u. prati .
— 2) lobsingen, preisen NAIGH. 3, 14. arcā̂mi sumnàyannàhamantyū̂tim ṚV. 1, 138, 1. tadâsmaì navyâmaṅgiràsvadârcatà śuṣmā̀ yadâsya pràtnathòdīrâte 2, 17, 1. yasmā̂ àrkaṃ sàptaśī̂rṣāṇamānṛ̀cuḥ (vgl. P. 6, 1, 36) VĀLAKH. 3, 4. ṚV. 1, 6, 8. 10, 1. 19, 4. 92, 3. 10, 12, 4. 112, 9. 165, 1. u.s.w. AV. 12, 1, 38. 18, 3, 63. vom Singen der Winde: ārcànnatrâ màrutàḥ sasmînnā̀jau ṚV. 1, 52, 15. 85, 2. 165, 1. 166, 7. 3, 14, 4. 5, 29, 6. vom Brüllen des Stiers: vṛṣā̀ yatsekâṃ vipipā̀no arcā̂t 4, 16, 3. Im ŚAT. BR. in der Regel in Verbindung mit śram: arcantaḥ śrāmyantaśceruḥ 1, 2, 5, 7. 18. 8, 1, 7. 4, 2, 4, 15. 5, 4, 3. 10, 4, 3, 6. 6, 5, 1 (= BṚH. ĀR. UP. 1, 2, 1). 11, 1, 6, 7. u. s. w. — pass.: yābhyā̂ṃ gāyàtramṛ̀cyatê ṚV. 8, 38, 10. 7, 70, 6. part. praes. pass. 6, 38, 2. 49, 3. ṛc, ṛcáti loben DHĀTUP. 28, 19. Vgl. arka, arkin, ṛc .
— 3) ehren, seine Achtung erweisen; begrüssen DHĀTUP. 7, 24. mit dem acc.: evaṃ yaḥ sarvabhūtāni brāhmaṇo nityamarcati M. 3, 93. pitṝn 4, 150. yadarcati 8, 305. MBH. 1, 6453. 2, 1379. R. 6, 104, 38. tvām - brāhmaṇāḥ - mantrairarcan (sic) MBH. 3, 169. ārcan BHAṬṬ. 17, 5. ānarca R. 2, 25, 24. RAGH. 2, 21. 4, 84. ānarcuḥ INDR. 3, 1. MBH. 3, 988. ārcīt BHAṬṬ. 1, 15. arciṣyandevatātithīn M. 4, 251. gerund. arcitvā R. 3, 77, 15. und arcya M. 1, 4. 7, 145. MBH. 3, 8018. arcya tāndevāngataḥ ved. P. 7, 1, 38, Sch. med.: arcāmahe 'rcitaṃ sadbhiḥ MBH. 2, 1383. pass.: ānarce tena BHAṬṬ. 14, 63. — caus. arcâyati ( DHĀTUP. 34, 3) hat dies. Bedeutung: te tamarcayantastvaṃ (so ist zu lesen) hi no pitā yaḥ u. s. w. PRAŚNOP. 6, 8. priyāṃ vācamabhivadantyo 'rcayantya eṣa vaḥ puṇyaḥ sukṛto brahmalokaḥ MUṆḌ. UP. 1, 2, 8. M. 2, 181. 202. 3, 27. 144. 209. 4, 30. 5, 32. 6, 7. MBH. 1, 6533. 2, 517. 1408. 3, 2762. N. 2, 14. 18, 17. R. 2, 32, 13. 4, 25, 6. 5, 55, 21. SUŚR. 1, 15, 6. ārcicat VOP. 18, 1. med.: svādhyāyenārcayetarṣīn M. 3, 81. arcayiṣye 'hamarcyaṃ tvām MBH. 1, 3203. arcayasvemau R. 4, 4, 8. arcayāṃ cakre 1, 9, 67. kaccidarciṣyate śivam VOP. 25, 20. arcita geehrt, verehrt, begrüsst, in gutem Ansehen stehend AK. 3, 2, 51. 47. H. 447. M. 3, 146. INDR. 4, 3. 5. RAGH. 1, 6. 90. ŚĀK. 64, 11. arcite 'pyarṇave ratnaiḥ VID. 227. RAGH. 12, 89. arcitaṃ sarvalokānāṃ saskandhaviṭapadrumam R. 4, 18, 23. ṛṣigaṇārcita MBH. 3, 169. HIT. II, 76. upaviśya - āsane paramārcite R. 1, 2, 29. adhvan ein guter Weg AK. 2, 1, 16. — sarvaṃ sukṛtamādatte brāhmaṇo 'narcito vasan M. 3, 100. navenānarcitā hyasya paśuhavyena cāgnayaḥ 4, 28. 29. — mit Ehrerbietung gereicht: yo 'rcitaṃ pratigṛhṇāti dadātyarcitameva ca M. 4, 235. anarcita 213. YĀJÑ. 1, 167. — arcitavant KATHĀS. 22, 122. — desid. arciciṣati P. 6, 1, 3, Sch. — Die Begriffe Licht und Sprache berühren sich auch sonst in der Sprache.
— anu zujauchzen; mit dem acc.: anù yadī̂ṃ màrutô mandasā̀namārcànnindrâm ṚV. 5, 29, 2.
— abhi
1) preisen, besingen; singen: pàśvayântrāso àbhi kā̀ramârcan ṚV. 4, 1, 14. ìma û tvā jarìtārô àbhyârcantyàrkaiḥ 6, 21, 10. 1, 51, 1. 101, 7. 6, 50, 15. 8, 40, 4. 10, 148, 3. VS. 4, 25. AV. 7, 82, 1. 13, 1, 33. 2, 23. med.: àbhi vô arce pòṣyāvâtò nṝn ṚV. 5, 41, 8. 6, 22, 1. àgniṃ dèveddhâmàbhyârcase (1 pers.) gìrā 10, 64, 3.
— 2) ehren, verehren, seine Achtung erweisen: yathārhametānabhyarcya M. 8, 391. 3, 30. 5, 52. R. 3, 22, 6. BHAG. 18, 46. RAGH. 1, 35. VIKR. 45, 9. BHAṬṬ. 1, 24. abhyarcitum R. 2, 90, 23. abhyarcita MBH. 2, 1390. R. 3, 77, 13. 4, 44, 33. Vgl. abhyarcana fg.
— samabhi ehren, verehren, begrüssen: devānpitṝnsamabhyarcya YĀJÑ. 1, 179. 2, 112. samabhyarcya svāgatenāgatāṃstu tān 1, 226. MBH. 3, 5045. 8169.
— pra
1) preisen, besingen; singen: pra vā̂marcantyùkthinô nīthā̀vidô jarìtārâḥ ṚV. 3, 12, 5. 13, 1. 101, 1. prārcàddayâmāno yùvākûḥ 1, 120, 3. 62, 1. 4, 55, 2. 7, 43, 1. pra và indrā̂ya bṛhàte marûtò brahmā̂rcata 8, 78, 3. 10, 133, 1.
— 2) ehren: prānarcurarcyā jagadarcanīyam BHAṬṬ. 2, 20. — caus. dass.: prārcicacca svayaṃbhuvam BHAṬṬ. 15, 95.
— abhipra besingen: àbhi pra vâḥ sùrādhâsàmindrâmarca VĀLAKH. 1, 1. ṚV. 8, 58, 4.
— prati
1) entgegenstrahlen: agnè yattè 'rcistenà taṃ pratyârca AV. 2, 19, 3.
— 2) caus. den Gruss erwiedern, mit dem acc.: dvāḥsthaṃ pratyarcya taṃ janam R. 2, 71, 31. sarvānarcayitvā - pratyarcitaśca taiḥ sarvaiḥ MBH. 2, 517. 3, 941.
— 3) caus. einzeln begrüssen: striyaśca tām - pratyarcayāmāsuḥ MBH. 1, 7211.
— sam ehren, verehren: devānsamānarcuḥ R. 2, 3, 48. — caus. dass.: tam - samārcayat MBH. 3, 10190 (11090 gedr.). BHAṬṬ. 4, 9.
— Vgl. 2. arj 2. und rac .
3) guṇānarcanti jantūnāṃ na jātiṃ kevalāṃ kvacit Spr. 848.
— 4) schmücken VARĀH. BṚH. S. 1, 1. 43, 25.
— abhi
2) WEBER, RĀMAT. UP. 325. abhyarcita RĀJA-TAR. 5, 100. fehlerhaft für abhyarthita MBH. 5, 1532 (Spr. 4909).
— samabhi VARĀH. BṚH. S. 88, 40.
— pra
2) BHĀG. P. 10, 84, 41.
— prati vgl. pratyarcana .
— sam schmücken VARĀH. BṚH. S. 43, 53.
ánu, jemandem [A.] zujauchzen.
abhí 1) singen (ohne Cas); 2) singen, ein Lied [A.]; 3) besingen, einen Gott, oft mit dem Zusatze: mit Liedern, arkaís ({383,12}; {462,10}; {539,6}), gīrbhís ({463,1}), girā́ ({660,4}; {890,3}), bráhmanā ({491,6}).
úd, hervorgehen lassen [A.], AV., vgl. ud-ṛ́c.
pra 1) vorleuchten ({265,8}); 2) anheben zu singen; 3) besonders: einem Gotte [D.]; 4) einem Gotte [D.] ein Lied [A.]; 5) besingen, einen Gott [A.]; 6) anpreisen, einem [D.] etwas [A.]; 7) etwas [A.] besingen.
abhíprá, besingen (girā́ {678,4}; gīrbhís {285,4}).
sám, feststellen (s. o.).
Stamm árca:
-āmi 7) (pūṣáṇam) {138,1}. — 8) sumatím {300,8}; ápas {838,4}.
-ati 6) te práśastim {538,3}.
-athas 5) gātúm 151,6* (mitra varuṇa).
-āmasi 7) tuā {462,6}.
-anti 1) śarám anusphurám {AV. 1,2,3}. — 2) {92,3} (uṣā́sas). — 5) arkám {10,1}; 166,7* — 6) túbhya arkám 384,6*. — 7) tvā 383, 1*; índram 6*; vājínam {973,3}.
-at 2) vṛ́ṣā (índras) 173, 2*.
-āma 5) sā́ma {173,1}. — 6) arkám náre {62,1}.
-āt 2) vṛ́sā (índras) {312,3}.
-ān 6) te arkám 385,5*. — prá 7) dhā́māni {351,2}.
-a [-ā] 4) śakrā́ya {54,2}; divé {413,1}; marúdbhias {661,1}. — 6) divé vácas {54,3}. — 9) váyas agnáye {370,1}. — prá pavākáśociṣe {376,1}; viśvā́narāya {876,1}. — 4) váruṇāya mánma {509,9}; agnáye stómam {457,22}. — 5) śakrám {1019,1}.
-ata 3) {678,8}. — 4) bráhmavāhase {486,4}. — 5) gātúm {151,2}.
-antu 3) {678,8}.
arca:
-ati 2) makhás (Sonne) {6,8}. — 6) índrāya śūṣám {9,10}.
-anti 4) tásmai {132,5}. — abhí 1) {491,15}; {827,3}. — 3) índram {383,12} (dáśagvāsas); índram {539,6}; tvā {462,10}. — prá 5) vām {246,5}.
-at 6) vas bráhmāṇi {165,14}.
-āma 4) tāsmai {991,1}. — abhí 3) devā́n {809,4}.
-an 9) túbhyam sumnám 248,4*. — abhí 2) kārám {297,14}. — prá 3) vas {559,1}.
-a [-ā] 2) vibhāvaso {379,7}. — 4) divé pṛthivyaí {288,2}; agnáye {643,24}; pitukṛ́ttarebhias {902,5}. — 5) arkám 938,9* (ganapate). — 6) asmai bráhma {915,3}. — abhí 2) gíras {974,3}. — 3) índram {463,1}; {491,6}; indrāgnī {660,4}. — prá 3) agnáye {247,1}. — 4) váruṇāya bráhma {439,1}. — 6) yajñám marúdbhias {406,5}. — abhí prá índram {678,4}; {1018,1}.
-atu 3) bṛ́haspátis {862,5} (sā́mabhis).
-ata [-atā] 3) {80,9}. — 4) indrāya {84,5}; ajárebhyas {920,7}. — 6) tád asmai {208,1}; sómāya gāthám {723,4}; índrāya śūṣám {922,2}. — 7) púram ná (índram) {678,8}. — 9) índram stotṛ́bhyas {702,26}; nṛmṇám śárdhāya {408,1}; páyas nas {890,9}. — abhí 3) índram {51,1}; vā́tam {918,13}. — prá 2) {678,8}. — 3) gaṇā́ya {574,1}. — 3) und 5) pā́ntam, víṣṇave {155,1}. — 4) mandíne vácas {101,1}; asmai gāyatrám {621,8}; índrāya bráhma 698,3*; índrāya śūṣám {959,1}. — abhí prá índram {285,4}; {701,5}.
-antu 5) arkám {701,19}.
-e [1. s. med.] abhí 3) nṝ́n {395,8}.
Imperf. ā́rca (tonlos {120,3}; {387,9}):
-at 387,9(?). — prá 2) {120,3}.
-an 3) 52,15*; návagvās {399,7}. — ánu índram 383,2*.
Perf. (schwach) ānṛc:
-cús 3) yé {360,8}. — 5) arkám {19,4}. — 6) yásmai arkám {1020,4}. — úd gā́s {AV. 12,1,39} (s. o.).
-cus 5) arkám {1020,10}.
-ce sám {160,4} (s. o.).
Aor. arcasa:
-e [1. s. med.] ábhí 3) agním {890,3}.
Stamm d. Pass. ṛśyá:
-áte 6) yā́bhyām gāyatrám {658,10}.
-ante 6) bráhmāṇi yuvábhyām {586,6}.
Stamm d. Caus. arcaya:
-as 10) uṣásam {278,2} (parallel sū́ryam arocayas).
Part. árcat:
-an 2) {80,1—16}; áṅgirās {265,7}. — prá 1) {265,8}.
-ate 3) {87,2}; {418,2}.
-atas [G.] 3) víprasya {538,4} substantivisch {544,5} (bráhmakṛtim).
-antas 2) {62,2} (áṅgirasas). — 3) {649,10}; (vayám) {367,1}. — 5) arkám 85,2*. — 8) ójas 266,3*.
-atas [A.] 3) {915,16}.
Part. d. Pass. ṛcyámāna:
-ā [f.] 5) deváhūtis {479,2}.
-e [du. f.] 7) aruṣásya duhitárā {490,3}.
Inf. ṛcás:
-áse zum Preise {480,5}; {577,6}.
Verbale árc, ṛ́c (siehe besonders und vgl. ud-ṛ́c).
arcā́ māsā́ {475,4}.
— 1) strahlen , glänzen.
— 2) singen , lobsingen , besingen.
— 3) Jmd (Dat.) Etwas (Acc.). anpreisen.
— 4) Jmd ehren , seine Achtung erweisen ; Etwas achten. Ausnahmsweise auch Med. arcita geehrt , dem Verehrung erwiesen worden ist , in hohem Ansehen stehend ; mit Achtung gereicht.
— 5) schmücken. arcita geschmückt R. 1,2,29.
— Caus. arcayati
— 1) strahlen machen.
— 2) Jmd ehren , seine Achtung erweisen. Auch Med.
— Mit anu Jmd (Acc.). zujauchzen.
— Mit abhi Act. Med.
— 1) singen , besingen , preisen.
— 2) ehren , verehren , seine Achtung erweisen. abhyarcita wird mit abhyarthita verwechselt.
— Mit samabhi ehren , verehren , begrüssen.
— Mit pra
— 1) vorleuchten.
— 2) anheben zu singen.
— 3) besingen.
— 4) Jmd (Dat.) Etwas (Acc.) anpreisen.
— 5) ehren.
— *Caus. ehren.
— Mit abhipra besingen.
— Mit prati
— 1) entgegen strahlen.
— 2) einen Gruss erwiedern.
— Caus. einzeln begrüssen.
— Mit sam
— 1) feststellen.
— 2) ehren , verehren.
— 3) schmücken.
— Caus. ehren.
3. 5. N. 18. 19.
c. abhi i. q. simpl. BH. 18. 19.
√ arc, ṛc ‘shine, praise’ present: [1.] árcati etc. V.+ arce – arcase 1s. perfect: ānarca E.+ ānṛcús ānarcus E.+ ānṛce [aorist: ārcicat ārcīt] future: arciṣyati ārkṣyánt? verbal: arcita arcitum arcitvā -arcya E.+ ṛcáse secondary: passive: ṛcyáte – desiderative: arciciṣa- arcayati arcayate etc. V.+ arcyate derivatives: árc arká V.+ arcā́ B.+ arcaka C. arcya E.+ arcatra- RV. arcátri RV. arcana E.+ arcanīya E.+ arcanā́nas V. arcí V.+ arcín RV. arcitṛ E. arcís V.+ ṛ́c V.+ -ṛca AV.+ -ṛcas RV. -ṛkti? RV. ṛkvá RV. ṛ́kvan V.