• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • araṇi

    See also araṇiḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 66.
    araṇi mfn. (-ṇiḥ-ṇī) Wood used for kindling a fire, exciting it by attrition. m. (-ṇiḥ)

    1 The plant of which especially the wood is used for this purpose, (Premna spinosa, &c). See gaṇikārikā.

    2 A flint.

    3 The sun.

    E. ṛ to go, and ani Uṇādi aff.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 51, col. 2.
    ara-ṇi (ṇiḥ-ṇī) 2. m. 3. f. Wood
    used for kindling a fire.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 47, col. 1.
    araṇi and -ṇī araṇī̆, f. Wood used

    for kindling a fire by attrition, Pañc.

    i. d. 247; Rām. 2, 104, 24.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 80, col. 2.
    1. araṇi, is, ī, m. f. the wood of the Ficus Re-

    ligiosa used for kindling fire by attrition; the lower

    one (adharāraṇi) of the two Araṇis; (ī), du. the

    two pieces of wood used in kindling the sacred fire;

    (is), m., N. of several plants, especially Premna

    Integrifolia; the sun; fire; a flint?; (is), f. a

    way, a path. —Araṇi-mat, ān, atī, at, related to

    the two Araṇis; to be produced by the Araṇis.

    —Araṇī-ketu, us, m. the Premna Integrifolia.
    ☞ p. 80, col. 2.
    araṇi 2 . a-raṇi, is, f., Ved. stinginess.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 120, col. 1.
    aráṇi, f. piece of wood for kindling fire by attrition.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 40.
    aráṇi f. a. piece of wood used for producing fire by attrition.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 26, col. 3.
    araṇi ar-áṇi, araṇī ar-áṇī, f. tinder-stick
    (for producing fire by attrition).

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 86, col. 2.
    1. aráṇi f. ‘being fitted into’ or ‘turning round’, the piece of wood (taken from the Ficus Religiosa or Premna Spinosa) used for kindling fire by attrition, RV. &c. (generally distinction is made between the lower one and the upper one, adharāraṇí and uttarāraṇi, the former may also be meant by araṇi alone without adhara)
    ☞ p. 86, col. 2.
    (figuratively) a mother, Hariv. (cf. pāṇḍávāraṇi and surāraṇi)
    ☞ p. 86, col. 2.
    aráṇi m. the plant Premna Spinosa, L.
    ☞ p. 86, col. 2.
    the sun, L.
    ☞ p. 86, col. 3.
    2. á-raṇi f. discomfort, pain, AV. i, 18, 2.
    ☞ p. 1316, col. 1.
    accord. to some, ‘uncouthness’ [Sāy. reads araṇīm], AV. i, 18, 2.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 54, col. 2.
    araṇi

    mf. (-ṇiḥ-ṇī) Wood used for kindling a fire, exciting it by attri-
    tion.

    m. (-ṇiḥ)

    1. The plant of which especially the wood is used for
    this purpose. (Premna spinosa, &c.) See gaṇikārikā.

    2. A flint.

    3.
    The sun.

    E. ṛ to go, and ani Unadi aff.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 46, col. 1.
    araṇi araṇi m. f. [employé ordint. au duel araṇī]. Les deux morceaux de bois d'où l'on extrait le feu par le frottement.

    M. les végétaux qui fournissent ces bois.

    Cf. lat. alnus, ornus; gr. .

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 78, col. 1.
    araṇi- f. bois servant à provoquer le feu par frottement (-ī- id.); mère; ventre de la mère.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 404.
    1. aráṇi

    1) Reibholz, die Holzstücke durch deren Reibung Feuer entzündet wird. Die Reibung erscheint im Veda häufig als Paarung und Agni als Kind der Hölzer. Uṇ. 2, 98. NIR. 5, 10. Nach den Lexicogrr. m. f. AK.2,7,18. H. 825. MED. ṇ. 34. SIDDH. K. 247,a,15; im Gebrauch ist das f. mit der Nebenform aráṇī nachzuweisen. tejîṣṭhābhiràraṇîbhiḥ ṚV. 1, 127, 4. 129, 5. ùta smà yaṃ śiśûṃ yathā̀ navàṃ janîṣṭā̀raṇī̂ 5, 9, 3. hìràṇyayī̂ àraṇī̀ yaṃ nìrmanthâto àśvinā̂ (garbham) 10, 184, 3. àraṇyôḥ 7, 1, 1. 3, 29, 2. AV. 10, 8, 20. ŚAT. BR. 3, 1, 1, 11. 4, 6, 8, 3. 12, 4, 3, 3. 10. und sonst. KAṬHOP. 4, 7. ŚVETĀŚV. UP. 1, 14. 15. ĀŚV. GṚHY. 4, 6. R. 2, 104, 24. HARIV. 312. 979. 1407. fg. PAÑCAT. I, 247. Sie werden als das obere und untere unterschieden: uttarāraṇí und adharāraṇí ŚAT. BR. 3, 4, 1, 22. 11, 5, 1, 15. fgg. KĀTY. ŚR. 5, 1, 30. 8, 7, 5. u.s.w. ŚVETĀŚV. UP. 1, 14. araṇilakṣaṇa heisst das 22ste PARIŚIṢṬA zum AV. Verz. d. B. H. 90.

    — 2) m. die zu solchen Reibhölzern gebrauchte Premna spinosa (vahnimantha) MED. ṇ. 34. DIVYĀV. in BURN. Intr. 209.

    — 3) m. Sonne KĀŚĪKHAṆḌA im ŚKDR. — Von ar entweder in der Bedeutung von sich eng anschliessen (vgl. die 2te Bedeutung des caus.), oder in der von aufliegen (vgl. die 4te Bed. des caus.), oder endlich in der von erregen.

    ☞ vol. 1, p. 404.
    2. áraṇi (3. a + raṇi) f. Kargheit: nirarâṇiṃ savìtā sā̂viṣatpàdornirhastâyòrvarûṇo mìtro âryàmā AV. 1, 18, 1.
    ☞ vol. 5, p. 1038.
    1. araṇi

    1) araṇī MBH. 3, 17228.

    Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda

    ☞ p. 102.
    aráṇi und aráṇī, f., das Reibholz, durch dessen Reibung an einem andern Feuer hervorgebracht wird; wol als das in Bewegung gesetzte, sich bewegende [ar 1. 6] aufgefasst (vgl. dhamáni von dham, dhmā); im Dual die beiden gegeneinander geriebenen Holzstücke.

    -ī [s.] {363,3}.

    -ī [d.] {1010,3} hiraṇyáyī.

    -yos [L. du.] {517,1}.

    -ios {263,2}.

    -ibhis {127,4}; {129,5} (téjiṣṭhābhis).

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 104, col. 3.
    1. áraṇi

    — 1) *m. und f. (auch aráṇī) Reibholz.

    — 2) m. Premna spinosa. Auch *f. ī GAL.

    — 3) die Sonne.

    ☞ vol. 1, p. 104, col. 3.
    2. áraṇi f. Unbehagen.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 27, col. 1.
    aráṇi u. °ṇī. Reibholz (zum Feuermachen).

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 64, col. 1.
    1. aráṇi 1. lies (*m.). Bildlich so v.a. Mutter, Hariv. 7022 nach Nīlak.

    — 1. Mutter. MBh. 1, 134, 35; in surā- raṇi VP. 5, 30, 24. Pāṇḍavāraṇi VP.2 5, 90.

    — Mutterleib, MBh. 1, 135, 17.

    ☞ p. 64, col. 2.
    araṇi Adj. °lieblos, Vaij. 86, 50.

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    ☞ p. 48.
    araṇi;
    nirmanthakāṣṭhamaraṇiḥ praṇīto'gniśca saṃskṛtaḥ .
    2.1.1.415

    Vācaspatyam

    ☞ p. 350, col. 1.
    araṇi pu0 ṛ—ani . 1 sūryye ‘gaṇiyārīti’ khyāte 2 vṛkṣe .
    ṛcchati prāpayatyagnim . 3 agnimanthanakāṣṭhe dvi0 .
    striyāṃ ṅīp . “jāte putre'raṇiṃ mathitveti” śrutiḥ
    “ātmānamaraṇiṃ kṛtvā” purā0 “agnyuddhāraśabde 63 pṛṣṭhe
    vivaraṇam “araṇīsahitaṃ manthaṃ brāhmaṇasya tapasvinaḥ .
    mṛgasya gharṣamāṇasya viṣāṇe samajjataṃ” bhā0 va0 pa0 .
    “tataḥ punarmahatmānaḥ pāṇiṃ venasya dakṣiṇam . araṇī-
    miva saṃrabdhā mamanthurjātamanyava” iti harivaṃ0 “parāśa-
    rakulodbhūtaḥ śukonāma mahātapāḥ . bhaviṣyati yuge
    tasmin mahāyogī dvijarṣabhaḥ . vyāsādaraṇyāṃ saṃbhūto
    vidhūmo'gniriva jvalan” hariva0 . araṇīmadhikṛtya
    kṛtogranthaḥ ḍhak . āraṇeyam bhāratavanaparvvāntargate araṇī-
    haraṇādhikāreṇa vyāsakṛte'vāntaraparvabhede .

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 96.
    Araṇi (I) — a piece of sacred wood to produce fire for

    sacrifice.

    Bhā. III. 27. 23; IV. 16. 11.
    ☞ vol. 1, p. 96.
    Araṇi (II) — the wife of Dvaipāyana and mother of Śuka.

    Br. III. 8. 72; 10. 79-80; Vā. 70. 84; 91. 43.

    Renou Vocabulaire du rituel védique

    ☞ p. 19.