• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • arśas

    See also arśin.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 72.
    arśas n. (-rśaḥ) Hoemorrhoids, piles.

    E. ṛ to go, asun Uṇādi affix, and śuṭ inserted.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 56, col. 1.
    arśas (śaḥ) 1. n. Idem.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 53, col. 1.
    arśas arśas, probably ṛṣ + as

    (with ś instead of ṣ), n. Hæmor-

    rhoids.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 85, col. 2.
    Arśas, as, n. piles, hemorrhoids. —Arśo-ghna,

    as, ī, am, destroying the hemorrhoids; (as), m., N.

    of the plant Amorphophallus Campanulatus Blume;

    one part of buttermilk with three parts of water;

    (ī), f., N. of the plant Curculigo Archioides Lin.

    —Arśo-yuj, k, k, k, afflicted with hemorrhoids.

    —Arśo-roga, as, m. the hemorrhoids. —Arśoroga-

    yuta as, ā, am, or arśorogin, ī, iṇī, i, afflicted

    with hemorrhoids, having hemorrhoids. —Arśo-hita,

    as, m. the marking nut plant, Semecarpus Anacardium.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 170, col. 3.
    arśas n. [ṛ-asun vyādhau śuṭ ca Uṇ. 4. 195] Piles.

    Comp.

    — ghna a. destroying piles. (

    — ghnaḥ)

    1 N. of the plant śuraṇa, so called because it is said (pb) to cure piles.

    2 one part of buttermilk with three parts of water. (

    — ghnī)

    1 N. of the plant Curculigo Archioides Lin.

    2 the marking nut plant (bhallātaka).

    — yuj a. afflicted with piles.

    — hita a. curing piles. (

    — taḥ) the marking nut plant.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 43.
    árśas n. haemorrhoids.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 28, col. 2.
    arśas árś-as, n. pl. hemorrhoids.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 93, col. 2.
    árśas n. piles, hemorrhoids, VS. xii, 97, &c.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 59, col. 2.
    arśas

    n. (-rśaḥ) Hœmorrhoids, piles.

    E. ṛ to go, asun Unādi affix, and
    śuṭ inserted.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 231.
    arśas n. [ṛ-asun vyādhau śuṭ ca Uṇ.4.195] Piles; nāśayitrī balāsasyārśasa'upacitāmasi Vāj.12.97. -Comp. -ghna a. destroying piles. (-ghnaḥ) 1 N. of the plant śuraṇa (Mar. suraṇa), so called because it is said to cure piles. -2 one part of buttermilk with three parts of water. (-ghnī) 1 N. of the plant Curculigo Archioides Lin. (Mar. devaḍaṃgarī). -2 the marking nut plant (bhallātaka). -yuj a. afflicted with piles. -hita a. curing piles. (-taḥ) the marking nut plant; (Mar. bibbā).

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 82, col. 2.
    arśas- nt. hémorroïdes; -a- a. affligé d'hémorroïdes.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 451.
    árśas (von arś = 2. arṣ) n. Hämorrhoiden, pl. Hämorrhoidalknoten Uṇ. 4, 197. AK. 2, 6, 2, 5. H. 468. nā̀śàyìtrī̀ bàlāsàsyārśâsa upàcitā̂masi VS. 12, 97. SUŚR. 1, 258. fgg. 2, 46. fgg. Verz. d. B. H. No. 941. u.s.w. arśorogayuta AK. 2, 6, 2, 10.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 29, col. 1.
    árśas n. Hämorrhoiden.

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    ☞ p. 68.
    arśas;
    keśaghnamindraluptaṃ syādarśaśca gudakīlakaḥ .
    2.1.1.605

    Vācaspatyam

    ☞ p. 380, col. 2.
    arśa(rsa)s na0 ṛ—asun śuṭh (suṭh dantādirityanye) .
    balikākāre guhyastharogabhede yathāha suśrutaḥ “ṣaḍa-
    rśaṃsi bhavanti vātapittakaphaśoṇitasannipātaiḥ sahajāni
    ceti .. tatrānātmavatāṃ yathoktaiḥ prakopaṇairbdhiruddhādhyaśana-
    strīprasaṅgotkaṭukāsanapṛṣṭhayānavegavidhāraṇādibhirvviśeṣaiḥ praku
    pitā doṣā ekaśo dviśaḥ samastāḥ śoṇitasahitā vā
    yathoktaṃ prasṛtāḥ pradhānadhamanīranuprapadyā'dhogatvā gudamā-
    gamya praduṣya balīrmmāṃsaprarohān janayanti viśeṣatomandā-
    gnestathā tṛṇakāṣṭhopalaloṣṭravastrādibhiḥ śītodakasaṃsparśa-
    nādvā kandāḥ parivṛddhimāsādayanti tānyarśāṃsītyācakṣate ..
    tatra sthūlāndrapratibaddhamarddha pañcāṅgulaṃ gudamāhustasmin balaya-
    stisro'dhyarddhāṅgulāntarabhūtāḥ pravāhaṇī visarjjanī saṃvaraṇī
    ceti . caturaṅgulāyatāḥ sarvāstiryyagekāṅgulocchritāḥ .. śaṅkhā-
    varttanibhāścāpi uparyyupari saṃsthitāḥ . gajatālunibhāścāpi
    varṇataḥ samprakīrttitāḥ .. romāntebhyo yavādhyarddhaṃ gudauṣṭhaḥ
    parikīrttitaḥ .. prathamā tu gudauṣṭhādaṅgulamātre . teṣāntu
    bhaviṣyatāṃ pūrvvarūpāṇi, anne na śraddhā kṛcchrātpaktiramlīkā
    sakthisadanamāṭopaḥ kārśyamudgārabāhulyamakṣṇośca śvayathurandra-
    kūjanaṃ gudaparikarttanamāśaṅkā pāṇḍurogagrahaṇī doṣaśo-
    ṣaṇaṃ kāsaśvāsaubhramastandrā nidrendriyadaurbbalyañca . jāte-
    ṣvetāni rūpāṇi pravyaktatarāṇi bhavanti .. tatra mārutātpa-
    riśuṣkāruṇavarṇāni viṣamamadhyāni kadambapuṣpatuṇḍikerī-
    nāḍīmukhasūcīmukhākṛtīni ca bhavanti . tairupahataḥ saśūlaṃ
    saṃhatamupaveśyate kaṭīpṛṣṭhapārśva meḍhragudanābhipradeśeṣu cāsya
    vedanā gulmāṣṭholāplīhodarāṇi cāsya tannimittānyeva
    bhavanti, kṛṣṇatvaṅnakhanayanadaśanavadanamūtrapurīṣaśca puruṣo
    bhavati . pittānnīlāgrāṇi tanūni visaprpīṇi pītāvabhāsāni
    yakṛtprakāśāni śukajihvāsaṃsthānāni yavamadhyāni jalau-
    kovaktrasadṛśāni praklinnāni ca bhavanti tairupahataḥ sarudhira-
    matisāryyate jvaradāhapipāsāsūrcchāścopadravā bhavanti,
    pītatvaṅnakhanayanadaśanavadanamūtrapurīṣaśca puruṣo bhavati .
    śleṣmajāni śvetāni mahāmūlāni sthirāṇi vṛttāni
    snigdhāni pāṇḍūni karīrapanasāsthigostanākārāṇi na
    bhidyante na sravanti kaṇḍūbahulāni ca bhavanti tairupahataḥ
    saśleṣmāṇamanalpaṃ māṃsadhāvanaprakāśamatisāryyeta śophaśīta
    jvarārocakāvipākaśirogauravāṇi cāsya tannimittānyeva
    bhavanti, śuklatvaṅnasvanayanadaśanavadanamūtrapurīṣaśca puruṣo
    bhavati .. raktajāni nyagrodhaprarohavidrumakākaṇantikāphalasadṛ-
    śāni pittalakṣaṇāni ca yadāvagāḍhapurīṣaprapīḍitāni
    bhavanti tadātyarthaṃ duṣṭamanalpamasṛk sahasā visṛjanti tasyaivā-
    tipravṛttau śoṇitātiyogopadravā bhavanti .. sannipātajāni
    sarvvadoṣalakṣaṇayuktāni .. sahajāni duṣṭaśoṇitaśukranimi-
    ttāni teṣāṃ doṣata eva prasādhanaṃ karttavya viśeṣataścātra
    durdarśanāni paruṣāṇi pāṇḍūni dāruṇānyantarmukhāni
    tairupadrutaḥ kṛśo'lpabhuk sirāsantatagātro'lpaprajaḥkṣīṇa
    retāḥ kṣāmasvaraḥ krodhano'lpāgnirdhrāṇaśiro'kṣiśravaṇa-
    rogavān satatamandrakūjāṭopahṛdayopalepārocakaprabhṛtibhiḥ
    pīḍyate ..” “arśa ādyā mahārogā atipāpādbhavanti
    hi” . śātā0 smṛ0 . pṛṣo0 salopaḥ . arśamapyatra na0 .

    The Vedic Index of Names and Subjects

    ☞ vol. 1, p. 38.
    Arśas is the name of a disease mentioned in the Vājasaneyi

    Saṃhitā1 with consumption and other ailments. It appears to

    designate ‘hæmorrhoids,’ as in the later medical literature. [Footnote] 1) xii. 98.

    Cf. Zimmer, Altindisches Leben,

    398; Roth, St. Petersburg Dic-

    tionary, s.v.