apratisaṃkhyānirodha
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 58, col. 1.
a-pratisaṃkhyā—nirodha m. the unobserved annihilation of an object,
Buddh.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 80, col. 1.
apratisaṃkhyānirodha m.
unbewusste Vernichtung (Buddh.)
BĀDAR. 2,2,22.
Vācaspatyam
☞
p. 261, col. 2.
apratisaṃkhyānirodha pu0 na pratisaṃkhyayā buddhyā nirodhaḥ .
1 bauddhaviśeṣakalpite abuddhipūrvvake bhāvavināśe . tadviśeṣaḥ
bauddhaśabde vakṣvate . so'yam pratisaṃkhyānirodhaḥ “prati-
saṃkhyā'pratisaṃkhyānirodhāprāptiravicchedāt” śā0 sū0 pratyā-
khyātaḥ . “api ca vaināśikāḥ kalpayanti buddhibodhyaṃ
trayādanyat saṃskṛtaṃ kṣaṇikañceti” tadapi trayaṃ prati-
saṃkhyā'pratisaṃkhyānirodhāvākāśañcetyācakṣate . trayamapi-
caitadavastu abhāvamātraṃ nirupākhyamiti manyante buddhipūrvvakaḥ
kila vināśobhāvānāṃ pratisaṃkhyānirodhonāma bhāṣyate
tadviparīto'pratisaṃkhyānirodhaḥ āvaraṇābhāvamātramā-
kāśamiti pratisaṃkhyā'pratisaṃkhyānirodhayoraprāptirasambha
ityarthaḥ . kasmāt? avicchedāt tau hi pratisaṃkhyā'prati-
saṃkhyānirodhau santānagocarau vā syātām bhāvagocarau
vā . na tāvat santānagocarau sambhavataḥ, sarvveṣvapi santāneṣu
(jñānapravāheṣu) santānināmavicchinnaphalahetubhāvena santāna
vicchedasyāsambhavāt nāpi bhāvagocarau, nahi nirāśrayo
nirupākhyovināśaḥ sambhavati sarvvāsvavasthāsu pratyabhijñābalena-
anvayāvicchedadarśanāt adṛṣṭapratyabhijñāsvavasthāsu kvaciddṛṣṭe
nānvayāvicchedena anyatrāpi tadanumānāt . tasmāt para-
kalpitasya nirodhadvayasyānupapattiriti” śaṅkarabhāṣyam .