Blog
Sanskrit
About
aprameya
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 50 .
aprameya mfn. (
-yaḥ-yā-yaṃ ) Unbounded, immeasurable.
E. a neg. prameya measurable.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 39, col. 1 .
a-prameya (yaḥ-yā-yaṃ) a. Unmeasura- ble, illimitable.
Goldstücker Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 215, col. 1 .
aprameya Tatpur. 1. m. f. n. (
-yaḥ-yā-yam )
1 Immeasurable,
unbounded, infinite; e. g. in the Lalitav.: (bodhisattvaḥ)
vyavalokayata pūrvadakṣiṇapaścimottarāsvadha ūrdhvaṃ samantāddaśadi-
kṣvaprameyāsaṃkhyeyāgaṇanāsamatikrāntānbodhisattvān; comp. also
aprameyānubhāva . 2 Not to be established or proved from
authorities (philosophical writings &c.), unproveable, as
Brahman; e. g. in Manu: tvameko hyasya sarvasya vidhānasya
svayaṃbhuvaḥ . acintyasyāprameyasya kāryatattvārthavitprabho (Kullūka:
aprameyasya mīmāṃsādinyāyanirapekṣatayānavagamyamānaprameyasya );
or as Viṣṇu; e. g. in the Bhāgav. Pur.: avyaktasyāprameyasya
nānāśaktyudayasya ca . na vai cikīrṣitaṃ tāta ko vedāddhā svasaṃ-
bhavam (Śrīdharasv.: avyaktasyāta evāprameyasya ); or as the
Veda; e. g. in Manu: aśakyaṃ cāprameyaṃ ca vedaśāstram (Kullūka
as before).
2. m. (-yaḥ ) 1 A name or epithet of Viṣṇu; e. g. in the
Viṣṇusahasran.: aprameyo hṛṣīkeśaḥ padmanābho'maraprabhuḥ . 2 A
name or epithet of Śiva; e. g. in the Śivasahasran.: atarkyā-
yāprameyāya pramāṇāya namo namaḥ; or in the Vāyu Pur.: namaḥ
kapālahastāya…aprameyāya &c. E. a neg. and prameya .
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 58, col. 2 .
A-prameya, as, ā, am, immeasurable; unfathom-
able, inscrutable; not to be proved.
—Aprame-
yātman (°ya-āt°), ā, m. of inscrutable spirit, an
epithet of Śiva.
—Aprameyānubhāva (°ya-an°), as,
ā, am, of unlimited energy.
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 122, col. 3 .
aprameya a.
1 Immeasurable, unbounded, boundless;
°mahimā Mv. 4. 30.
2 That which cannot be properly ascertained, understood &c.; inscrutable, unfathomable (of person or thing);
aciṃtyasyāprameyasya kāryatattvārthavitprabhuḥ Ms. 1. 3; 12. 94.
3 Not to be proved or demonstrated (as Brahma).
— yaṃ Brahma.
Comp.
— anubhāva a. of unlimited might.
— ātman ‘of inscrutable spirit,’ epithet of Śiva.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 31 .
aprameya a. immeasurable, infinite.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 58, col. 3 .
a-prameya mfn. immeasurable, unlimited, unfathomable,
Mn. i, 3 and xii, 94, &c.
☞
p. 58, col. 3 .
not to be proved.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 41, col. 2 .
aprameya mfn. (-yaḥ-yā-yaṃ ) Unbounded, immeasurable.
E. a neg. prameya measur- able.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 162 .
aprameya a. 1 Immeasurable, unbounded, boundless; ˚mahimā ; yeṣāṃ veda ivāprameyamahimā dharme vasiṣṭho guruḥ Mv.4.30. -2 That which cannot be properly ascertained, understood &c.; inscrutable, unfathomable (of person or thing); acintyasyāprameyasya kāryatattvārthavitprabhuḥ Ms.1.3;12.94. -3 Not to be proved or demonstrated (as Brahman). -yam Brahman. -Comp. -anubhāva a. of unlimited might. -ātman 'of inscrutable spirit' epithet of Śiva.
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 35, col. 1 .
aprameya aprameya a. (mā) immense.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 57, col. 2 .
a-prameya- a. v. qui ne se mesure pas; indémontrable.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 318 .
aprameya (3.
a + pra° ) adj.
unmessbar, unergründlich , von Personen und Sachen:
asya sarvasya vidhānasya svayaṃbhuvaḥ . acintyasyāprameyasya M. 1, 3.
aśakyaṃ cāprameyaṃ ca vedaśāstram 12, 94.
balam Macht VIŚV. 4, 15.
varuṇa R. 1, 77, 1. von Menschen 23, 15. 77, 1. 2, 86, 1. 4, 14, 19. 5, 44, 6.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 81, col. 1 .
aprameya Adj.
— 1) unmessbar , unergründlich.
— 2) unbeweisbar M. 1,3.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 22, col. 1 .
aprameya unermesslich.
Vācaspatyam
☞
p. 263, col. 1 .
aprameya tri0 pramātuṃ jñātuṃ paricchettuṃ vā yogyaṃ na0 ta0 1 aparicchedye 2 bahusaṃkhyakavīryyavati 3 idamitthamiti niścetumaśakye “tvamekohyasya sarvvasya vidhānasya svaya- mbhuvaḥ . acintyasyāprameyasya kāryyatattvārthavitprabhuḥ ” manuḥ “svayaṃbhuvo'pauruṣasya vidhānasya vedasya ” kullū0 . “aśa- kañcāprameyañca vedaśāstrabhiti sthitiḥ ” manuḥ . 4 brahmaṇi na0 kenāpi pramāṇena tasya pramātumaśakyatvāt . vedānti- mate hi pramāṇāni ṣaṭ pratyakṣānumānaśabdopamānārthā- pattiyogyānupalabdhibhedāt tatra parabrahmaṇaḥ na pratyakṣapramāṇa- cakṣurādigamyatā rūpādyabhāvāt “aśabdamasparśamarūpamavyayaṃ tathā'rasaṃ nityamagandhavacca yaditi ” śrutau tasya rūpādya- bhāvasyokteḥ . nāpi anumānagamyatā vyāptiliṅgādyabhāvāt “asaṅgo'yaṃ puruṣa ” iti śrutyā tasya sarvasaṅgaśūnyatokteḥ nāpyupamānagamyatā nirddharmmakatvena, tadbhinnatve sati tadgata- bhūyodharmmavattvalakṣaṇasya sādṛśyasya tatrābhāvāt . na vārthāpattigamyatvam kiñcidvastu vinā anupapadyamānasyaivā- rthasyārthāpattipramāṇavedyavayā tadbhinnavastvabhāvena tatra tadasambha- vāt . nyāyamate ca arthāpattervyatirekavyāptihetukānu- māneṣvantarbhāveṇa talliṅgasya tatrābhāvāt . yogyānulabdhe- ścābhāvamātrapramāṇatvāṃt parabrahmaṇaśca sadātmakatvenābhāva rūpatvābhāvāt . nāpi śabdapramāṇavedyatvam tatra śābdabodhopāyaśaktyāderabhāvāt ataeva “yadvācā na manute yena vāgabhyudyate tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate ” iti śrutyā'sya vāgviṣayatvaṃ nirākṛtam . na ca lakṣaṇayā tadvodhaḥ, śakyasambandharūpalakṣaṇāyāḥ nismambandhe tasminna- pravṛtteḥ . ataeva “brahman! brahmaṇyanirdeśye nirguṇe guṇavṛttayaḥ . kartha caranti? śrutayaḥ sākṣāt sadasataḥ pare ” iti bhāgavate guṇavṛttiśrutigocaratāśūnyatvamasyo- ktam . na ca pramāṇāgocaratve tasya kathaṃ siddhiḥ? kathaṃ vā “tantvaupaniṣadaṃ puruṣaṃ vedeti ” śrutau “śāstrayonitvāditi ” śā0 sūtre ca tasya upaniṣadvedyatvamuktaṃ saṃgacchatām? śāstrajanitabuddhyaiva tasya viṣayīkaraṇāt tathātvasaṅgateḥ . tathā ca śāstrajanyāntaḥkaraṇaviṣayatvameva tasya na tu tadavacchinna- caitanyaviṣayatāpi yathoktaṃ “phalavyāpyatvamevāsya śāstra- kṛdbhirnirākṛtam brahmaṇyajñānanāśāya vṛttivyāptirapekṣi- teti ” phalati prativimbati buddhivṛttau phalaṃ cidābhāsastadvyā- pyatvaṃ tadviṣayatvaṃ tena yathā ghaṭapaṭādīnāṃ tadākārabuddhivṛtti pratiphalitena cidābhāsenaiva prakāśyatā, na tathā, brahmaṇaḥ svapra- kāśatayā tasya itarāprakāśyatvāt kintu spayaṃ prakāśyatā na tu tatrānyāpekṣāsti . parantu svājñānanāśāyaiva buddhivṛtterapekṣā- mātraṃ sā ca śabda janiteti upaniṣadvedyatā itthamubhayaśruti- sāmañjasyam . vācaspatimate tu śabdādapi akhaṇḍākārā kācit daśamastvamasītyādivat manovṛttirudeti tadviṣayatvā- dasya śāstravedyatā . “manasaivānudraṣṭavyamiti ” śrutestasya manomātravedyatve'pi “tattvamasyādivākyotthaṃ jñānaṃ mokṣasya sādhanamiti ” śāstrāt manaḥsaskāre ca śāstrāpe- kṣaṇāt śāstravṛttivedyatā . na ca manovṛttivedyatve'prameyatva- hāniḥ . asaṃskṛtamanoviṣayatvābhāvenaiva tathātvāt “avāṅ- manasagocaramiti ” vākyasyāpi tatraiva tātparyyāt . mano- viṣayatvoktirapi ajñānanāśārthamanovṛttimātravedyatābhi- prāyeṇa, tadavacchinnacidābhāsaviṣayatvābhāvāccāprameyatā “yanmanasā na manute yena mano'numanyate ” iti śrutestathārtha- tvāt . jagatkarttṛtvena īśvarasyānumāne'pi kūṭasthasya tadanu- mānagamyatvābhāvāt īśvarasyaiva śrutipramāṇakatvena upaniṣa- dvedyatoktiḥ . taduttaraṃ mananādinā śrutivākyatātparyyāva- dhāraṇenākhaṇḍabrahmākārā cittavṛttirudeti iti na kāci- danupapattiḥ . naiyāyikādimate tu tadguṇagaṇasya parimātu- maśakyatvāt duṣṭāśagāvedyatvācca aprameyatvamiti . pra + mi + kṣepe yat na0 ta0 . aparikṣepye “yadāśrauṣaṃ vāsudevārjjunau to tathā dhanurgāṇḍivamaprameyam ” bhā0 ā0 pa0 .
Index to the Names in the Mahābhārata
☞
p. 63, col. 2 .
Aprameya = Viṣṇu (1000 names), Skanda.
Edgerton Buddhist Hybrid Sanskrit Dictionary
☞
p. 49, col. 1 .
aprameya (Skt. as adj.), (
1 ) m.
unmeasurable thing (there are five such, all cpds. of -dhātu): Bbh 294.21 ff.;
296.9 ff.; (2 ) nt., a high number: Mvy 8042; Sukh 31.2.