• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • aprameya


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    p. 50.
    aprameya mfn. (-yaḥ-yā-yaṃ) Unbounded, immeasurable.

    E. a neg. prameya measurable.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    p. 39, col. 1.
    a-prameya (yaḥ-yā-yaṃ) a. Unmeasura-
    ble, illimitable.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 215, col. 1.
    aprameya Tatpur. 1. m. f. n. (-yaḥ-yā-yam) 1 Immeasurable,

    unbounded, infinite; e. g. in the Lalitav.: (bodhisattvaḥ)

    vyavalokayata pūrvadakṣiṇapaścimottarāsvadha ūrdhvaṃ samantāddaśadi-

    kṣvaprameyāsaṃkhyeyāgaṇanāsamatikrāntānbodhisattvān; comp. also

    aprameyānubhāva. 2 Not to be established or proved from

    authorities (philosophical writings &c.), unproveable, as

    Brahman; e. g. in Manu: tvameko hyasya sarvasya vidhānasya

    svayaṃbhuvaḥ . acintyasyāprameyasya kāryatattvārthavitprabho (Kullūka:

    aprameyasya mīmāṃsādinyāyanirapekṣatayānavagamyamānaprameyasya);

    or as Viṣṇu; e. g. in the Bhāgav. Pur.: avyaktasyāprameyasya

    nānāśaktyudayasya ca . na vai cikīrṣitaṃ tāta ko vedāddhā svasaṃ-

    bhavam (Śrīdharasv.: avyaktasyāta evāprameyasya); or as the

    Veda; e. g. in Manu: aśakyaṃ cāprameyaṃ ca vedaśāstram (Kullūka

    as before).

    2. m. (-yaḥ) 1 A name or epithet of Viṣṇu; e. g. in the

    Viṣṇusahasran.: aprameyo hṛṣīkeśaḥ padmanābho'maraprabhuḥ. 2 A

    name or epithet of Śiva; e. g. in the Śivasahasran.: atarkyā-

    yāprameyāya pramāṇāya namo namaḥ; or in the Vāyu Pur.: namaḥ

    kapālahastāya…aprameyāya &c. E. a neg. and prameya.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    p. 58, col. 2.
    A-prameya, as, ā, am, immeasurable; unfathom-

    able, inscrutable; not to be proved. —Aprame-

    yātman (°ya-āt°), ā, m. of inscrutable spirit, an

    epithet of Śiva. —Aprameyānubhāva (°ya-an°), as,

    ā, am, of unlimited energy.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    p. 122, col. 3.
    aprameya a.

    1 Immeasurable, unbounded, boundless; °mahimā Mv. 4. 30.

    2 That which cannot be properly ascertained, understood &c.; inscrutable, unfathomable (of person or thing); aciṃtyasyāprameyasya kāryatattvārthavitprabhuḥ Ms. 1. 3; 12. 94.

    3 Not to be proved or demonstrated (as Brahma).

    yaṃ Brahma.

    Comp.

    anubhāva a. of unlimited might.

    ātman ‘of inscrutable spirit,’ epithet of Śiva.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    p. 31.
    aprameya a. immeasurable, infinite.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 58, col. 3.
    a-prameya mfn. immeasurable, unlimited, unfathomable, Mn. i, 3 and xii, 94, &c.
    p. 58, col. 3.
    not to be proved.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    p. 41, col. 2.
    aprameya

    mfn. (-yaḥ-yā-yaṃ) Unbounded, immeasurable.

    E. a neg. prameya measur-
    able.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    vol. 1, p. 162.
    aprameya a. 1 Immeasurable, unbounded, boundless; ˚mahimā; yeṣāṃ veda ivāprameyamahimā dharme vasiṣṭho guruḥ Mv.4.30. -2 That which cannot be properly ascertained, understood &c.; inscrutable, unfathomable (of person or thing); acintyasyāprameyasya kāryatattvārthavitprabhuḥ Ms.1.3;12.94. -3 Not to be proved or demonstrated (as Brahman). -yam Brahman. -Comp. -anubhāva a. of unlimited might. -ātman 'of inscrutable spirit' epithet of Śiva.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 35, col. 1.
    aprameya aprameya a. (mā) immense.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 57, col. 2.
    a-prameya- a. v. qui ne se mesure pas; indémontrable.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 318.
    aprameya (3. a + pra°) adj. unmessbar, unergründlich, von Personen und Sachen: asya sarvasya vidhānasya svayaṃbhuvaḥ . acintyasyāprameyasya M. 1, 3. aśakyaṃ cāprameyaṃ ca vedaśāstram 12, 94. balam Macht VIŚV. 4, 15. varuṇa R. 1, 77, 1. von Menschen 23, 15. 77, 1. 2, 86, 1. 4, 14, 19. 5, 44, 6.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 81, col. 1.
    aprameya Adj.

    — 1) unmessbar , unergründlich.

    — 2) unbeweisbar M. 1,3.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    p. 22, col. 1.
    aprameya unermesslich.

    Vācaspatyam

    p. 263, col. 1.
    aprameya tri0 pramātuṃ jñātuṃ paricchettuṃ vā yogyaṃ na0 ta0
    1 aparicchedye 2 bahusaṃkhyakavīryyavati 3 idamitthamiti
    niścetumaśakye tvamekohyasya sarvvasya vidhānasya svaya-
    mbhuvaḥ . acintyasyāprameyasya kāryyatattvārthavitprabhuḥ manuḥ
    svayaṃbhuvo'pauruṣasya vidhānasya vedasya kullū0 . aśa-
    kañcāprameyañca vedaśāstrabhiti sthitiḥ manuḥ . 4 brahmaṇi
    na0 kenāpi pramāṇena tasya pramātumaśakyatvāt . vedānti-
    mate hi pramāṇāni ṣaṭ pratyakṣānumānaśabdopamānārthā-
    pattiyogyānupalabdhibhedāt tatra parabrahmaṇaḥ na pratyakṣapramāṇa-
    cakṣurādigamyatā rūpādyabhāvāt aśabdamasparśamarūpamavyayaṃ
    tathā'rasaṃ nityamagandhavacca yaditi śrutau tasya rūpādya-
    bhāvasyokteḥ . nāpi anumānagamyatā vyāptiliṅgādyabhāvāt
    asaṅgo'yaṃ puruṣa iti śrutyā tasya sarvasaṅgaśūnyatokteḥ
    nāpyupamānagamyatā nirddharmmakatvena, tadbhinnatve sati tadgata-
    bhūyodharmmavattvalakṣaṇasya sādṛśyasya tatrābhāvāt . na
    vārthāpattigamyatvam kiñcidvastu vinā anupapadyamānasyaivā-
    rthasyārthāpattipramāṇavedyavayā tadbhinnavastvabhāvena tatra tadasambha-
    vāt . nyāyamate ca arthāpattervyatirekavyāptihetukānu-
    māneṣvantarbhāveṇa talliṅgasya tatrābhāvāt . yogyānulabdhe-
    ścābhāvamātrapramāṇatvāṃt parabrahmaṇaśca sadātmakatvenābhāva
    rūpatvābhāvāt . nāpi śabdapramāṇavedyatvam tatra
    śābdabodhopāyaśaktyāderabhāvāt ataeva yadvācā na manute
    yena vāgabhyudyate tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate
    iti śrutyā'sya vāgviṣayatvaṃ nirākṛtam . na ca lakṣaṇayā
    tadvodhaḥ, śakyasambandharūpalakṣaṇāyāḥ nismambandhe tasminna-
    pravṛtteḥ . ataeva brahman! brahmaṇyanirdeśye nirguṇe
    guṇavṛttayaḥ . kartha caranti? śrutayaḥ sākṣāt sadasataḥ
    pare iti bhāgavate guṇavṛttiśrutigocaratāśūnyatvamasyo-
    ktam . na ca pramāṇāgocaratve tasya kathaṃ siddhiḥ? kathaṃ vā
    tantvaupaniṣadaṃ puruṣaṃ vedeti śrutau śāstrayonitvāditi
    śā0 sūtre ca tasya upaniṣadvedyatvamuktaṃ saṃgacchatām?
    śāstrajanitabuddhyaiva tasya viṣayīkaraṇāt tathātvasaṅgateḥ . tathā
    ca śāstrajanyāntaḥkaraṇaviṣayatvameva tasya na tu tadavacchinna-
    caitanyaviṣayatāpi yathoktaṃ phalavyāpyatvamevāsya śāstra-
    kṛdbhirnirākṛtam brahmaṇyajñānanāśāya vṛttivyāptirapekṣi-
    teti phalati prativimbati buddhivṛttau phalaṃ cidābhāsastadvyā-
    pyatvaṃ tadviṣayatvaṃ tena yathā ghaṭapaṭādīnāṃ tadākārabuddhivṛtti
    pratiphalitena cidābhāsenaiva prakāśyatā, na tathā, brahmaṇaḥ svapra-
    kāśatayā tasya itarāprakāśyatvāt kintu spayaṃ prakāśyatā na tu
    tatrānyāpekṣāsti . parantu svājñānanāśāyaiva buddhivṛtterapekṣā-
    mātraṃ sā ca śabda janiteti upaniṣadvedyatā itthamubhayaśruti-
    sāmañjasyam . vācaspatimate tu śabdādapi akhaṇḍākārā
    kācit daśamastvamasītyādivat manovṛttirudeti tadviṣayatvā-
    dasya śāstravedyatā . manasaivānudraṣṭavyamiti śrutestasya
    manomātravedyatve'pi tattvamasyādivākyotthaṃ jñānaṃ mokṣasya
    sādhanamiti śāstrāt manaḥsaskāre ca śāstrāpe-
    kṣaṇāt śāstravṛttivedyatā . na ca manovṛttivedyatve'prameyatva-
    hāniḥ . asaṃskṛtamanoviṣayatvābhāvenaiva tathātvāt avāṅ-
    manasagocaramiti vākyasyāpi tatraiva tātparyyāt . mano-
    viṣayatvoktirapi ajñānanāśārthamanovṛttimātravedyatābhi-
    prāyeṇa, tadavacchinnacidābhāsaviṣayatvābhāvāccāprameyatā
    yanmanasā na manute yena mano'numanyate iti śrutestathārtha-
    tvāt . jagatkarttṛtvena īśvarasyānumāne'pi kūṭasthasya tadanu-
    mānagamyatvābhāvāt īśvarasyaiva śrutipramāṇakatvena upaniṣa-
    dvedyatoktiḥ . taduttaraṃ mananādinā śrutivākyatātparyyāva-
    dhāraṇenākhaṇḍabrahmākārā cittavṛttirudeti iti na kāci-
    danupapattiḥ . naiyāyikādimate tu tadguṇagaṇasya parimātu-
    maśakyatvāt duṣṭāśagāvedyatvācca aprameyatvamiti . pra + mi + kṣepe
    yat na0 ta0 . aparikṣepye yadāśrauṣaṃ vāsudevārjjunau
    to tathā dhanurgāṇḍivamaprameyam bhā0 ā0 pa0 .

    Index to the Names in the Mahābhārata

    p. 63, col. 2.
    Aprameya = Viṣṇu (1000 names), Skanda.

    Edgerton Buddhist Hybrid Sanskrit Dictionary

    p. 49, col. 1.
    aprameya (Skt. as adj.), (1) m. unmeasurable thing

    (there are five such, all cpds. of -dhātu): Bbh 294.21 ff.;

    296.9 ff.; (2) nt., a high number: Mvy 8042; Sukh 31.2.