• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • apradhāna


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    p. 50.
    apradhāna n. (-naṃ) Subordinate, secondary.

    E. a neg. pradhāna principal: (always neuter.)

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    p. 39, col. 1.
    a-pradhāna (naṃ) 1. n. A subordinate.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 213, col. 2.
    apradhāna Tatpur. 1. m. f. n. (-naḥ-nā-nam) Not principal,

    subordinate, secondary; e. g. Hitop.: karaṭako brūte . āvāṃ

    tāvadapradhānau.--In most instances, however, the word

    occurs only as a neuter either as an attribute to a noun or

    absolutely or as part of a compound, in the sense: ‘any

    thing secondary, a secondary object, a secondary act &c.’,

    e. g. in Pāṇini's Sūtra: sahayukte'pradhāne; or in the Kāsikā

    on Pāṇ. (halādiḥ śeṣaḥ):…apare tu bruvate . śeṣaśabdo'yaṃ

    nivṛttyā viśiṣṭamavasthānamāha . tadavasthānamuktito yadyapi pra-

    dhānam . avidheyattvāttu tadapradhānam . nivṛttireva tu vidheyatvā-

    tpradhānam; or in the Kārikā to Pāṇ. (akathitaṃ ca): pradhāna-

    karmaṇyākhyeye lādīnāhurdvikarmaṇām . apradhāne duhādīnāṃ ṇyante

    kartuśca karmaṇaḥ; or in Bharatas. (on Vopadeva's Sūtra sahavā-

    raṇa°°) sahayogasya pradhānāpradhānatvāviśeṣokteḥ &c. … . na

    ca pitāputrasaṃbandhena pradhānāpradhānatā &c., where the affixes

    tva and tal belong to the whole compound pradhānāpradhāna;

    or in the Jaiminīya-nyāyam.: pradhānasya prayoktṛtvamapradhānapra-

    yoktṛtā &c. E. a neg. and pradhāna.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    p. 58, col. 2.
    apradhāna a-pradhāna, as, ā, am, not princi-

    pal, subordinate, secondary. —Apradhāna-tā, f. or

    apradhāna-tva, am, n. subordination, inferiority.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    p. 122, col. 2.
    apradhāna a. Subordinate, secondary, inferior; āvāṃ tāvadapradhānau H. 2.

    naṃ (°tā, °tvaṃ)

    1 Subordinate or secondary state, inferiority.

    2 A secondary or subordinate act. (The word apradhāna usually occurs in the neuter gender either by itself, or as an attribute to a noun, or as last member of comp.).

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    p. 31.
    apradhāna a. not principal; subordinate or secondary; n. anything subord. or sec. Abstr. °tā f., °tva n.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    p. 21, col. 3.
    apradhāna a-pradhāna, a. subordinate; n. subordinate
    person (gr.); -tā, f., -tva, n. subordinate
    position.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 58, col. 2.
    a-pradhāna mfn. not principal, subordinate, secondary, Pāṇ. ii, 3, 19, &c.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    p. 41, col. 2.
    apradhāna

    n. (-naṃ) Subordinate, secondary.

    E. a neg. pradhāna principal: (al-
    ways neuter.)

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    vol. 1, p. 162.
    apradhāna a. Subordinate, secondary, inferior; āvāṃ tāvadapradhānau H.2. -nam, ˚tvam) 1 Subordinate or secondary state, inferiority. -2 A secondary or subordinate act. (The word apradhāna usually occurs in the neuter gender either by itself, or as an attribute to a noun, or as last member of comp.)

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 35, col. 1.
    apradhāna apradhāna n. (dhā) une chose subordonnée, secondaire.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 57, col. 2.
    a-pradhāna- a. subordonné; -tā- f. situation subordonnée.

    Renou Terminologie grammaticale du Sanskrit

    vol. 1, p. 51.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 317.
    apradhāna (3. a + pra°)

    1) adj. nicht obenan stehend, untergeordnet: apradhānaḥ pradhānaḥ syātsevate yadi pārthivam . pradhāno 'pyapradhānaḥ syādyadi sevāvivarjitaḥ .. PAÑCAT. I, 40. 11, 17. apradhānakālaṃ (aṅgaṃ) sakṛt (eva kartavyam) KĀTY. ŚR. 1, 7, 15.

    — 2) n. das Untergeordnete AK. 3, 2, 9. H. 1441.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 80, col. 3.
    apradhāna Adj. nicht obenan stehend , eine untergeordnete Stellung einnehmend Spr. 453. 464. P. 2,3,19. (könnte hier auch n. etwas Untergeordnetes sein).

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    p. 22, col. 1.
    apradhāna untergeordnet; n. Nebenperson(g.) Abstr. °tā f., °tva n.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    p. 52, col. 2.
    apradhāna Adj. (f. ā), Hemādri 1, 514, 20.

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    p. 99.
    apradhāna;
    sattvādau rūpādau śauryādau tantuṣu prayogajñāḥ .
    guṇaśabdaṃ siñjinyāṃ prayojayantyapradhāne'pi .. 865 ..
    5.1.1.865

    Vācaspatyam

    p. 262, col. 1.
    apradhāna na0 na pradhānam . 1 pradhānabhinne mukhyabhinne gauṇe .
    pradhānakarmmaṇyākhyaye lādīnāhurdvikarmmaṇām apradhāne
    duhādīnāṃ ṇyante karttuśca karmmaṇaḥ hariḥ karmmaṇo'pradhāna-
    tvañca apradhānakriyāphalāśrayatvam . prādhānyaṃ hi vidheryatra
    pratiṣedhe'pradhānateti bhāṭṭāḥ 2 anutkṛṣṭe asya trili-
    ṅgatvamapīṣyate . apradhānaḥ pradhānaḥ syāt sevate yadi
    pārthivam . pradhānī'pyapradhānaḥ syādyadi sevāvivarjitaḥ
    nīti0 . 3 pradhānakarmmāṅge na0 apradhānakālaṃ sakṛdasanni-
    pātāt kātyā0 1, 7, 15, ayamarthaḥ . vasante
    brāhmaṇo'gnīnādaghītetyanārabhyādhītamapyādhānamagnihotrādī-
    nāmaṅgamiti kṛtvā cintyate kimaṅgaṃ sat ādhānaṃ pratikarma
    pratiprayogaṃ ca bhedena karttavyam uta sarvvaprayogāṇāṃ sādhā-
    raṇaṃ sakṛditi . tatra karmmāṅgatve prayājādyaṅgavat pratikarma-
    bhedena karttavyam na ca vahiḥkālatvenāgṛhyamāṇaviśeṣatā,
    yadyasyānantaraṃ kriyate tattadarthamityānantaryyeṇa viśeṣagraha-
    ṇāt . tasmāt pratikarmabhedenādhānaprāptāvidamucyate apra-
    dhānakālaṃ yadaṅgamādhānasadṛśam tatsakṛdeva karttavyam na bhedena
    karmaṇa ādau . kutaḥ? asaṃnipātāt na caitat kasyacit
    karmaṇaḥ prakrame karmamadhye vā saṃnipatitam yena viśeṣagrahaṇaṃ
    syāt kintu yadeva kiñcidagnikāryyaṃ nimittavaśāt-
    kāmavaśādvā yathākāmaṃ prāptam tadarthamādhāsye'gnīniti, na
    tu kañcideva karmaviśeṣamabhisaṃdhāyādhānam evamanabhi-
    saṃhitkarmaviśeṣeṇa saryoddeśenādhāne kṛte yadyapi kāraṇa-
    vaśāt kiñcit karma prathamamāpatati tathāpi na tādarthyameva
    bhavati prathamāvasthāyāmeva sarvāthatvāvadhāraṇāt tasmāt
    apradhāmakālīnatvāt makṛdeva kāryyāmiti kātyā0 vyā0 .