• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • apogaṇḍaḥ

    See also apogaṃḍaḥ, apogaṇḍa.


    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    vol. 1, p. 159.
    apogaṇḍaḥ, apaugaṇḍa [a-pogaṇḍaḥ, or apasi (baidha) karmaṇi gaṇḍaḥ tyājyaḥ Tv.] 1 Having a limb too many or too few (redundant or deficient). -2 Not under 16 years of age; bāla āṣoḍaśādvarṣātpogaṇḍaścāpi saṃjñitaḥ | Nārada; ajaḍaścedapaugaṇḍo viṣaye cāsya bhujyate | Ms.8.148; pogaṇḍaḥ pañcamā- dabdādarvāk ca daśamābdataḥ | -3 A child or infant (kiśora, śiśu). -4 Very timid; -5 Wrinkled, flaccid. -6 One past 16.

    Śabdakalpadruma

    vol. 1, p. 69.
    apogaṇḍaḥ , tri, (apakṛṣṭakarmmaṇi vedavihitakāryyā-
    danyakarmmaṇi gaṇḍaḥ udyataḥ, gaḍi udyame + pacā-
    dyac, nipātanāt apaśabdasyākārasya ukāraḥ,
    apasi karmmaṇi gaṇḍaḥ atibhīrutvāt tyājyaḥ .)
    svabhāvato nyūnādhikāṅgaviśiṣṭaḥ . tatparyyāyaḥ .
    pogaṇḍaḥ 2 vikalāṅgaḥ 3 aṅgahīnakaḥ 4 . iti
    śabdaratnāvalī .. śiśuḥ . valibhaḥ . trivaliyuktaḥ .
    iti medinī .. atibhīruḥ . iti viśvo hema-
    candraśca .. dve svabhāvato nyūnādhikāṅge ūnaviṃśatya-
    ṅgulīkaikaviṃśatyaṅgulīkādau jane varttate ityarthaḥ .
    vikalaṃ svabhāvahīnaṃ aṅgamasya vikalāṅgaḥ . apa-
    kṛṣṭaṃ gacchati apogaṇḍaḥ . nāmnīti gamerḍaḥ ni-
    pātanāt pasya pobhāvaḥ .
    apogaṇḍastu śiśuke vikalāṅge ca bhīruke .
    iti viśvaḥ .. nipātanādapasyādilope pogaṇḍo-
    'pi . pogaṇḍo vikalāṅge syāditi halāyudhaḥ ..
    pogaṇḍo vikalāṅgakaḥ . iti ratnakoṣaḥ . iti
    taṭṭīkāyāṃ bharataḥ .