Blog
Sanskrit
About
aphala
See also
aphalaḥ .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 51 .
aphala mfn. (
-laḥ-lā-laṃ )
1 Unfruitful, barren.
2 Vain, unproductive. f. (-lā )
1 The aloe plant, (Aloes perfoliata.)
2 Another plant, (Flacoartia cataphracta.)
E. a neg. phala fruit.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 39, col. 1 .
a-phala (laḥ-lā-laṃ) a. Fruitless; vain.
Goldstücker Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 225, col. 2 .
aphala Bahuvr. 1. m. f. n. (
-laḥ-lā-lam )
1 Without fruits,
as trees, plants &c.; e. g. in the Vājas.: yāḥ phalinīryā
aphalā apuṣpā yāśca puṣpiṇīḥ (scil. oṣadhayaḥ ). 2 Result-
less, useless; e. g. in Manu: yathā ṣaṇḍo'phalaḥ strīṣu yathā
gaurgavi cāphalā . yathā cājñe'phalaṃ dānaṃ tathā vipro'nṛco
'phalaḥ . 3 Emasculated, unmanned; e. g. in the Rāmāy.:
aphalastu tataḥ śakraḥ (through the curse of Gautama).
2. m. (-laḥ ) The name of a plant (Tamarix Indica;
see jhāvuka ).
3. f. (-lā ) The name of two plants: a. Flacourtia ca-
taracta, see bhūmyāmalakī; b. Socotrine aloe (Aloes perfoliata),
see adalā . E. a priv. and phala .
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 59, col. 2 .
aphala a-phala, as, ā, am, unfruitful,
barren; vain, unproductive; deprived of virility; (
as ),
m., N, of a plant, Tamarix Indica; (
ā ), f. the Aloe
plant, Aloes Perfoliata; another plant, Flacourtia Cata-
phracta.
—A-phala-kāṅkṣin, ī, iṇī, i, disinterested,
not looking to beneficial consequences.
—Aphala-tā,
f. or
aphala-tva, am, n. barreness, unprofitableness.
—A-phala-prepsu, us, us, u, one who desires no
recompense.
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 124, col. 2 .
aphala a. [
na .
ba .]
1 Unfruitful, fruitless, barren (
lit. &
fig. );
°lā oṣadhayaḥ, °laṃ kāryaṃ &c.
2 Unproductive, useless, vain;
yathā ṣaṃḍho'phalaḥ strīṣu yathā gaurgavi cāphalā . yathā cājñe'phalaṃ dānaṃ tathā vipro'nṛco'phalaḥ Ms. 2. 158.
3 Deprived of virility, castrated; emasculated;
aphalohaṃ kṛtastena krodhātsā ca nirākṛtā Rām.
— laḥ
1 N. of a plant (
jhābuka ).
2 A goat.
— lā The Aloe plant (
ghṛtakumārī ); another plant (
bhūmyāmalakī ).
Comp.
— ākāṃkṣin, prepsu a. one who desires no reward (for his labours), disinterested;
aphalākāṃkṣibhiryajñaḥ kriyate brahmavādibhiḥ Mb.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 32 .
aphalá a. fruitless (
l.&f. ); emasculated.
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 22, col. 1 .
aphala a-phalá, a. unfruitful; fruitless; castrated; -prepsu, a. desiring no reward; -ākāṅkṣin, a. expecting no reward.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 59, col. 3 .
a-phalá mf(
ā́ )n. unfruitful, barren,
RV. x, 97, 15, &c.
☞
p. 59, col. 3 .
vain, unproductive,
RV. x, 71, 5, &c.
☞
p. 59, col. 3 .
deprived of virility,
R. i, 49, 1 & 11
☞
p. 59, col. 3 .
a-phalá m. Tamarix Indica
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 42, col. 1 .
aphala mfn. (-laḥ-lā-laṃ )
1. Unfruitful, barren.
2. Vain, unproductive.
f. (-lā )
1. The aloe plant, (Aloes perfoliata.)
2. Another plant, (Flacoartia cataphracta.)
E. a neg. phala fruit.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 165 .
aphala a. [na . ba .] 1 Unfruitful, fruitless, barren (lit. & fig.); yāḥ phalinīryā aphalāḥ Rv.10.97.15. ˚lā oṣadhayaḥ , ˚laṃ kāryam &c. -2 Unproductive, useless, vain; yathā ṣaṇḍho'phalaḥ strīṣu yathā gaurgavi cāphalā | yathā cājñe'phalaṃ dānaṃ tathā vipro'nṛco'phalaḥ Ms.2.158. -3 Deprived of virility, castrated; emasculated; aphalo'haṃ kṛtastena krodhātsā ca nirākṛtā Rām.1.49.3. -laḥ 1 N. of a plant (Mar. jhābuka ) Tamarix Indica -2 A goat. -lā The Aloe plant (Mar. ghṛtakumārī koraphaḍa ); another plant (Mar. bhūmyāmalakī ). -Comp. -ākāṅkṣin , -prepsu a. one who desires no reward (for his labours), disinterested; aphalākāṅkṣibhiryajñaḥ kriyate brahmavādibhiḥ Mb.
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 35, col. 2 .
aphala aphala a. sans fruit.
aphalaprepsu a. (pra, āp) qui ne désire pas de récompense.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 58, col. 2 .
a-phala- a. sans profit; infructueux, vain; privé de virilité;
-tā- f. stérilité;
-vant- a. sans conséquences.
°prepsu- a. qui ne désire pas de récompense.
aphalākāṅkṣin- a. qui n'attend pas de récompense .
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 322 .
aphalá (3.
a + phala )
1) adj. f. ā .
a) fruchtlos, unfruchtbar (Gegens. phalin ), eig. und übertr. AK. 2, 4, 1, 7. H. 1516. ṚV. 10, 71, 5. 97, 15. AV. 8, 7, 27. vṛkṣo nāpuṣpitaḥ kaścidaphalo vātra dṛśyate R. 4, 59, 12. yathā ṣaṇḍho 'phalaḥ strīṣu yathā gaurgavi cāphalā . yathā cājñe 'phalaṃ dānaṃ tathā vipro 'nṛco 'phalaḥ .. M. 2, 158. tasyāphalāḥ kriyāḥ 234. 3, 56. SUŚR. 1, 7, 9.
— b) entmannt, castrirt : śakraḥ R. 1, 49, 1. meṣān 11.
— 2) m. N. einer Pflanze, Tamarix indica (jhāvuka ), ŚABDAC. im ŚKDR.
— 3) f. °lā N. zweier Pflanzen:
a) Aloe indica Royle , eine Staude, die keine Früchte trägt; vgl. ghṛtakumārī .
— b) angeblich Flacourtia cataphracta Roxb. (bhūmyāmalakī ), ein Baum mit angenehmen Früchten, ŚABDAC. im ŚKDR. ; vgl. tālī .
☞
vol. 5,
p. 1015 .
aphala 1)
a) keinen Nutzen bringend, von dem oder wovon man keinen Vortheil hat Spr. 1128. DAŚAK. in BENF. Chr. 185, 8.
Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda
☞
p. 81 .
a-phalá, a.,
ohne Frucht [phála]; 2) bildlich:
fruchtlos, unfruchtbar. -ā́m 2) {897,4} vā́cam (par. apuṣpā́m).
-ā́s [N. p. f. ] {923,15} (óṣadhayas).
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 82, col. 3 .
aphalá — 1) Adj. (f. ā )
— a) ohne Frucht.
— b) fruchtlos , unfruchtbar , keinen Nutzen bringend , ohne Erfolg , vergeblich 71,26. 75,8. GAUT. 9,46. Spr. 424. 479. Dazu Nom.abstr. °tā f. MBH. 3,79,14.
— c) entmannt , castrirt 88,13. 30.
— 2) *m. Tamarix indica.
— 3) *f. ā Aloe_indica Royle und Flacourtia_cataphracta Roxb.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 22, col. 2 .
aphalá unfruchtbar, vergeblich; impotent.
Abhidhānaratnamālā of Halāyudha
☞
p. 87 .
aphala; moghaṃ mudhā'phalaṃ bandhyaṃ nataṃ namraṃ ca bandhuram .. 760 .. 4.1.1.760
Vācaspatyam
☞
p. 268, col. 1 .
aphala tri0 nāsti phalaṃ puṣpaprabhavaṃ dharmmaprabhavaṃ sukhādikaṃ vā yasya . 1 bandhye phalakāle phalaśūnye (rām̐ḍāvṛkṣe) 2 dharmakāryasukhādi- śūnye 3 niṣphale ca . “yathā ṣauṇḍa'phalaḥ strīṣu yathā gaurgavi cāphalā . yathā cājñe'phalaṃ dānaṃ tathā vipro'nṛ- co ’phala iti ” manuḥ . aphalaṃ dānamāha mamuḥ “dhūrtte vandini malle ca kuvaidye kitave śaṭhe cāṭacāraṇadāseṣu dattaṃ bhavati niṣphalamiti ” hārītaḥ . “athāsaddravyadānamasvargyaṃ dattvā paritapyate tarhyadānamaphalaṃ yaccopakāriṇe dadāti yacca tanmātraṃ parikliṣṭaṃ yacca sopadhaṃ dadāti anyaśrāvitamalpaṃ yaccāpātrāya dadāti aniṣṭadānaṃ sravati yacca dattvā prakīrttyate smayadānaṃ yaccāśraddhayā dadāti krodhādrākṣasaṃ yaccākruśya dadāti dattvā vā krośati asatkṛtaṃ paiśācaṃ yaccāvajñātaṃ dadāti bāvajānīte mumūrṣostāmasaṃ yaccāprakṛto dadāti ” . “etairdānopasargairupasṛṣṭaṃ dānamapraśastamasvargya- mayaśasyamadhruvaphalaṃ bhavatyalpaphalaṃ vā raghu0 (jhāu) . 4 jhāvukavṛkṣe pu0 tasya phalaśūnyatvāttathātvam . nāsti phalamiva vṛṣaṇāvasya . 5 indre! sa hi gautamaśāpāt vṛṣaṇaśūnyomeṣavṛṣaṇaścāsīt yathoktaṃ rāmāyaṇe “nityaṃ puṣpaphalopetaiḥ pādapairūpaśobhite .. sa ceha tapa ātiṣṭhadahalyāsahito muniḥ . saṃvatsarasahasrāṇi bahūni raghunandana! .. tasyāntaraṃ viditvātha kāmārtastridi- veśvaraḥ . muniveśadharo bhūtvā so'halyāmidamabravīt .. ṛtukālaḥ pratīkṣyo'pi na pratokṣe sumadhyame . saṃgamaṃ śoghra- micchāmi pṛthuśroṇi! saha tvayā .. muniveśadharaṃ śakraṃ sā jñātvāpi paraṃtapa! . matiṃ cakāra durmedhā devarājakūtuha- tāt ” ityupṛkramyaḥ .. “so'pi dṛṣṭvaiva devendraṃ muniveśadharaṃ muniḥ .. durvṛttaṃ vṛttasaṃpanno roṣādvacanamabravīt . mama rūpaṃ samāsthāya kṛtavānasi durmate! .. akartavyamidaṃ yasmāttasmāt tvaṃ viphalo bhava . gautamenaivamuktasya saroṣeṇa mahātmanā .. petaturvṛṣaṇau bhūmau sahasrākṣasya rāghava! . vyathitaḥ sa tadā cāsīddhataujā viphalīkṛtaḥ .. dharṣita- stapasogreṇa kaśmalaṃ cāpi so'viśat ” ityuktvā . “gautama krodhamutpādya surakāryaṃ cikīrṣuṇā .. aphalo'haṃ kṛtastena krodhāt sā ca nirākṛtā . śāpadoṣeṇa tenāsya tapovighnaḥ kṛto mayā .. tanmāṃ suragaṇāḥ! sarve! sarṣisaṃghāḥ! sacāraṇāḥ . surakāryārthamaphalaṃ saphabaṃ kartumarhatha .. śatakra torvacaḥ śrutvā devā agnipurogamāḥ . ūcuḥ pitṛgaṇān vākyamidaṃ tatra samāgatān .. eṣa meṣaḥ savṛṣaṇaḥśakraścā- vṛṣaṇīkṛtaḥ . asyemau vṛṣaṇau cchittvā mahendrāya prayacchata .. aphalastu kṛto meṣaḥ parāṃ tuṣṭimupaiṣyati . bhavatāmupayogena taccāsya sumahat phalam .. tasmānmeṣasya vṛṣaṇau cchrittvemau dātumarhata . indrāya surakāryārthaṃ viphalāya pitāmahāḥ! .. śrutvāthāgnipurogāṇāṃ devānāṃ pitaro vacaḥ . utkṛtya meṣa- vṛṣaṇāvindrāyopadadustadā .. tataḥprabhṛti kāvutstha! pitaraḥ kavyabhojinaḥ . aphalaṃ bhuñjate meṣaṃ saphalaṃ tu na bhuñjate .. indraśca meṣavṛṣaṇastataḥprabhṛti rāghava! gautamasya prabhāvena babhūvāmitatejasaḥ ” rāmā0 .. 6 meṣe ca tasya vṛṣaṇena śakravṛṣaṇakaraṇāttasya tathātvam nāsti phalaṃ yasyāḥ jāti- tve'pi “phalānnaña ” iti pā0 ga0 ajāditvāt ṭāp . 7 ghṛtakumāryyām 8 bhūmyākalyāñca strī tayoḥ phalaśūnya- tvāttathātvam . phalaṃ prayojanam 9 tacchūnye tri0 . “anyathā te varttamānasyādharmmobhavatatyaphalā ca vidyā ” suśru0 . “yathā ṣaṇḍa ityādi ” manuḥ .