apekṣā kṣaṇaṃ1 Expectation, hope, desire. 2 Need, requirement, necessity; nirapekṣa without hope or need, regardless of; sāpekṣatve'pigamakatvātsamāsaḥ; anapekṣaḥ śucirdakṣaḥ Bg. 12. 16; or in comp.; sphuliṃgāvasthayā vahniredhāpekṣa ivasthitaḥ Ś. 7. 15 awaiting kindling. 3 Consideration, reference, regard, with the obj. in loc. case; more usually in comp.; madhyabhaṃgānapekṣaṃ Ratn. 1. 17 regardless of; the instr. and sometimes loc. of this word frequently occur in comp. meaning ‘with reference to’, ‘out of regard for’, ‘with a view to’, ‘for the sake of’; sāpi kāryakaraṇāpekṣayā kṣuramekamādāyatasyābhimukhaṃ preṣayāmāsa Pt. 1; niyamāpekṣayā R. 1. 94; vṛṣalāpekṣayā Mu. 1; paurajanāpekṣayā 2 out of regard for; kimakauśalāduta prayojanāpekṣayā 3 with a view to gain some object; prathamasukṛtāpekṣayā Me. 17; daṃḍaṃ śaktyapekṣaṃ Y. 2. 26 in proportion to, in accordance with; atra vyaṃgyaṃ guṇībhūtaṃ tadapekṣayā vācyasyaivacamatkārikatvāt K. P. 1 as compared with it. 4 Connection, relation, dependence as of cause with effect or of individual with species; śarīrasādhanāpekṣaṃ nityaṃ yatkarma tadyamaḥ Ak. 5 Care, attention, heed; deśāpeśākṣāstathā yūyaṃyātādāyāṃgurīyakaṃ Bk. 7. 49. 6 Respect, deference. 7 (In gram.) = ākāṃkṣā q. v. Comp.—buddhiḥ (In Vaiśeṣika phil.) the distinguishing perception by which we apprehend ‘this is one,’ ‘this is one &c.’ and which gives rise to the notion of duality; (pb) see Sarva. chap. 10 where apekṣābuddhiḥ = vināśakavināśapratiyoginī buddhiḥ; cf. Bhāṣā P. dvitvādayaḥ parārdhāṃtā apekṣābuddhijāmatāḥ . anekāśrayaparyāptā ete tu parikīrtitāḥapekṣābuddhināśācca nāśasteṣāṃ nirūpitaḥ 107-8.
apekṣā, apekṣaṇam1 Expectation, hope, desire. -2 Need, requirement, necessity; nirapekṣa without hope or need, regardless of; nirviśaṅkā nirudvignā nirapekṣā ca bhaithilī Rām.6.47.9. droṇastathoktaḥ karṇena sāpekṣaḥ phālgunaṃ prati (uvāca) Mb.12.2.12. sāpekṣatve'pi gamakatvātsamāsaḥ; anapekṣaḥ śucirdakṣaḥ Bg.12.16; or in comp.; sphuliṅgāvasthayā vahniredhāpekṣa iva sthitaḥ Ś.7.15 awaiting kindling. -3 Consideration, reference, regard, with the obj. in loc. case; more usually in comp.; madhyabhaṅgānapekṣam Ratn.1.15 regardless of; the instr. and sometimes loc. of this word frequently occur in comp. meaning 'with reference to', 'out of regard for', 'with a view to', 'for the sake of'; sā'pi kāryakaraṇāpekṣayā kṣuramekamā- dāya tasyābhimukhaṃ preṣayāmāsa Pt.1; niyamāpekṣayā R.1.94; vṛṣalā- pekṣayā Mu.1; paurajanāpekṣayā 2 out of regard for; kimakauśalāduta prayojanāpekṣayā 3 with a view to gain some object; prathamasukṛtāpekṣayā Me.17; daṇḍaṃ śaktyapekṣam Y.2.26, in proportion to, in accordance with; atra vyaṅgyaṃ guṇībhūtaṃ tadapekṣayā vācyasyaiva camatkārikatvāt K. P.1 as compared with it. -4 Connection, relation, dependence as of cause with effect or of individual with species; śarīrasādhanāpekṣaṃ nityaṃ yatkarma tadyamaḥ Ak. -5 Care, attention, heed; deśā'pekṣāstathā yūyaṃ yātādāyāṅgulīyakam Bk.7.49. -6 respect, reference. -7 (In gram.) = ākāṅkṣā q. v. -Comp. -buddhiḥ (In Vaiśeṣika Phil.) the distinguishing perception by which we apprehend 'this is one', 'this is one' &c. and which gives rise to the notion of duality; see Sarva. chap. 10 where apekṣābuddhiḥ = vināśakavināśapratiyoginībuddhiḥ; cf. Bhāshā P. dvitvādayaḥ parārdhāntā apekṣābuddhijā matāḥ | anekāśrayaparyāptā ete tu parikīrtitāḥ || apekṣābuddhināśācca nāśasteṣāṃ nirūpitaḥ | 107-8.
— 2) Beachtung, Berücksichtigung, Betracht; das obj. im loc.: apekṣā bhikṣāyāmapi ŚĀNTIŚ. 4, 15. geht im comp. voran: āḥ pañcaśaraḥ kusumadhanvā kāmo jetavya ityatrāpi śastragrahaṇāpekṣā PRAB. 72, 12. jīvitāpekṣayāin Rücksicht auf das Leben R. 3, 27, 3. kāryakaraṇāpekṣayā PAÑCAT. 40, 16. 152, 22. prathamasukṛtāpekṣayā MEGH. 17. niyamāpekṣayā RAGH. 1, 94. tādṛśādayo rūḍhā iti na darśanakriyāpekṣāsti P. 3, 2, 60, Sch. apekṣayāmit jeglicher Rücksicht, mit der grössten Umsicht: alabdhaṃ caiva lipseta labdhaṃ rakṣedapekṣayā HIT. II, 7. = M. 7, 99 (wo prayatnataḥ für apekṣayā): anapekṣakeine Rücksichten nehmend R. 5, 61, 19. Am Ende eines adj. comp. nach einem subst.: mit einer Rücksicht auf Etwas verbunden: daṇḍam - śaktyapekṣameine Strafe mit Rücksicht auf das Vermögen YĀJÑ. 2, 26. strīliṅganirdeśo 'rthāpekṣaḥ P. 4, 1, 115, Sch. sarvadhurāditi nirdeśastu prātipadikāpekṣaḥ 4, 4, 78, Sch. SIDDH. K. zu P. 1, 1, 34. śarīrasādhanāpekṣaṃ nityaṃ yatkarma tadyamaḥ AK. 2, 7, 48.
— 3) Erwartung, das Verlangen, Erforderniss: nirapekṣa adj. ohne irgend ein Verlangen M. 6, 41. 49. mit dem loc.: nirapekṣāsmi jīvite R. 4, 19, 19. anapekṣa = nirapekṣa BHAG. 12, 16. vahniredhāpekṣa ivawie Feuer, das auf Holzwartet ŚĀK. 174. yatnāpekṣaṃ manorathamein Verlangen, das Anstrengung erheischt, RAGH. (ed. Calc.) 1, 80.
— 2) tvadapekṣayāaus Rücksicht für dich DAŚAK. in BENF. Chr. 187, 6. sthūlaprapañcāpekṣayāin Betracht von so v. a. im Verhältniss —, im Vergleich zu VEDĀNTAS. (Allah.) No. 63. °buddhi BHĀṢĀP. 106. fg. kālāpekṣa, kriyāpekṣa, arthāpekṣa adjj. Verz. d. Oxf. H. 267,a,40.