Blog
Sanskrit
About
apavāda
See also
apavādaḥ .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Latin
Sanskrit-Sanskrit
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 45 .
apavāda m. (
-daḥ )
1 Censure, blame.
2 An order, a command.
3 Difference, distinction, exception.
4 Contradiction, opposition, denial.
E. apa implying aversion, and vāda speech, from vada with ghañ ; also avavāda .
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 35, col. 2 .
apa-vāda (daḥ) 1. m. Censure; a bell or pipe used in deer-hunting.
Goldstücker Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 176, col. 2 .
apavāda Tatpur. m. (
-daḥ ) I.
1 Refutation, as of an erroneous
imputation; e. g. …evamadhyāropaḥ . apavādo nāma rajju-
vivartasya sarpasya rajjumātratvavat &c. ‘so much for the erro-
neous imputation--to the soul of properties that do not
belong to it--; now the refutation is: like as the rope
alone becomes manifest, instead of the serpent (taken for
a rope) which obscured (the reality) of the rope &c. 2 Re-
striction of a previous rule, decree, definition &c.; e. g.
Manu 8. 341. is a cauryāpavāda or a case which does not fall
under the category of theft; Yājnav. 2. 83. is an apavāda to
the rule that a witness must speak the truth.--In Gram-
mar it means an exception to a rule and comprises as well
those rules which supersede as those which restrict a general
rule (compare vibhāṣā ); the terms opposed to it are
utsarga, e. g. prakalpya vāpavādaviṣayaṃ tata utsargo'bhini-
viśate; kvacidapavādaviṣaye'pyutsargo'pi pravartate; or vidhi,
e. g. purastādapavādā anantaravidhīnbādhante na parān . madhye'pa-
vādāḥ pūrvānvidhīnbādhante na parān; sometimes both com-
bined, e. g. abhyāsavikāreṣvapavādā utsargānvidhīnna bādhante .
--The term bādhāpavāda means ‘exception to an exception’
i. e. the reestablishing of the previous rule, precept &c.
3 Censure, blame, evil report; e. g. āyurviprāpavādena (scil.
kṣarati ); or lokāpavādādapi na bhīto'si . 5 An order, a
command; (in this sense the more correct reading of the
word is probably avavāda ). E. vad with apa, kṛt aff. ghañ .
II. A wrong assertion, a wrong tenet; e. g. apavādamā-
tramabuddhānām ‘--(to say that the void is the true reality)
--is a wrong assertion of people who are not wise (comm.
mūḍhānāmapavādamātraṃ mithyāvāda eva )’. E. apa and vāda .
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 34, col. 1 .
apavāda apavāda, i. e. apa-vad + a, m. 1. Refutation of an erroneous im-
putation, Vedāntas. in Chr. 211, 24. 2.
Insulting, Man. 4, 239. 3. Blame,
Pañc. 37, 4.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 52, col. 2 .
Apa-vāda, as, m. evil speaking, reviling, blam-
ing (with the gen.); denial, refutation, contradiction;
a special rule setting aside a general one; exception
(opposed to
utsarga ); order, command.
—Apavāda-
pratyaya, as, m. an exceptional affix.
—Apavāda-
sthala, am, n. case for a special rule or exception.
☞
p. 52, col. 3 .
apavāda apa-vāda, &c. See apa-vad above.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 29 .
apavāda m. refutation, restriction, exception, censure, blame.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 52, col. 1 .
apa-vāda a m. evil speaking, reviling, blaming, speaking ill of (
gen. )
☞
p. 52, col. 1 .
denial, refutation, contradiction
☞
p. 52, col. 1 .
a special rule setting aside a general one, exception (opposed to
utsarga ,
Pāṇ. iii, 1, 94,
Sch. ),
RPrāt. ;
Pāṇ. ,
Sch.
☞
p. 52, col. 1 .
☞
p. 52, col. 1 .
a peculiar noise made by hunters to entice deer,
Śiś. vi, 9.
☞
p. 52, col. 1 .
apa-vāda b &c. See apa-√ vad .
☞
p. 1314, col. 2 .
(also) the withdrawal of the adhyāropa or superimposed attribute (in the Vedānta).
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 37, col. 2 .
apavāda m. (-daḥ )
1. Censure, blame.
2. An order, a command.
3. Differ- ence, distinction, exception.
4. Contradiction, opposition, denial. E. apa implying aversion, and vāda speech, from vada
with ghañ; also avavāda .
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 32, col. 2 .
apavāda apavāda m. (vad) censure, blâme, reproche.
Exception, règle exceptionnelle, tg.
apavādin a. qui défend; qui s'oppose à.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 52, col. 2 .
apa-vāda- m. blâme, rumeur de blâme; calomnie; ordre; exception; ton de séduction.
Renou Terminologie grammaticale du Sanskrit
☞
vol. 1,
p. 47 .
☞
vol. 3,
p. 373 .
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 292 .
apavāda (von
vad mit
apa ) m.
1) üble Nachrede, Tadel AK. 1, 1, 5, 13. 3, 4, 1, 4. 16, 91. H. 271. kiṃ kariṣyāmi rājyena sāpavādena R. 2, 98, 3. 6, 100, 14. prātilobhyāpavāda eine Beschimpfung in herabsteigender Linie , d. h. wo der Höhere den Niedern beschimpft , YĀJÑ. 2, 207. PAÑCAT. 36, 19. Mit dem gen. des subj.: na parasyāpavādena pareṣāṃ daṇḍamācaret HIT. II, 136. des obj.: puṃścali cirakālaṃ śruto mayā tavāpavādaḥ (schlechte Gerüchte über dich ) PAÑCAT. 37, 4. prakāśaṃ ca hate tasminnapavādo bhavenmama KATHĀS. 5, 63. Das subj. geht im compar. voran: sā ca puṃścalī janāpavādasaṃyuktā ca PAÑCAT. 185, 11. I, 196. lokāpavādādbhayam BHARTṚ. 2, 52. vaditā janāpavādān P. 3, 2, 135, Sch. das obj.: viprāpa° M. 4, 237. parāpavādaviratā guṇāḍhyā na ca garvitāḥ R. 1, 7, 6.
— 2) Absprechung, Aufhebung, Ausnahme von einer Regel : nyāyairmiśrānapavādānpratīyāt ṚV. PRĀT. 1, 13. Sch. zu P. 3, 3, 20. Das obj. im gen.: sthāneyogitvasya pratyayaparatvasya cāpavādaḥ P. 1, 1, 47, Sch. 1, 2, 7, Sch. 3, 1, 86, Sch. geht im comp. voran: pratyayasvarāpa° 6, 1, 197, Sch. apavādapratyaya das in der Ausnahme gesetzte Suffix (Gegens. utsarga ) 3, 1, 94, Sch.
— 3) Befehl AK. 3, 4, 91. SAJJANA beim Sch. zu KIR. 14, 27.
— Vgl. avavāda .
☞
vol. 5,
p. 1008 .
apavāda 1) doṣaprakhyāpavādaḥ syāt SĀH. D. 378. parāpavāda Spr. 2373. śāstrāpavāda ṚV. PRĀT. 14, 30.
— 2) ṚV. PRĀT. 4, 7. 11, 35. Ind. St. 8, 222. KUMĀRAS. 2, 27. Widerlegung VEDĀNTAS. (Allah.) No. 92.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 73, col. 3 .
apavāda m.
— 1) Widerlegung 257,31.
— 2) Aufhebung , Zurücknahme ; Ausnahme 227,15. 228,11. 29. 238,19.
— 3) Tadel , üble Nachrede.
— 4) Befehl , Geheiss KIR. 14,27.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 20, col. 2 .
apavāda m. Widerlegung, Aufhebung, Ausnahme, Tadel.
Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch
☞
p. 48, col. 1 .
apavāda 5. Lockton, Śiś. 6, 9.
Bopp Glossarium Sanscritum
☞
p. 13, col. 2 .
apavāda m. (r.
vad dicere praef.
apa s.
a ) vituperatio.
HIT. 71. 12.
Abhidhānaratnamālā of Halāyudha
☞
p. 18 .
apavāda; apavāda upakrośo nirvādāvarṇavādaparivādāḥ . ekārthāḥ kathyante garhā nindā jugupsā ca .. 148 .. 1.1.1.148
Vācaspatyam
☞
p. 236, col. 2 .
apavāda pu0 apa + vada —bhāve ghañ . nindāyām apakīrtau “kiṃ kariṣyāmi rājyena sāpavādena rāghava! ” “prakāśaṃ ca hatai tasminnapavādo bhavenmama ” iti ca rāmā0 . mithyāvāde “apavādamātramabuddhānāmiti ” sāṃ0 sū0 “apavādaḥ mithyā- vādaḥ ” bhā0 . kutsitavāde tatraiva “apavādaḥ kutsitavāda ” iti vyākhyāntaram . apodyate sāmānyaśāstraṃ svaviṣa- yāt saṅkocyate'nena karaṇe ghañ . viśeṣaśāstre . taddhi svaviṣayaṃ parihṛtya sāmānyaśāstraṃ viṣayāntare vyavasthāpa yatīti tasya saṅkocakaṃ bhavati yathā “mā hiṃsyāt sarvvābhūtā- nīti ” śrutau hiṃsāniṣedhasya sarvabhūtaviṣayakatve'pi “vāyavyaṃ śvetamālabheteti ” śāstraṃ vāyavyacchāgahiṃsāviṣayakatvena viro- dhāt svaviṣayāt saṅkocayat tasyetaraviṣayakatāṃ vyavasthā- payati “apavādairivotsargāḥ kṛtavyāvṛttayaḥ parairiti ” kumāraḥ “paranityāntaraṅgāpavādānāmuttarottaraṃ balīya ” iti “apavā- doyadyanyatra caritārthastarhyantaraṅgeṇa bādhyate ” iti ca vyā0 pari0 . “kvacidapavādaviṣaye'pyutsargo'bhiniviśate ” iti pā0 bhā0 . apodyate apavāhyate mithyābhūtamanena apa + vada —karaṇe ghañ . vedāntamatasiddhe mithyābhūtapadārthanivāra- ṇārthamupadeśabhede . sa ca rajjuvivarttasya mithyābhūtasarpasya rajjumātratvavat vastubhūtabrahmaṇo vivarttasya prapañcādeḥ vastu- bhūtarūpatopadeśaḥ . “adhyāropāpavādābhyāṃ vastutattvavini- ścaya, iti vedā0 pra0 . bhāve ghañ . viśvāse, praṇaye ca . karaṇe ghañ . bāghanasādhane vastumātre . karmmaṇi ghañ . kutsitavādye “madhukarairapayādakarairiva ” māghaḥ “apavādaḥ mṛgavañcanāya ghaṇṭādi kutsitavādyamiti ” malli0 . bhāve ghañ . ādeśe “tato'pavādena patākinīpateriti ” kirā0 . “apavādena ādeśeneti ” malli0 . nirāsane ca .