• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • apasavya

    See also apasavyam, apasavyaḥ, apasavyaṃ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    p. 46.
    apasavya mfn. (-vyaḥ-vyā-vyaṃ)

    1 Opposite, contrary.

    2 Right, (not left.) n. (-vyaṃ) The space between the thumb and the forefinger.

    E. apa, and savya left.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    p. 36, col. 2.
    apa-savya (vyaḥ-vyā-vyaṃ) a. Right (not
    left), opposite, contrary.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 180, col. 1.
    apasavya I. Bahuvr. 1. m. f. n. (-vyaḥ-vyā-vyam) 1 Not left,

    right; the same as dakṣiṇa.--apasavyaṃ kṛ, to keep the right

    side towards one, (comp. pradakṣiṇaṃ kṛ), or to put on the right

    shoulder (scil. the sacrificial thread). 2 Contrary, adverse.

    2. n. (-vyam) 1 The sacrificial thread worn over the right

    shoulder and passed under the left, at Śrāddhas; comp.

    prācīnāvīta. 2 (In Astronomy) defined thus: tārāgrahāṇāṃ

    caturdhāsaṃgarāntargatāparaṃ yuddham; e. g. in the Vasiṣṭha-Sid-

    dhānta: aṃśādūne'pasavākhyaṃ yuddhameko'tra cedaṇu.

    II. Avyayībh. (-vyam) The same as apasalavi in both

    meanings; comp. also the quotation under this word. E.

    apa and savya.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    p. 53, col. 2.
    apasavya apa-savya, as, ā, am, or apa-

    savyaka, as, ikā, am, not on the left side, right;

    opposite, contrary; (am), ind. to the right; the

    same as apa-salavi. —Apasavyaṃ kṛ = pradak-

    ṣiṇaṃ kṛ, to circumambulate a person keeping

    the right side towards him; to put the sacred cord

    on the right shoulder. —Apasavya-vat, ān, atī, at,

    having the sacred thread worn on the right shoulder,

    (as during a Śrāddha, &c.)

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    p. 113, col. 3.
    apasavya, savyaka a.

    1 Not on the left, right; apasavyena hastena Ms. 3. 214.

    2 Contrary, opposite.

    vyaṃ ind. To the right, making the sacred thread hang down towards the left part of the body over the right shoulder (opp. savyaṃ when it hangs over the left); a position of the thread in Śrāddha or other religious ceremonies at particular times of those ceremonies (the three positions being savya, nivīta & apasavya) Ms. 3. 279; °vyaṃ kṛ to go round one so as to keep the right side towards him; to make the sacred thread hang over the right shoulder.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    p. 29.
    apasavya a. right, southern; n. & instr. adv.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 53, col. 1.
    apa-savya mfn. not on the left side, right, Mn. iii, 214
    p. 53, col. 1.
    (with auguries) from the right to the left, moving to the left, MBh.; VarBṛS. &c.
    p. 1314, col. 2.
    apa-savya m. (scil. agni) the sacrificial fire at the birth of a son, L.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    p. 38, col. 2.
    apasavya

    mfn. (-vyaḥ-vyā-vyaṃ)

    1. Opposite, contrary.

    2. Right, (not left.)

    n.
    (-vyaṃ) The space between the thumb and the forefinger.

    E. apa, and
    savya left.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    vol. 1, p. 150.
    apasavya, apasavyaka a. 1 Not on the left, right; maṇḍalānya- pasavyāni khagāścakrū rathaṃ prati Rām.6.57.34 apasavyena hastena Ms.3.214. -2 Contrary, opposite yadyetadapasavyaṃ te vaco mama bhaviṣyati Mb.5.138.27. -vyam ind. To the right, making the sacred thread hang down towards the left part of the body over the right shoulder (opp. savyam when it hangs over the left); a position of the thread in Śrāddha or other religious ceremonies at particular times of those ceremonies (the three positions being savya, nivīta & apasavya); prācīnāvītinā samyagapasavyamatandriṇā | pitryamānidhanātkāryaṃ vidhivaddarbhapāṇinā || Ms.3.279; ˚vyaṃ kṛ to go round one so as to keep the right side towards him; to make the sacred thread hang over the right shoulder.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 33, col. 1.
    apasavya apasavya a. (savya) non gauche, droit.

    Opposé, contraire.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 53, col. 1.
    apa-savya- a. non gauche, droit; de droite à gauche, dirigé à gauche; -am -ena vers la gauche.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 296.
    apasavya (1. apa + savya) adj.

    1) nicht der linke, der rechte AK. 3, 2, 34. H. 1466. an. 4, 220. MED. y. 116. apasavyena hastena M. 3, 214. apasavyamagnau kṛtvā sarvamāvṛtparikramam (so dass dabei die rechte Seite zum Feuer gekehrt ist) ibid. Davon °vyam adv. von der linken weg zur rechten Seite hin: udapātreṇāvanejayatyapasavyaṃ (Sch.: = aṅguṣṭhapradeśinyorantarālena) savyena voddharaṇasāmarthyāt KĀTY. ŚR. 4, 1, 10. apasavyaṃ pradakṣiṇaṃ cā stotrāntāt (dāsyaḥ pariyanti) 13, 3, 21. stute mārjālīyaṃ triḥ pariyantyapasavyaṃ savyorūnāghnānā sto trayā (sc. ṛcaḥ) jalpantaḥ 25, 13, 34. prācīnāvītinā samyagapasavyamatandriṇā . pitryamā nidhanātkāryaṃ vidhivaddarbhapāṇinā .. M. 3, 279. apasavyaṃ pitṛtīrthena KULL. vātā maṇḍalinaścainamapasavyaṃ pracakramuḥ R. 6, 90, 19. eṣa vañjulako nāma pakṣī paramadāruṇaḥ . apasavyaṃ (rechtshin) prayātyāśu śaṃsayannau mahadbhayam .. 3, 74, 13. so 'pasavyaṃ cakāra (er umschritt ihn so, dass er ihm die rechte Seite zukehrte) ha . pitaraṃ dīrghamadhvānaṃ prasthitam 4, 24, 42. apasavyaṃ tataḥ kurvanrāvaṇasya mahāratham 6, 90, 10. KAUŚ. 87. apasavyaṃ kar bedeutet auch die heilige Schnur auf die rechte Seite hängen YĀJÑ. 1, 232; vgl. apasavyavant .

    — 2) entgegengesetzt, widrig AK. 3, 2, 33. H. 1465. an. 4, 220. MED. y. 116. Wohl vom Auspicium entlehnt (vgl. u. 1. R. 3, 74, 13.), da auch prasavya dieselbe Bedeutung hat. Etwas Analoges bietet das Lateinische dar in den einander entgegengesetzten Bedeutungen sowohl von laevus als auch von sinister.

    vol. 5, p. 1009.
    apasavya adj. (f. ā) bedeutet auch, namentlich in der Auguralkunde, von rechts nach links gerichtet, zur Linken stehend, nach links sich bewegend, und die advv. apasavyam und apasavyena zur Linken, von rechts nach links: so 'pasavyāṃ camūṃ tasya - cakāra MBH. 3, 760. amṛṣyamāṇo 'pasavyam 761. apasavyāni sarvāṇi mṛgapakṣirutāni ca 12438. ulkā cāpyapasavyena (= apasavyam) puraṃ kṛtvā vyaśīryata 2, 2648. kravyādāścāpasavyāni maṇḍalāni pracakramuḥ R. 7, 9, 30. dakṣiṇāḥ, apasavyāḥ VARĀH. BṚH. S. 86, 44. savyaṃ bhramati devānāmapasavyaṃ suradviṣām SŪRYAS. 12, 55. apasavyakaraṇa einem Gegenstande die linke Seite zukehren VARĀH. BṚH. S. 33, 13. etadviparītaṃ dakṣiṇapārśvādvāmapārśvagamanaṃ yattatadapasavyam BHAṬṬOTP. zu VARĀH. BṚH. S. apasavyo 'pradakṣiṇa ucyate ders. Hierher gehören auch die unter

    1) stehenden Stellen KĀTY. ŚR. 13, 3, 22 (nicht 21). 25, 13, 34. R. 6, 90, 19. 3, 74, 13. Der Mond heisst apasavya, wenn er südlich (von den Planeten oder Sternen) steht, VARĀH. BṚH. S. 18, 8. apasavyaṃ yuddham Bez. einer der vier Arten des grahayuddha 17, 5. SŪRYAS. 7, 19. upasavyo grāsaḥ Bez. einer der Weisen, auf welche eine Eklipse erfolgt, VARĀH. BṚH. S. 5, 43.

    — Vgl. asavya .

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 74, col. 2.
    apasavya Adj.

    — 1) nicht der linke , der rechte. °m mit kar Jmden (Acc. und Loc.) die rechte Seite zukehren und die heilige Schnur auf die rechte Schulter hängen.

    — 2) in der Auguralkunde von rechts nach links gerichtet , zur Linken stehend , nach links sich bewegend. Dazu Adv. °m und °savyena zur Linken , von rechts nach links.

    — 3) *entgeten gesetzt ( = 2).

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    p. 20, col. 2.
    apasavya nicht der linke, der rechte.

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    p. 87.
    apasavya;
    vāmaṃ savyaṃ viduḥ prājñā apasavyaṃ ca dakṣiṇam .
    4.1.1.756

    Vācaspatyam

    p. 239, col. 1.
    apasavya na0 apakrāntaṃ savyāt nirā0 ta0 . 1 dehadakṣiṇa-
    bhāge tarjjanyaṅguyaṣṭhorantarā apasalavi apasavyaṃ veti
    2 gṛhyaparibhāṣite pitṛtīrthe ca . apagataṃ magnatayā bhūmau-
    pātitatvāt savyaṃ yatra . bhūmau pātanena bhagnaprāyavāmāṅge
    apa vaiparītye sūbhāve yat savyaṃ gatiḥ . viparīte tri0 .
    apasavyaṃ tataḥ kṛtvā pitṝṇāmāptadakṣiṇamiti yājña0 .
    devakarmmānantaraṃ pitṛkarmakaraṇe prāptavāmopacāranirāsāyā-
    ptadakṣiṇavyāpāra iti śrā0 ta0 raghu0 . ābhyudayike hi
    nipāto na hi savyasya jānunovidyate kvaciditi śrā0
    ta0 vaśiṣṭhokteḥ bhūmau pātitavāmjānūkaraṇābhāvaḥ . ataeva
    nātrāpasavyakaraṇaṃ na paitraṃ tīrthamiṣyate ityādinā apa
    savyakaraṇaniṣedhaḥ sūpapannaḥ . pitṛtīrthañca yatrānukto-
    viśeṣastu dakṣiṇastatra śasyate iti smṛteḥ . dakṣiṇahasta
    eva . prācīnāvītinā bhāvyamapasavyamatandriṇā . pitrya-
    mānidhanāt kāryyaṃ vidhivaddarbhapāṇinā iti manuḥ .

    The Purāṇa Index

    vol. 1, p. 73.
    Apasavya — a son of Śamśya Agni.

    Br. II. 12. 13.

    Tāntrikābhidhānakośa

    vol. 1, p. 131.