• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • aparapakṣa

    See also aparapakṣaḥ.


    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 168, col. 1.
    aparapakṣa Karmadh. m. (-kṣaḥ) The latter or dark half of a

    month, the fifteen days during which the moon is in the

    wane; the same as kṛṣṇapakṣa; e. g. aṣṭakāścatasraḥ . hemanta-

    śiśirayoścaturṇāmaparapakṣāṇāmaṣṭamīṣvaṣṭakā ityāśvalāyanoktā.

    Comp. pūrvapakṣa and śuklapakṣa. E. apara and pakṣa.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 28.
    aparapakṣá m. the latter or dark half of a month.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 19, col. 3.
    aparapakṣa apara-pakṣá, m. second half of the
    lunar month; -rātrá, m. i, f. second half of
    the night; -vaktra, n. a. metre.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 50, col. 3.
    apara—pakṣá m. the latter half of the month, ŚBr.
    ☞ p. 50, col. 3.
    the other or opposing side, the defendant.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 287.
    aparapakṣá (apara + pakṣa) m. die zweite Hälfte des Monats (Gegens. pūrvapakṣa) ŚAT. BR. 6, 7, 4, 7. 8, 4, 2, 11. 11, 1, 5, 3. 14, 6, 1, 7. (= BṚH. ĀR. UP. 3, 1, 5.) NIR. 5, 11. 11, 6.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 71, col. 3.
    aparapakṣá m. die zweite Hälfte eines Mondmonats. Davon Adj. *aparapakṣīya.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 19, col. 2.
    aparapakṣá m. die zweite Hälfte eines Mondmonats.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 231, col. 1.
    aparapakṣa pu0 aparaḥ śeṣaḥ pakṣaḥ . kṛṣṇapakṣe sa hi candrasya
    vṛddhihrāsapakṣayormadhye śeṣaḥ, caitraśuklapratipadyeva varṣārambha-
    ṇāt śuklasya pūrvvatvam sutarāṃ kṛṣṇasyāparatvam . “pūrvvapakṣo
    devānāmaparapakṣaḥ pitṝṇāmiti” śrutiḥ . “yathā caivā-
    'parapakṣaḥ pūrvvapakṣādviśiṣyate” iti manuḥ “atha śrāddha-
    mamāvāsyāyāṃ pitṝṇāṃ dadyāt pañcamīprabhṛti vā'para-
    pakṣasyeti” smṛtiḥ “aśvayukkṛṣṇapakṣasya pretapakṣatvena apara-
    pakṣatvavyavahāraḥ . “amāvāsyāmṛtoyaścāparapakṣamṛtastathā .
    tasya pārvaṇamuddiṣṭaṃ munibhiḥ pañcapātrakamiti” smṛtiḥ
    kacit pretapakṣetyeva pāṭhaḥ . “tulādiṣaḍaśītyahnāṃ
    ṣaḍaśītimukhaṃ kramāt . taccatuṣṭayameva syāddvisvabhāveṣu
    rāśiṣu .. ṣaḍviśe dhanuṣo bhāge dvāviṃśe'nimiṣasya ca .
    mithunāṣṭādaśe bhāge kanyāyāstu caturdaśe .. tataḥ śeṣāṇi
    kanyāyā yānyahāni tu ṣoḍaśa . kratubhistāni tulyāni
    pitṝṇāṃ dattamakṣayam” iti sūryyasiddhāntokteḥ ṣaḍaśīti-
    mukhāvaśiṣṭānāṃ ṣoḍaśānāṃ dinānāṃ śrāddhapraśastakālatvāda-
    parapakṣatvam atha vā nāsti paro yasmāt tādṛśaḥ pakṣaḥ .
    tāthācākṣayapuṇyadatvena atyutkṛṣṭatvāttathātvam . pañcādaśā-
    hasyaiva pakṣatve'pi ṣoḍaśānāṃ dinānāṃ kiñcidadhikapakṣatvāt
    pakṣatvam teṣāṃ sauratve'pi cāndre pakṣe vyavahārasya gauṇateti
    bhedaḥ . vikalpyamānayoḥ pakṣayormadhye śeṣapakṣe ca .

    Indian Epigraphical Glossary

    ☞ p. 25.
    apara-pakṣa (IA 16), used to indicate ‘the dark

    fortnight’.