• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • aparapakṣa

    See also aparapakṣaḥ.


    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 168, col. 1.
    aparapakṣa Karmadh. m. (-kṣaḥ) The latter or dark half of a

    month, the fifteen days during which the moon is in the

    wane; the same as kṛṣṇapakṣa; e. g. aṣṭakāścatasraḥ . hemanta-

    śiśirayoścaturṇāmaparapakṣāṇāmaṣṭamīṣvaṣṭakā ityāśvalāyanoktā.

    Comp. pūrvapakṣa and śuklapakṣa. E. apara and pakṣa.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    p. 28.
    aparapakṣá m. the latter or dark half of a month.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    p. 19, col. 3.
    aparapakṣa apara-pakṣá, m. second half of the
    lunar month; -rātrá, m. i, f. second half of
    the night; -vaktra, n. a. metre.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 50, col. 3.
    apara—pakṣá m. the latter half of the month, ŚBr.
    p. 50, col. 3.
    the other or opposing side, the defendant.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 287.
    aparapakṣá (apara + pakṣa) m. die zweite Hälfte des Monats (Gegens. pūrvapakṣa) ŚAT. BR. 6, 7, 4, 7. 8, 4, 2, 11. 11, 1, 5, 3. 14, 6, 1, 7. (= BṚH. ĀR. UP. 3, 1, 5.) NIR. 5, 11. 11, 6.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 71, col. 3.
    aparapakṣá m. die zweite Hälfte eines Mondmonats. Davon Adj. *aparapakṣīya.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    p. 19, col. 2.
    aparapakṣá m. die zweite Hälfte eines Mondmonats.

    Vācaspatyam

    p. 231, col. 1.
    aparapakṣa pu0 aparaḥ śeṣaḥ pakṣaḥ . kṛṣṇapakṣe sa hi candrasya
    vṛddhihrāsapakṣayormadhye śeṣaḥ, caitraśuklapratipadyeva varṣārambha-
    ṇāt śuklasya pūrvvatvam sutarāṃ kṛṣṇasyāparatvam . pūrvvapakṣo
    devānāmaparapakṣaḥ pitṝṇāmiti śrutiḥ . yathā caivā-
    'parapakṣaḥ pūrvvapakṣādviśiṣyate iti manuḥ atha śrāddha-
    mamāvāsyāyāṃ pitṝṇāṃ dadyāt pañcamīprabhṛti vā'para-
    pakṣasyeti smṛtiḥ aśvayukkṛṣṇapakṣasya pretapakṣatvena apara-
    pakṣatvavyavahāraḥ . amāvāsyāmṛtoyaścāparapakṣamṛtastathā .
    tasya pārvaṇamuddiṣṭaṃ munibhiḥ pañcapātrakamiti smṛtiḥ
    kacit pretapakṣetyeva pāṭhaḥ . tulādiṣaḍaśītyahnāṃ
    ṣaḍaśītimukhaṃ kramāt . taccatuṣṭayameva syāddvisvabhāveṣu
    rāśiṣu .. ṣaḍviśe dhanuṣo bhāge dvāviṃśe'nimiṣasya ca .
    mithunāṣṭādaśe bhāge kanyāyāstu caturdaśe .. tataḥ śeṣāṇi
    kanyāyā yānyahāni tu ṣoḍaśa . kratubhistāni tulyāni
    pitṝṇāṃ dattamakṣayam iti sūryyasiddhāntokteḥ ṣaḍaśīti-
    mukhāvaśiṣṭānāṃ ṣoḍaśānāṃ dinānāṃ śrāddhapraśastakālatvāda-
    parapakṣatvam atha vā nāsti paro yasmāt tādṛśaḥ pakṣaḥ .
    tāthācākṣayapuṇyadatvena atyutkṛṣṭatvāttathātvam . pañcādaśā-
    hasyaiva pakṣatve'pi ṣoḍaśānāṃ dinānāṃ kiñcidadhikapakṣatvāt
    pakṣatvam teṣāṃ sauratve'pi cāndre pakṣe vyavahārasya gauṇateti
    bhedaḥ . vikalpyamānayoḥ pakṣayormadhye śeṣapakṣe ca .

    Indian Epigraphical Glossary

    p. 25.
    apara-pakṣa (IA 16), used to indicate ‘the dark

    fortnight’.