• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • apaghana

    See also apaghanaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    p. 42.
    apaghana m. (-naḥ) A limb or member.

    E. apa, and ghana from han to kill or hurt.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    p. 33, col. 2.
    apa-ghana (naḥ) 1. m. A limb.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 159, col. 1.
    apaghana Tatpur. m. (-naḥ) Any limb or member of the body,

    as hands, feet &c. (but not the whole body, as the Kāśikā

    explicitly observes on Pāṇ. III. 3. 81.: apaghano'ṅgāvayavai-

    kadeśo na sarvaḥ . kiṃ tarhi pāṇiḥ pādaścābhidhīyate; hence also

    the commentators on the Amarak. explain the word either

    hastādyavayava or hastapādādyavayava or hastapādādyaṅga &c. Yet

    Bharatasena on the Bhaṭṭik. 7. 62. not merely renders lali-

    tāpaghanāṃ = manoharaśarīrāṃ (striyam), (equally so the Vaija-

    yantī and Kalāpapradīpa; the Bhaṭṭichandrikā = sundaraka-

    levarīm), but quotes the opinion of another: apahanyate

    'nenetyapaghano dehaḥ, according to which apaghana would there-

    fore mean ‘body’ in general; this interpretation, however,

    seems to be incorrect on account of the negative bearing of

    the preposition apa; comp. saṃhanana and the words of the

    Bhāg. Pur. dehastu sarvasaṃghātaḥ). E. han with apa, kṛt aff. ap.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    p. 49, col. 2.
    apaghana apa-ghana, as, m. (fr. rt. han with

    apa), a limb or member, as a hand or foot.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    p. 27.
    apaghana a. cloudless.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    p. 19, col. 1.
    apaghana apa-ghana, a. body.
    p. 19, col. 1.
    apaghana apa-ghana, a. cloudless.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 48, col. 2.
    1. apa-ghana m. (√ han), (Pāṇ. iii, 3, 81) a limb or member (as a hand or foot), Naiṣ.
    p. 48, col. 2.
    2. apa-ghana mfn. cloudless.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    p. 35, col. 2.
    apaghana

    m. (-naḥ) A limb or member.

    E. apa, and ghana from han to kill or
    hurt.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 30, col. 2.
    apaghana apaghana m. (ghana) membre.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 49, col. 1.
    apa-ghana- a. sans nuage; m. corps.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 278.
    apaghana (von han mit apa) m. Glied (aṅga) P. 3, 3, 81. AK. 2, 6, 2, 21. H. 566. Hand oder Fuss P. 3, 3, 81, Sch.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 69, col. 2.
    1. *apaghana m. Körpertheil.
    vol. 1, p. 69, col. 2.
    2. apaghana Adj. wolkenlos 106,28.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    p. 19, col. 1.
    apaghana wolkenlos.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    p. 44, col. 3.
    1. apaghana m. Körperteil, Naiṣ. 8, 11; S I, 71, 15.

    — Auch Körper, Gīt. 7, 26; Śrīk. XXIV, 23.

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    p. 85.
    apaghana;
    āhuḥ pratīkamavayavamapaghanamaṅgaṃ tathaikadeśaṃ ca .
    4.1.1.744

    Vācaspatyam

    p. 222, col. 2.
    apaghana pu0 apahanyate saṃhatya karmma kṛtvā viyujyate apa + hana-
    ap ghanādeśaḥ . śarīre, hastādyavayave ca . śarīrādi hi
    puruṣopabhogāya prathamaṃ saṃhatya tattatkarmma niṣpādya bhogādṛṣṭa-
    kṣaye punarviyujyate iti tasya tathātvam . dehādeḥ saṃhatya
    kāritvaṃ ca pātañjalādau darśitaṃ yathā . parārthaṃ saṃhatya
    kāritvāditi pāta0 . itarasāhityenārthakriyākāritvaṃ
    saṃhatyakāritā, saṃhananañca ārambhakasaṃyogabhedaḥ . tathā ca
    dehādikaṃ parārthaṃ (svetarasya bhogāpavargaphalakam,) saṃhatatvāt
    śayyāsanādivadityanumānaprayogaḥ . ataeva sāṃkhyasūtre
    saṃhataparārthatvāditi saṃhantṛsiddhiruktā . saṃhatānāṃ dehā
    dīnāṃ svetarasya bhogādiphalakatvāt saṃghātātiriktaḥ puruṣo-
    'numīyate nahi acetanānāṃ dehādīnāṃ svataḥ saṃghātaḥ sambha-
    vati ataḥ saṃghātasiddhaye puruṣasiddhiriti samuditārthaḥ .
    saṃyogāśca vibhāgāntā ityukteḥ saṃyogabhedarūpasaṃhananasyā-
    vaśyaṃ viyogāntatvāt dehādīnāṃ tadavayavānāñca krame-
    ṇārambhakasaṃyoganāśena parasparaviyoga ityato'ṅgāderavaśya-
    viyogavattvāt tathātvam ataeva antavanta ime dehā
    nityasyoktāḥ śarīriṇa iti gītāyāmārambhakasaṃyoganāśa-
    pūrvvakaparasparaviyogena nāśa uktaḥ . lauhodghanaghanaskandhā
    lalitāpaghanāṃ striyamiti bhaṭṭiḥ . apagatoghanomegho
    yasmāt prā0 ba0 vā gatalopaḥ . meghāvaraṇaśūnye tri0
    vā gatalopābhāve apagataghano'pyuktārthe .