• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • apaghana

    See also apaghanaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 42.
    apaghana m. (-naḥ) A limb or member.

    E. apa, and ghana from han to kill or hurt.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 33, col. 2.
    apa-ghana (naḥ) 1. m. A limb.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 159, col. 1.
    apaghana Tatpur. m. (-naḥ) Any limb or member of the body,

    as hands, feet &c. (but not the whole body, as the Kāśikā

    explicitly observes on Pāṇ. III. 3. 81.: apaghano'ṅgāvayavai-

    kadeśo na sarvaḥ . kiṃ tarhi pāṇiḥ pādaścābhidhīyate; hence also

    the commentators on the Amarak. explain the word either

    hastādyavayava or hastapādādyavayava or hastapādādyaṅga &c. Yet

    Bharatasena on the Bhaṭṭik. 7. 62. not merely renders lali-

    tāpaghanāṃ = manoharaśarīrāṃ (striyam), (equally so the Vaija-

    yantī and Kalāpapradīpa; the Bhaṭṭichandrikā = sundaraka-

    levarīm), but quotes the opinion of another: apahanyate

    'nenetyapaghano dehaḥ, according to which apaghana would there-

    fore mean ‘body’ in general; this interpretation, however,

    seems to be incorrect on account of the negative bearing of

    the preposition apa; comp. saṃhanana and the words of the

    Bhāg. Pur. dehastu sarvasaṃghātaḥ). E. han with apa, kṛt aff. ap.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 49, col. 2.
    apaghana apa-ghana, as, m. (fr. rt. han with

    apa), a limb or member, as a hand or foot.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 27.
    apaghana a. cloudless.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 19, col. 1.
    apaghana apa-ghana, a. body.
    ☞ p. 19, col. 1.
    apaghana apa-ghana, a. cloudless.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 48, col. 2.
    1. apa-ghana m. (√ han), (Pāṇ. iii, 3, 81) a limb or member (as a hand or foot), Naiṣ.
    ☞ p. 48, col. 2.
    2. apa-ghana mfn. cloudless.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 35, col. 2.
    apaghana

    m. (-naḥ) A limb or member.

    E. apa, and ghana from han to kill or
    hurt.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 30, col. 2.
    apaghana apaghana m. (ghana) membre.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 49, col. 1.
    apa-ghana- a. sans nuage; m. corps.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 278.
    apaghana (von han mit apa) m. Glied (aṅga) P. 3, 3, 81. AK. 2, 6, 2, 21. H. 566. Hand oder Fuss P. 3, 3, 81, Sch.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 69, col. 2.
    1. *apaghana m. Körpertheil.
    ☞ vol. 1, p. 69, col. 2.
    2. apaghana Adj. wolkenlos 106,28.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 19, col. 1.
    apaghana wolkenlos.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 44, col. 3.
    1. apaghana m. Körperteil, Naiṣ. 8, 11; S I, 71, 15.

    — Auch Körper, Gīt. 7, 26; Śrīk. XXIV, 23.

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    ☞ p. 85.
    apaghana;
    āhuḥ pratīkamavayavamapaghanamaṅgaṃ tathaikadeśaṃ ca .
    4.1.1.744

    Vācaspatyam

    ☞ p. 222, col. 2.
    apaghana pu0 apahanyate saṃhatya karmma kṛtvā viyujyate apa + hana-
    ap ghanādeśaḥ . śarīre, hastādyavayave ca . śarīrādi hi
    puruṣopabhogāya prathamaṃ saṃhatya tattatkarmma niṣpādya bhogādṛṣṭa-
    kṣaye punarviyujyate iti tasya tathātvam . dehādeḥ saṃhatya
    kāritvaṃ ca pātañjalādau darśitaṃ yathā . “parārthaṃ saṃhatya
    kāritvāditi” pāta0 . itarasāhityenārthakriyākāritvaṃ
    saṃhatyakāritā, saṃhananañca ārambhakasaṃyogabhedaḥ . tathā ca
    dehādikaṃ parārthaṃ (svetarasya bhogāpavargaphalakam,) saṃhatatvāt
    śayyāsanādivadityanumānaprayogaḥ . ataeva sāṃkhyasūtre
    “saṃhataparārthatvāditi” saṃhantṛsiddhiruktā . saṃhatānāṃ dehā
    dīnāṃ svetarasya bhogādiphalakatvāt saṃghātātiriktaḥ puruṣo-
    'numīyate nahi acetanānāṃ dehādīnāṃ svataḥ saṃghātaḥ sambha-
    vati ataḥ saṃghātasiddhaye puruṣasiddhiriti samuditārthaḥ .
    “saṃyogāśca vibhāgāntā” ityukteḥ saṃyogabhedarūpasaṃhananasyā-
    vaśyaṃ viyogāntatvāt dehādīnāṃ tadavayavānāñca krame-
    ṇārambhakasaṃyoganāśena parasparaviyoga ityato'ṅgāderavaśya-
    viyogavattvāt tathātvam ataeva “antavanta ime dehā
    nityasyoktāḥ śarīriṇa” iti gītāyāmārambhakasaṃyoganāśa-
    pūrvvakaparasparaviyogena nāśa uktaḥ . “lauhodghanaghanaskandhā
    lalitāpaghanāṃ striyamiti” bhaṭṭiḥ . apagatoghanomegho
    yasmāt prā0 ba0 vā gatalopaḥ . meghāvaraṇaśūnye tri0
    vā gatalopābhāve apagataghano'pyuktārthe .