• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • apadeśaḥ

    See also apadeśa.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    p. 107, col. 1.
    apadeśaḥ

    1 Statement, adducing (upadeśa); pointing out, mentioning the name of; naiṣa nyāyo yaddāturapadeśaḥ Dk. 60; hetvapadeśāt pratijñāyāḥ punarvacanaṃ nigamanaṃ Nyāya S.; dīkṣāyā apadeśāt Kāty.

    2 (a) A pretext, pretence, plea, excuse; contrivance; kenāpadeśena punarāśramaṃ gacchāmaḥ Ś. 2; rakṣāpadeśānmunihomadhenoḥ R. 2. 8; vratāpadeśojjhitagarvavṛttinā V. 3. 12. (b) Guise, disguise, form; vikaṭaduṣṭaśvāpadāpadeśakālagocaraṃ gatā Māl. 7; maṃtripadāpadeśaṃ yauvarājyaṃ Dk. 101.

    3 Statement of the reason, adducing a cause, the second (hetu) of the five members of an Indian syllogism (according to the Vaiśeṣikas).

    4 A butt, mark (lakṣya).

    5 A place, quarter.

    6 Refusal, rejection.

    7 Fame, reputation.

    8 Deceit.

    9 (apakṛṣṭo deśaḥ) A bad or wrong place.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    vol. 1, p. 141.
    apadeśaḥ 1 Statement, adducing (upadeśa); pointing out, mentioning the name of; apadeśo me janakānnotpatti- rvasudhātalāt Rām.6.116.16. naiṣa nyāyo yaddāturapadeśaḥ Dk.60; hetvapadeśāt pratijñāyāḥ punarvacanaṃ nigamanam Nyāya S.; dīkṣāyā apa- deśāt Kāty. -2 (a) A pretext, pretence, plea, excuse; contrivance; avekṣyamāṇā śanakairjagāma kṛtvāgnihotrasya tadāpadeśam Mb.3.111.18 kenāpadeśena punarāśramaṃ gacchāmaḥ Ś.2; rakṣāpadeśānmunihomadhenoḥ R.2.8; vratāpadeśojjhitagarvavṛttinā V.3.12. (b) Guise, disguise, form; vikaṭaduṣṭaśvāpadāpadeśakālagocaraṃ gatā Māl.7; mantripadāpadeśaṃ yauvarājyam Dk.101. -3 Statement of the reason, adducing a cause, the second (hetu) of the five members of an Indian syllogism (according to the Vaiśeṣikas). -4 A butt, mark (lakṣya). -5 A place, quarter. -6 Refusal, rejection. -7 Fame, reputation. -8 Deceit. -9 (apakṛṣṭo deśaḥ) A bad or wrong place. -10 Danger or peril. cf. apadeśaḥ pade lakṣye syāt prasiddhanimittayoḥ | audāryaśauryadhairyeṣu niḥsīmavyapadeśayoḥ | Nm.

    Śabdakalpadruma

    vol. 1, p. 63.
    apadeśaḥ , puṃ, (apa + diś + ghañ . sthānaṃ .) nimittaṃ .
    śaravyaṃ . svarūpācchādanaṃ . tatparyyāyaḥ . 2 vyājaḥ .
    3 lakṣyaṃ . ityamaraḥ . parāniṣṭakāribhinnaśaṭhatā .
    iti mahābhārataṭīkā . (khyātiḥ . kīrttiḥ .
    chalaṃ .
    rakṣāpadeśānmunihomadheno-
    rvanyān vineṣyanniva duṣṭasattvān .
    iti raghuvaṃśe .)