• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • apāyaḥ

    See also apāya.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    p. 119, col. 2.
    apāyaḥ

    1 [i-ac] Going away, departure.

    2 Separation; dhuvamapāye' pādānaṃ P. I. 4. 24 (apāyo viśleṣaḥ Sk); yena jātaṃ priyāpāye kadvadaṃ haṃsakokilaṃ Bk. 6. 75.

    3 Disappearance, vanishing, absence; sūryāpāye Me. 80 at the time of sunset; kṣaṇadāpāyaśaśāṃkadarśanaḥ R. 8. 74 close of night; jalāpāyavipāṃḍurāṇi Śi. 4. 5; 4. 54; 18. 1.

    4 Destruction, loss, death, annihilation; karaṇāpāyavibhinnavarṇayā R. 8. 42 loss, 83; mālatyapāyamadhigamya Māl. 10. 9 death or disappearance of M.

    5 An evil, ill, misfortune, risk, calamity, danger (oft. opp. apāya); tadapi maraṇāpāyacakitaḥ Bh. 3. 9; tadanena pāpabuddhinopāyaściṃtito nāpāyaḥ Pt. 1 not the danger (resulting from the plan); upāyaṃ ciṃtayetprājñastathāpāyaṃ ca ciṃtayet Pt. 1. 406; apāyasaṃdarśanajāṃ vipattimupāyasaṃdarśanajāṃ ca siddhiṃ 1. 61; bahvapāye vane Pt. 1 exposed to many dangers, dangerous; kāyaḥ saṃnihitāpāyaḥ H. 4. 65 exposed to dangers or calamities; satye'pyapāyamapekṣate H. 4. 102; Ki. 14. 19.

    6 Loss, detriment, injury.

    7 The end (of a word).

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    vol. 1, p. 158.
    apāyaḥ [i-ac] 1 Going away, departure. -2 Separation; dhruvamapāye'pādānam P.I.4.24. (apāyo viśleṣaḥ Sk.); yena jātaṃ priyāpāye kadvadaṃ haṃsakokilam Bk.6.75. -3 Disappearance, vanishing, absence; sūryāpāye Me.82 at the time of sunset; kṣaṇadāpāyaśaśāṅkadarśanaḥ R.8.74 close of night; jalāpāyavipāṇḍurāṇi Śi.4.5;4.54;18.1. -4 Destruction, loss, death, annihilation; karaṇāpāyavibhinnavarṇayā R.8.42 loss, 83; mālatyapāyamadhigamya Māl.10.9 death or disappearance of M. -5 An evil, ill, misfortune, risk, calamity, danger (oft. opp. upāya); tadapi maraṇāpāyacakitaḥ Bh.3.9; tadanena pāpabuddhinopāyaścintito nāpāyaḥ Pt.1 not the danger (resulting from the plan); upāyaṃ cintayetprājñastathāpāyaṃ ca cintayet Pt.1.406; apāyasaṃdarśanajāṃ vipattimupāyasaṃdarśanajāṃ ca siddhip 1.61; bahvapāye vane Pt.1 exposed to many dangers, dangerous; kāyaḥ saṃnihitāpāyaḥ H.4.65 exposed to dangers or calamities; satye'pyapāyamapekṣate H.4.102; Ki.14.19. -6 Loss, detriment, injury. -7 The end (of a word).

    Śabdakalpadruma

    vol. 1, p. 68.
    apāyaḥ , puṃ, (apa + in + bhāve ac .) viśleṣaḥ .
    iti rāmatarkavāgīśaḥ .. calanaṃ . iti durgādāsaḥ ..
    vināśaḥ . yathā,
    sā kāśī tripurārirājanagarī pāyādapāyājja-
    gat . iti kāśīkhaṇḍaṃ ..