anyonyāśraya
See also
anyonyāśrayaḥ.
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 41.
anyonyāśraya m. (
yaḥ) Mutual or reciprocal connexion or dependance.
E. anyonya, and āśraya support.
Goldstücker Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 150, col. 1.
anyonyāśraya I. Tatpur. m. (
-yaḥ)
1 Mutual relation; e. g.
bhāvaiḥ pratyayasargairvinā liṅgaṃ na…liṅgena tanmātrasargeṇa ca
vinā bhāvanirvṛttirna…vījāṅkurāvanyonyāśrayaḥ. 2 The
resting on one another, reciprocal support; see anyonyāśra-
yavṛtti.
II. Bahuvr. m. (-yaḥ) 1 (In the Nyāya philosophy.)
Founded on the mutual relation (between two objects),
one of the five modes of a tarka (q. v.), viz. an argumen-
tatio ad absurdum, which consists in founding a premise
on the imaginary relation between two objects and in
drawing a conclusion from it which is inadmissible.
This kind of argumentation may again ‘be threefold ac-
cording to whether the argument of the premise is taken
from the notion of origin or from that of actuality or from
that of comprehension’ (‘sa cotpattisthitijñaptidvārā tredhā
…. tadapekṣāpekṣitvanibandhano'niṣṭaprasaṅgaḥ ..’). For
the other four modes of a tarka see: ātmāśraya, cakraka, ana-
vasthā and tadanyabādhitārthaprasaṅga. [A commentator of the
Sāṅkhya-Pravachana applies three of these terms to the ex-
planation of the Sūtra: ‘tadyoge tatsiddhāvanyonyāśrayatvam’ in
this manner: ‘avidyāyogādavidyāsiddhau cānyonyāśrayatvamā-
tmāśrayatvamanavasthā veti śeṣaḥ ..’.] 2 (In the Sāṅkhya philos.)
Resting on one another, supporting one another; a property
of the three guṇa or qualities sattva, rajas and tamas, ‘these
qualities resting on each other like binary atoms’; see anyo-
nyajanana and anyonyāśrayavṛtti. E. anyonya and āśraya.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 46, col. 1.
anyonyāśraya m. mutual or reciprocal support or connection or dependance
☞
p. 46, col. 1.
mutually depending.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 34, col. 2.
anyonyāśraya m. (-yaḥ) Mutual or reciprocal connexion or dependance.
E.
anyonya, and āśraya support.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 271.
anyo'nyāśraya (
anyo'nya + āśraya) m.
gegenseitige Abhängigkeit oder adj.
gegenseitig von einander abhängig. ŚKDR. tri (also adj.)
. parasparajñānasāpekṣajñānāśrayaḥ . iti smārtāḥ . svagrahasāpekṣagrahasāpekṣagrahakaḥ . iti tārkikāḥ .. tarkaviśeṣaḥ . tasya lakṣaṇam . svāpekṣāpekṣitatvanibandhandhanaprasaṅgatvam . apekṣā ca jñaptau utpattau sthitau ca grāhyā . tatrādyā yathā . ghaṭo 'yaṃ yadyetadghaṭajñānajanyajñānaviṣayaḥ syāttadaitadghaṭabhinnaḥ syāt . dvitīyā yathā . ghaṭo 'yaṃ yadyetadghaṭajanyajanyaḥ syāttadaitadghaṭajanyabhinnaḥ syāt . tṛtīyā yathā . ghaṭo 'yaṃ yadyetadghaṭavṛttivṛttiḥ syāttathātvenopalabhyeta . iti jagadīśaḥ ..
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 67, col. 3.
anyo'nyāśraya Adj. Eines vom Andern abhängig.
Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch
☞
p. 44, col. 1.
anyo'nyāśraya , Nom. abstr.
°tva n., Kap. 5, 14.
— °vṛtti f., Sāṃkhyatattvakaumudī zu Kārikā 12.
Vācaspatyam
☞
p. 217, col. 1.
anyonyāśraya tri0 anyonyamāśrayatīti ā + śri—ac .
parasparasāpekṣe . nyāyamate tarkaviśeṣe pu0 . sa ca ekasya
jñānādijananāya yathā'nyajñānādyapekṣā tathātasya jñānādi
jananāyetarasya jñānāpedyakṣeti svāpekṣāpekṣitvanimittako'-
niṣṭaḥ prasaṅgaḥ . apekṣā ca jñaptau, utpattau, sthitau ca
grāhyā tatra jñaptau “ghaṭo'yam yadyetadghaṭajñānajanyajñāna-
viṣayaḥ syāt tadaitadghaṭabhinnaḥ syāt tatra svajñānasya
svajñānajanyatvenāniṣṭaṃ prasajyeta svāpekṣāpekṣijñānatvāt
svāpekṣitghaṭajñānarūpaviṣayasya tajjanakajñānaviṣayādbheda-
rūpamaniṣṭañca sajyeta atoghaṭasya ghaṭabhedaprasaṅgo'niṣṭaḥ .
utpattau yathā ghaṭo'yaṃ yadyetadghaṭajanyajanyaḥ syāt
tadaitadghaṭabhinnaḥ syādityādi . etadghaṭasya utpattau
etadghaṭajanyasāpekṣatve kāraṇasya kāryyādbhedaniyatayā
etadghaṭasya etadghaṭabhedarūpo'niṣṭaḥprasaṅgaḥ . sthitau yathā
ghaṭo'yaṃ yadyetadghaṭavṛttivṛttiḥ syāt tadā tathātvenopa-
labhyeta na ca tathā upalabhyate tathātve ca ghaṭasya ghaṭa-
vṛttitvāpakṣiraniṣṭā prasajyeta . eteṣu jñaptivipayatayaiva
prāyaśo'niṣṭaprasaṅgaḥ . sarvatra tanmūlakameva svagrahasāpekṣagraha
sāpekṣagrahakatvamanyonyāśrayatvaṃ tatra tatra vyavahriyate .
ataeva parasparajñānasāpekṣajñānāśrayo'nyonyāśraya iti
smārtairuktam . evañca anyonyapadasya tajjñāne, tadutpattau,
ttasthitau ca lakṣaṇā tadāśrayaḥ anyonyāśraya iti
tritayasādhāraṇaḥ vigrahaḥ .