• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • anyonyāśraya

    See also anyonyāśrayaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    p. 41.
    anyonyāśraya m. (yaḥ) Mutual or reciprocal connexion or dependance.

    E. anyonya, and āśraya support.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 150, col. 1.
    anyonyāśraya I. Tatpur. m. (-yaḥ) 1 Mutual relation; e. g.

    bhāvaiḥ pratyayasargairvinā liṅgaṃ na…liṅgena tanmātrasargeṇa ca

    vinā bhāvanirvṛttirna…vījāṅkurāvanyonyāśrayaḥ. 2 The

    resting on one another, reciprocal support; see anyonyāśra-

    yavṛtti.

    II. Bahuvr. m. (-yaḥ) 1 (In the Nyāya philosophy.)

    Founded on the mutual relation (between two objects),

    one of the five modes of a tarka (q. v.), viz. an argumen-

    tatio ad absurdum, which consists in founding a premise

    on the imaginary relation between two objects and in

    drawing a conclusion from it which is inadmissible.

    This kind of argumentation may again ‘be threefold ac-

    cording to whether the argument of the premise is taken

    from the notion of origin or from that of actuality or from

    that of comprehension’ (‘sa cotpattisthitijñaptidvārā tredhā

    …. tadapekṣāpekṣitvanibandhano'niṣṭaprasaṅgaḥ ..’). For

    the other four modes of a tarka see: ātmāśraya, cakraka, ana-

    vasthā and tadanyabādhitārthaprasaṅga. [A commentator of the

    Sāṅkhya-Pravachana applies three of these terms to the ex-

    planation of the Sūtra: ‘tadyoge tatsiddhāvanyonyāśrayatvam’ in

    this manner: ‘avidyāyogādavidyāsiddhau cānyonyāśrayatvamā-

    tmāśrayatvamanavasthā veti śeṣaḥ ..’.] 2 (In the Sāṅkhya philos.)

    Resting on one another, supporting one another; a property

    of the three guṇa or qualities sattva, rajas and tamas, ‘these

    qualities resting on each other like binary atoms’; see anyo-

    nyajanana and anyonyāśrayavṛtti. E. anyonya and āśraya.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 46, col. 1.
    anyonyāśraya m. mutual or reciprocal support or connection or dependance
    p. 46, col. 1.
    mutually depending.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    p. 34, col. 2.
    anyonyāśraya

    m. (-yaḥ) Mutual or reciprocal connexion or dependance.

    E.
    anyonya, and āśraya support.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 271.
    anyo'nyāśraya (anyo'nya + āśraya) m. gegenseitige Abhängigkeit oder adj. gegenseitig von einander abhängig. ŚKDR. tri (also adj.) . parasparajñānasāpekṣajñānāśrayaḥ . iti smārtāḥ . svagrahasāpekṣagrahasāpekṣagrahakaḥ . iti tārkikāḥ .. tarkaviśeṣaḥ . tasya lakṣaṇam . svāpekṣāpekṣitatvanibandhandhanaprasaṅgatvam . apekṣā ca jñaptau utpattau sthitau ca grāhyā . tatrādyā yathā . ghaṭo 'yaṃ yadyetadghaṭajñānajanyajñānaviṣayaḥ syāttadaitadghaṭabhinnaḥ syāt . dvitīyā yathā . ghaṭo 'yaṃ yadyetadghaṭajanyajanyaḥ syāttadaitadghaṭajanyabhinnaḥ syāt . tṛtīyā yathā . ghaṭo 'yaṃ yadyetadghaṭavṛttivṛttiḥ syāttathātvenopalabhyeta . iti jagadīśaḥ ..

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 67, col. 3.
    anyo'nyāśraya Adj. Eines vom Andern abhängig.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    p. 44, col. 1.
    anyo'nyāśraya , Nom. abstr. °tva n., Kap. 5, 14.

    °vṛtti f., Sāṃkhyatattvakaumudī zu Kārikā 12.

    Vācaspatyam

    p. 217, col. 1.
    anyonyāśraya tri0 anyonyamāśrayatīti ā + śriac .
    parasparasāpekṣe . nyāyamate tarkaviśeṣe pu0 . sa ca ekasya
    jñānādijananāya yathā'nyajñānādyapekṣā tathātasya jñānādi
    jananāyetarasya jñānāpedyakṣeti svāpekṣāpekṣitvanimittako'-
    niṣṭaḥ prasaṅgaḥ . apekṣā ca jñaptau, utpattau, sthitau ca
    grāhyā tatra jñaptau ghaṭo'yam yadyetadghaṭajñānajanyajñāna-
    viṣayaḥ syāt tadaitadghaṭabhinnaḥ syāt tatra svajñānasya
    svajñānajanyatvenāniṣṭaṃ prasajyeta svāpekṣāpekṣijñānatvāt
    svāpekṣitghaṭajñānarūpaviṣayasya tajjanakajñānaviṣayādbheda-
    rūpamaniṣṭañca sajyeta atoghaṭasya ghaṭabhedaprasaṅgo'niṣṭaḥ .
    utpattau yathā ghaṭo'yaṃ yadyetadghaṭajanyajanyaḥ syāt
    tadaitadghaṭabhinnaḥ syādityādi . etadghaṭasya utpattau
    etadghaṭajanyasāpekṣatve kāraṇasya kāryyādbhedaniyatayā
    etadghaṭasya etadghaṭabhedarūpo'niṣṭaḥprasaṅgaḥ . sthitau yathā
    ghaṭo'yaṃ yadyetadghaṭavṛttivṛttiḥ syāt tadā tathātvenopa-
    labhyeta na ca tathā upalabhyate tathātve ca ghaṭasya ghaṭa-
    vṛttitvāpakṣiraniṣṭā prasajyeta . eteṣu jñaptivipayatayaiva
    prāyaśo'niṣṭaprasaṅgaḥ . sarvatra tanmūlakameva svagrahasāpekṣagraha
    sāpekṣagrahakatvamanyonyāśrayatvaṃ tatra tatra vyavahriyate .
    ataeva parasparajñānasāpekṣajñānāśrayo'nyonyāśraya iti
    smārtairuktam . evañca anyonyapadasya tajjñāne, tadutpattau,
    ttasthitau ca lakṣaṇā tadāśrayaḥ anyonyāśraya iti
    tritayasādhāraṇaḥ vigrahaḥ .