anvayabodha
Vācaspatyam
☞
p. 217, col. 2.
anvayabodha pu0 ekapadārthe dharmmiṇi aparapadārthasya anvayaṃ
sambandhaṃ bodhayati ākāṅkṣādinā, budha—ṇic—aṇ upa0
sa0 . śabdajñānajanye śābdabodharūpānubhavabhede . sa ca bodhaḥ
na pratyakṣaṃ nāpyanumeti naiyāyikāḥ . kintu tatovilakṣaṇa-
kāraṇakatvādbhinna iti yathoktaṃ prakāśikāyām .
“śabdo yadi svārthasyānubhave bhaveddhetustarhi prātyakṣikaevaupa-
nāyike, tatra nākāṅkṣādyupayogaḥ, tadbhinne cedānumānika
eva na ca tatra sadyaḥ, sākāṅkṣatvādidhīmātreṇa, vyāptibodha-
syāpyadhikasyāpekṣaṇādityāśaṅkāmamanetumanvayavodhanāmakamanu-
bhavātaraṃ darśayati . “sākāṅkṣaśabdairyobodhastadarthānvaya
gocaraḥ . so'yaṃ niyantritārthatvānna pratyakṣaṃ na cānusā” .
śābdadhiyaḥ pratyakṣatvābhyupagame pratyakṣādisāmānyaṃ prati śābda-
sāmagryāḥ pratibandhakatvāsambhavāt, śābdānyapratyakṣatvādya-
vacchinnaṃ prati tasyāstathātvamapekṣya śābdadhiyaḥ pratyakṣādbhi-
nnatvakalpanāyāmeva lāghavācca . liṅgajanyatvenānvaya-
buddheranumititvasiddhāvanāyattyā śābdānyānumityāṃ tatsā-
magryāḥ pratibandhakatvaṃ vācyamato liṅgajatvameva śābda-
dhiyaḥ khaṇḍayati . “yogyatārthagatā''kāṅkṣā śabdaniṣṭhā'nu-
bhāvikā . pratyekaṃ vā militvā vā naite liṅgamasiddhitaḥ” .
gavādāvastitvāderanubhavārthaṃ na tāvadastitvabādhaviraharūpaṃ
liṅgaṃ bādhaniścayābhāvenānyathāsiddhasya yogyatāniścayasyā-
nāvaśyakatvāt yogyatāmātraliṅgakasaṃsargānumānasyānvaya
buddhitve ghaṭaḥ karmmatvamityādisthalīyasyāpi tasya tathātvā-
pātācca . yogyatāyāḥ saṃśayasthale'pyagvayabuddherānubhavika-
tvāt . gavādāvastitvāderanvayabodhānukūlānupūrvvīparyyavasitā
tvākāṅkṣā khayamasiddhā kathamastitvādyanvayabodhaṃ sādhayet
tatra gavāstitvāderyogyatāviśiṣṭamapyākāḍkṣāvattvaṃ na tada-
nvayasya numāpakaprasiddherityādi” .