• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • anvayabodha


    Vācaspatyam

    p. 217, col. 2.
    anvayabodha pu0 ekapadārthe dharmmiṇi aparapadārthasya anvayaṃ
    sambandhaṃ bodhayati ākāṅkṣādinā, budhaṇicaṇ upa0
    sa0 . śabdajñānajanye śābdabodharūpānubhavabhede . sa ca bodhaḥ
    na pratyakṣaṃ nāpyanumeti naiyāyikāḥ . kintu tatovilakṣaṇa-
    kāraṇakatvādbhinna iti yathoktaṃ prakāśikāyām .
    śabdo yadi svārthasyānubhave bhaveddhetustarhi prātyakṣikaevaupa-
    nāyike, tatra nākāṅkṣādyupayogaḥ, tadbhinne cedānumānika
    eva na ca tatra sadyaḥ, sākāṅkṣatvādidhīmātreṇa, vyāptibodha-
    syāpyadhikasyāpekṣaṇādityāśaṅkāmamanetumanvayavodhanāmakamanu-
    bhavātaraṃ darśayati . sākāṅkṣaśabdairyobodhastadarthānvaya
    gocaraḥ . so'yaṃ niyantritārthatvānna pratyakṣaṃ na cānusā .
    śābdadhiyaḥ pratyakṣatvābhyupagame pratyakṣādisāmānyaṃ prati śābda-
    sāmagryāḥ pratibandhakatvāsambhavāt, śābdānyapratyakṣatvādya-
    vacchinnaṃ prati tasyāstathātvamapekṣya śābdadhiyaḥ pratyakṣādbhi-
    nnatvakalpanāyāmeva lāghavācca . liṅgajanyatvenānvaya-
    buddheranumititvasiddhāvanāyattyā śābdānyānumityāṃ tatsā-
    magryāḥ pratibandhakatvaṃ vācyamato liṅgajatvameva śābda-
    dhiyaḥ khaṇḍayati . yogyatārthagatā''kāṅkṣā śabdaniṣṭhā'nu-
    bhāvikā . pratyekaṃ vā militvā vā naite liṅgamasiddhitaḥ .
    gavādāvastitvāderanubhavārthaṃ na tāvadastitvabādhaviraharūpaṃ
    liṅgaṃ bādhaniścayābhāvenānyathāsiddhasya yogyatāniścayasyā-
    nāvaśyakatvāt yogyatāmātraliṅgakasaṃsargānumānasyānvaya
    buddhitve ghaṭaḥ karmmatvamityādisthalīyasyāpi tasya tathātvā-
    pātācca . yogyatāyāḥ saṃśayasthale'pyagvayabuddherānubhavika-
    tvāt . gavādāvastitvāderanvayabodhānukūlānupūrvvīparyyavasitā
    tvākāṅkṣā khayamasiddhā kathamastitvādyanvayabodhaṃ sādhayet
    tatra gavāstitvāderyogyatāviśiṣṭamapyākāḍkṣāvattvaṃ na tada-
    nvayasya numāpakaprasiddherityādi .