• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • anuvṛttiḥ

    See also anuvṛtti.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    p. 81, col. 3.
    anuvṛttiḥ f.

    1 Assenting to, approval; tavānuvṛttiṃ na ca kartumutsahe Ku. 5. 65.

    2 Obedience, conformity, following, continuance in (opp. vyāvṛtti); taking up; continuity; jyeṣṭhānuvṛttijaṭilaṃ R. 13. 78 by following the example of; anuvṛttyā pramārṣṭumāgataḥ Dk. 100 service; tatāna vahniḥ pavanānuvṛttyā Ki. 16. 52 in consequence of.

    3 Acting according or suitably to, compliance, acquiescence; gratifying, pleasing; kāṃtā°cāturyamapi śikṣitaṃ vatsena U. 3; Māl. 9; Śi. 9. 58; Dk. 55; K. 265; M. 2. 9; rājyaṃ hi nāma rājadharma° parasya nṛpatermahadaprītisthānaṃ Mu. 3 who conforms to or is true to the duties of kings; (previous) compliant or obedient spirit, previous course of conduct; U. 7. 5.

    4 Remembrance Ki. 18. 18.

    5 (Gram.) Being supplied or repeated in a following rule; continued influence of a preceding on a following rule.

    6 Imitating, resembling &c.

    7 Repetition; varṇānāmanuvṛttiranuprāsaḥ.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    vol. 1, p. 108.
    anuvṛttiḥ f. 1 Assenting to, approval; tavānuvṛttiṃ na ca kartumutsahe Ku.5.65. -2 Obedience, conformity, following, continuance in (opp. vyāvṛtti); taking up; continuity; jyeṣṭhānuvṛttijaṭilam R.13.78 by following the example of; anuvṛttyā pramārṣṭumāgataḥ Dk.100 service; cf. also vācānuvṛttiḥ khalu atithisatkāraḥ Pratimā 5. tatāna vahniḥ pavanānuvṛttyā Ki.16.52 in consequence of. -3 Acting according or suitably to, compliance, acquiescence; gratifying, pleasing; kāntā˚ -cāturyamapi śikṣitaṃ vatsena U.3; Māl.9; Śi.9.58; K.265; M.2.9; rājyaṃ hi nāma rājadharma˚ parasya nṛpatermahadaprītisthānam Mu.3 who conforms to or is true to the duties of kings; (previous) compliant or obedient spirit, previous course of conduct; U.7.5. -4 Rememberance āseduṣāṃ gotrabhido'- nuvṛttyā Ki.18.18. -5 (Gram.) Being supplied or repeated in a following rule; continued influence of a preceding on a following rule. -6 Imitating, resembling &c. -7 Repetition; varṇānāmanuvṛttiranuprāsaḥ.

    Śabdakalpadruma

    vol. 1, p. 51.
    anuvṛttiḥ strī, (anu + vṛt + ktin . anuvarttanaṃ .
    anurodhaḥ . iti . hemacandraḥ . vyākaraṇamate,
    pūrvvasūtrasthitapadasya parasūtreṣūpasthitiḥ . tatpa-
    ryyāyaḥ . adhikāraḥ 2 . sā trividhā yathā,
    siṃhāvalokitākhyaśca maṇḍūkaplutireva ca .
    gaṅgāsrota iti khyātaḥ adhikārāstrayo matāḥ ..
    siṃhāvalokito yathā . vāvagordānte ityasmāt
    dānta iti padasya ṛkyagityanteṣūpasthitiḥ ..
    maṇḍūkaplutiryathā . ṭā bhis ṅe ṅasītyasmāt
    ata iti padasya āktimabhavītyatropasthitiḥ ..
    gaṅgāsroto yathā . leḥ si au jasityasmāt
    leriti padasya taddhitaparyyanteṣūpasthitiḥ .. iti
    mugdhabodhaṭīkāyāṃ durgādāsaḥ .. (anuvarttanaṃ . anu-
    saraṇaṃ . anumodanaṃ . anurañjanaṃ .
    amaṅgalābhyāsaratiṃ vicintyataṃ
    tavānuvṛttiṃ na ca karttumutsahe .
    iti kumārasambhave . anukaraṇaṃ . yāsāṃ satyapi
    sadguṇānusaraṇe doṣānuvṛttiḥ parā . iti sā-
    hityadarpaṇe .
    kāntānuvṛtticāturyyamapi anuśikṣitaṃ vatsena .
    iti uttaracarite .)